Vijf jaar geleden waren wij net drie dagen op welverdiende vakantie mag ik wel zeggen, bekaf allebei. Het was de eerste zomer in ons Duitse huisje. Onderweg had ik een irritant virus opgelopen dat mijn lichaam aan alle kanten uitkwam. Ik dreigde uit te drogen en moest naar Fichtelbirger beproefd recept zoute Bresel eten en liters water drinken, wat er onmiddellijk weer uitkwam. Ik zat de hele dag op het kleinste kamertje.
Mijn mobiel ging. De vriendin van mijn moeder die mij niet gauw belde.
‘Anne, ik moet met spoed naar het ziekenhuis en Aal kan niet alleen zijn. Kun je onmiddellijk komen?’

Halsoverkop gingen we terug, 750 kilometer.
Mijn moeder kwam bij ons logeren.
De operatie lukte. Drie dagen later was de patient overleden.
Klap op klap.

In zat ermee.
De crematie, leegruimen van het huis, de familie van de vriendin van mijn moeder. Moeilijk allemaal.
Ik kon ook niks. Nooit luiers verschoond, billen gewassen. Geen kind gekregen, had ik ineens een hele grote.
Hoe leg je je moeder recht in bed? Dat moest van haar Mensendieck juf.
Mijn moeders lichaam was toen al zo stijf als een plank en ik wou haar benen niet breken. Het bed uit was zo mogelijk nog lastiger. Dat ze niet over me heen viel. Ik kreeg haar voeten niet in de sokken, de benen niet in de broek. En dan dat douchen elke ochtend…
Ze wou de douche zelf bedienen en spoot mij dan ineens druipend nat. Ik lachte en huilde tegelijk.
Ze sloeg me ook. Recht in mijn gezicht. Keihard. Ze is altijd sterk geweest in haar handen.
Dat bedoelde ze niet zo…
Ik ben zo stom dat ik alles begrijp van haar.
Dat ze alles kwijt is. Haar vriendin, haar huis, haar lichaam, haar geest.
Ze was doodsbang in het begin.
Waar was ze?
Ze had verschrikkelijke hallucinaties. Onthoofde soldaten liepen langs haar raam, dode kinderen bengelden aan de boom en vluchtelingen lagen in de slootkant – en die achterlijke dochter die ze vaak van angst niet herkende, deed er niks aan. Dat mens zat maar te rukken aan haar voeten en zette haar naakt in een betegeld hok en spoot haar nat.

Ik kon het niet over mijn hart verkrijgen haar in een verpleeghuis te stoppen. Eerst even wennen, even betijen. Zij. Ik.
Wat haar vriendin kon, moest mij toch ook lukken?
Mijn moeder was 80 en de vriendin 85.
Of deden ze de hele dag over het aantrekken van sokken? Of trokken ze die niet aan?
Aten ze wel?
Tot mijn ongenoegen werden wij vaak niet binnen gelaten, zelfs niet op mijn laatste verjaardag toen ik met taart voor de deur stond en inbrak met de sleutel die ik van mijn moeder had voor nood. Mijn moeder was zo blij dat ik er was, met taart, hongerig at ze hem op als een schrokkerige hond.
De vriendin lette er niet op of zag het niet met haar halfblinde ogen. Wat vreselijk was het.
‘Bezoek is ons echt te druk.’ zei de vriendin.
Ze werd nijdig dat ik over hulp begon. Wij boden aan dat ze samen bij ons konden komen wonen in de boerderij.
‘Oude bomen verplant je niet.’
Het was een moeilijke tijd.

Mijn moeder in huis was pas echt moeilijk.
Dit waren geen zorgen, die schuif je aan de kant, verdring je. Dit was real life.
Dat geschuifel van haar achter me aan. Ze kon nog lopen, maar dreigde overal over te struikelen. Dat jengelen. Weigeren. Boze. Hulpeloze. Machteloze. Van het allereerste begin.
Ze was ondervoed. Scheurtjes naast de mondhoeken, koortslip, ogen dichtgeplakt met snot en slijm.
Man naar school, vriendinnen ver weg en ik zat er maar mee.
Ik doekte mijn atelier aan huis op en verhuurde de tuinkamer.
Mijn leven was over en als mijn moeder haar middagdutje deed, vluchtte ik jankend het huis uit.

Als ik een bordje aardappelpuree voor haar neerzette, met worteltjes en zalm, ik die geen vis eet, greep zij met blote handen van de honger in haar eten en kokhalsde ik boven mijn eigen bord.
Ik begrijp dat ze geen bezoek wilden…
‘Wij hebben geen hulp nodig. Wij redden ons.’

In mijn onmacht en onkunde en verdriet om verlies van mezelf deed ik alles fout, tot ik het goed deed.
Onwillige voeten in sokken, zure haring in haar mond, wc en douche en zelfs de tanden eruit en erin, dat vond ik het allerergste.
Het psychische hield me op de been. Ik heb altijd gehouden van de ziel en wat zich daar afspeelt.
Wat zag zij wat ik niet zag.
Hoe kon ik haar bereiken.
Hoe kon ik haar geruststellen.
Hoe kon ik ons lijntje herstellen?
Haar angst wegkrijgen.
Ik hield verdomme van haar. En zij van mij.

Ik verveelde me dood.
Doe je ding!

Ik zette haar achter de ezel en begon zelf boeken te schrijven…
Over onmogelijke mogelijkheden. Over afscheid en rouw. Verwerking en pijn. Niet over haar en mij natuurlijk.
Kom in mijn armen, mijn hart en mijn ziel.
Dat is gelukt…
‘Jij kunt wel hoofdverpleegster worden.’
‘Jij weet de weg in mijn hoofd.’
‘Ik houd meer van jou dan jij van mij.’

De les was geleerd en prompt kregen we eindeijk PGB dankzij Mans eindeloos geduld met instanties.
Ze/ik kreeg 4 ochtenden per week hulp, en toen 6, en toen 7 en nu 7 dagen in de week 8 uur per dag.
En dat is genoeg.

Vijf jaar is ze bij ons. De zegen van mijn leven. Dat wordt weer taart vandaag. En de poes is ook nog jarig, Lukkie, tien jaar!

Het bericht Hoe mijn moeder in mijn huis kwam en bleef verscheen eerst op Anne Vellinga.

Zondagmiddag begint een nieuwe dag voor haar. Een dag gevuld met mij. Een drukke dag dus. Waarin het opschieten geblazen is met opstaan, pillen, fruit, zingen, klappen, vertellen, want: we gaan schilderen.
Schilderen is het liefste dat mijn moeder doet, het enige probleem is de kwast, die is te zwaar om te tillen en het palet staat veel te ver. Het gevolg is dat zij haar palet beschildert, want voor de kwast vol verf zit, is haar hand zo moe en haar concentratie zo ver heen, dat ze lekker aan de gang gaat op het palet.
Als ze nog vermoeider wordt, na een minuut of tien, en de hand omlaag zakt, is de vloer aan de beurt. Het maakt niet uit, alles is te beschilderen. Ik weet dat, want beschilder zelf alles met groot plezier, of het nou schalen en vazen en lampen zijn of boomstronken en botten.
Mijn moeder vindt dat niet leuk. Ze wil een echt schilderij maken zoals eerst en altijd en ooit.

En dan eindelijk, na vier jaar, krijgt dochter een idee zo simpel dat het echt van interne stommiteit, rechtlijnigheid en vooringenomenheid getuigt. Eindelijk begrijp ik het. Schilderen met Parkinson gaat anders. Ik spuit klodders verf op het doek, zet mijn moeder ervoor met schilderschort en geef haar een andere kwast in de hand, een korte, platte kwast, Geroutineerd buig ik haar vingers eromheen, til haar hand op, leid hem naar een laaggelegen klodder en laat haar hand los. De rest is aan haar. En daar gaat ze.

Ze gaat niet. De kwast blijft hangen in de blauwe klodder. Haar ogen gefixeerd op klodder en kwast.
‘Ik heb niet zoveel geld…’ voor zo’n dikke klodder verf… (gelieve het tweede deel van haar zinnen zelf aan te vullen, veel te vermoeiend elke gedachte tot woorden om te vormen en uit te spreken van begin tot eind.)

Geld is een dagelijks terugkerend probleem. Het wordt gestolen, is op, komt niet binnen. Het toverwoord is ‘Kees’, de naam van haar schoonzoon. Kees is heel rijk, Dagobert Duck is er niets bij, en zij hoeft maar te piepen en Kees komt met geld en stopt dat in haar portemonee. Ik zeg ‘Kees…’ en zij zegt niets, ze glimlacht van oor tot oor. Duidelijk. Als ze Kees niet had, maar ze heeft hem. Ze wou al tien keer met hem trouwen, maar het is haar SCHOONzoon en met je eigen zoon trouw je niet, dus met je schone zoon helemaal niet.  Als je nu denkt dat zij op haar achterhoofd gevallen is, heb je het mis en ook weer niet. Daar kom je zo achter.

De grote glimlach om haar mond bevriest. Dat doet Parkinson. Haar oog is vastgenageld aan de dikke klodder. Een dure klodder verf, die zij niet betalen kan, maar voor het geld hebben we Kees. Het volgende probleem is in haar bewustzijn opgedoken.
‘Ik word zenuwachtig. Wat moet ik nu?’
‘Je hand bewegen, Aal, 1-2-3 en ga!’

In het begin vond ik het idioot dat ik commando’s zou moeten geven om mijn moeder te bewegen. Nou, dat vind ik nu niet meer. Tillen kan ik haar niet meer, maar zolang ik tot drie kan tellen, krijg ik haar in beweging; 1-2-3 werkt bij Parkinson als een startschot op de ijsbaan, mits je er vroeg genoeg mee begint en het zich hecht in een deel van de hersenen dat nog aanwezig is. Het commandocentrum voor beweging, de hersenkwab in het achterhoofd is namelijk verdwenen bij Parkinson. Erger is het niet, maar ook niet minder erg. Lastig is het. Vermoeiend. Je hebt geen idee wat een commandocentrum allemaal doet, zolang je er een hebt. Heb er maar eens geen. Dan moet je het van andermans 1-2-3 hebben.
De hand van mijn moeder begint te bewegen, aarzelend aanvankelijk, omlaag, de zwaartekracht volgend. Haar oog is nog steeds op hetzelfde punt gefixeerd, ziet kleur verschijnen waar de kwast was. En dan gebeurt het: magie. Haar hand hervindt techniek, draait de kwast zoals geen ander dat kan, van breed naar plat, naar smal, naar punt, soepel in de pols, resoluut in uitwerking, kleurbanen verschijnen, worden breed, monden uit in versmallende punt, gaan naar boven zover hand en kwast reiken, halverwege het kleine doekje. Ik draai het doek. Sinds mijn moeder in de surrealistische fase is, bestaan onder en boven niet langer, hemel en aarde zijn een. Lijnen ontstaan, vlakken, vanuit beweging, het grote onvermogen bij Parkinson.

Mensen vragen mij vaak hoe ik weet dat Aal er genoeg van heeft, want ze zegt het niet en blijft bezig tot ze erbij neervalt, en dat is te lang. Deze foto laat het zien. Aal is opgehouden met schilderen en doet van alles met een doekje, als een goochelaar die zijn konijn kwijt is. Het is genoeg geweest. Weer een dag omgevlogen.

Het bericht Schilderen met Parkinson verscheen eerst op Anne Vellinga.