‘Hoehoe!!!’
Andere Anne schreeuwt onder een open raam van Avondlicht.
‘Daar zit een mevrouw die ook meedoet aan de muziek.’
Mevrouw van Boven verschijnt niet op het balkon. Op deze plek houd je meteen je hart vast.
We gaan naar binnen. Iedereen groet en zwaait en Aal glundert. We passen net in de lift met Aal op haar nieuwe rolstoel vol snufjes. Gang door. Koffiekamer in.
De rust van mensen met een leven achter zich hangt rond de grote tafel. Tot wij binnenwaaien. Aals rolstoel wordt bewonderd, haar jurk en haar lippenstift. Andere Anne gaat alle bewoners langs met klapzoenen. De blinde mevrouw weet direct wie haar doodknuffelt, ‘Anne van Aal.’
‘Ja, en raad eens wat! Vandaag is de echte Anne van Aal er ook! Met een schilderij.’

‘Wat staat erop?’
De blinde dame geeft me de gelegenheid het verhaal te vertellen over het oog van mijn moeder dat het onooglijke zag.
‘Hoe lang schildert je moeder al?’
‘Vanaf dat ze vijf jaar was. Ze had een hele stapel tekeningen, maar toen kwam de oorlog en de winter….’
Ik hoef hier niet verder te vertellen. Ze herinneren het zich.
‘….en toen gingen het de kachel in voor vijf minuten  vuur…’

Natasja, de activiteitenbegeleidster zet haar dochtertje op tafel.
‘Ga die oma maar een kusje geven.’
De kleine loopt over tafel recht naar mijn moeder.
Het jonge leven, het oude leven verzoend met elkaar.

Mevrouw Leeuw heeft kalenderblaadjes bij zich met Westfriese wijsheid. Natasja leest voor.

Niemand snapt er een hout van, de mannen niet, de vrouwen niet, Natasja niet, ik al helemaal niet. Maar wat een moment van aandachtig samenzijn.

Het moment is aangebroken een plekje voor Aals schilderij te zoeken.

Een man, goed bij de tijd, knikt naar de klok.
‘Daar valt het keukenkastdeurtje er steeds voor. Hang hem maar op de plek van de klok, de tijd kan ons gestolen worden.’

De muziekgroep klapt in de handen als Aals Stilleven op zijn nieuwe plek hangt, centraal in de ruimte van plezier. Aal klapt vrolijk mee.

Op dat moment gaat de deur open voor de laatste deelneemster. Het is niet mevrouw van Boven. Zij voelt zich vandaag niet lekker. Deze mevrouw is Verbaasd.
‘Wat moet ik bij al die ouwe mensen?’
‘Dat bent u toch ook! Wanneer was u ook alweer geboren?’
‘In 1921.’
‘Dan bent u 92.’
‘Dat heb ik dan toch maar mooi gehaald.’
‘En u bent precies op tijd voor de muziek.’

Natasja spreidt een grote verzameling grammofoonplaten uit op de tafel. Ieder mag een lied uitzoeken.

Aal kiest blindelings Wim Sonneveld, ‘zij kon het lonken niet laten’.
Jammer maar helaas doet die verduivelde grammofoon het niet. Of zijn het de boxen. Of de verbindingsdraadjes?

Natasja weet van wanten. En dan wordt glashelder wat het verschil is tussen een juf en een activiteitenbegeleidster. Hier geen schreeuwende kinderen in gordijnen, verwarmingspijpen, de wasbak en het raam. Hier doen ze een tukkie tot het weer begint.

Natasja gaat over op plan B en verdwijnt voor een paar minuten. Ze komt terug met een CD speler en een stapel CD’s. Ze zet een CD op over grijze haren in het goud. Voor de blinde mevrouw. Die protesteert.
‘Dat hoef je voor mij niet te doen, ik heb hier nare herinneringen aan. Ik heb liever wat vrolijks.’
Lou Bendi neemt het over. Stemmen voegen zich bij zijn vrolijke lied. Onder tafel tikken voeten mee.
Ik zwaai af naar de tegenwoordige tijd waar stoere kerels zich op het dak in het zweet werken.

‘Waar blijf je nou met je koffie? Je zou toch alleen dat ding effies wegbrengen?’

Het bericht Een schilderij voor Avondlicht – 2 verscheen eerst op Anne Vellinga.

Haar eerste schilderij bevat alle bestanddelen die kenmerkend zijn voor haar. Het is samengesteld uit stille dingen uit haar directe omgeving: een oude aardewerken schaal, een blauwe fles, een kommetje en appels. En schaduw. Voor die schaduw was ze altijd heel lang bezig met licht. Ze manipuleerde de schaduw tot hij viel waar zij hem wilde. Appel en schaduw zijn terugkerende motieven gebleken.
De appel duikt op in tijden van verandering.

Zoals de periode na haar reis naar Brazilie. In de jaren tachtig. Ze ging naar Umberto Franca, een bevriend kunstenaar die met haar en Charlotte Mutsaers en Kees Slegt in dezelfde klas op de Rietveld Academie had gezeten. Ze had een expositie in Rio de Janeiro, kwam op tv en verkocht al haar werk. Van de opbrengst kocht ze een huisje in de bergen voor Umberto en andere kunstenaars. Zo is ze.
Na drie maanden Brazilie verlangde ze naar de groene weilanden van Holland. Die week vielen de bonen van de bomen. Aal raapte vele doppen op, ver voor het moment dat deze doppen werden opgemerkt door bloemisten.
Thuisgekomen in de groene oase kon ze niet meer schilderen zoals voorheen. De dop van de boon werd haar nieuwe motief. Ze heeft zijn vorm en ritme eindeloos geabstraheerd, maar om te beginnen maakte ze een serie schilderijen met deze boon en…. de appel.

Haar laatste stilleven schilderde ze in mijn huidig huis, rond 2006 of was het 2007? Ik weet het niet meer, Aal en ik zijn niet van de jaartallen.
Ze had haar atelier boven in de boerderij, de ruimte die nu mijn atelier is. Ze kwam eens in de paar weken een weekendje schilderen bij ons. Die laatste keer gloeide ze van inspiratie. Ze zag iets nieuws, zei ze.
Ik herinner me letterlijk wat ze me vroeg: ‘Anne, heb jij een appel voor mij?’

Dat de verandering haar komst in mijn huis zou zijn, wisten we niet. Wij dachten niet aan de toekomst.
1 augustus 2008 kwam ze tijdelijk bij ons in huis, toen haar vriendin en huisgenote met spoed naar het ziekenhuis moest. Wij werden teruggeroepen van onze vakantie die net 3 dagen gaande was. Binnen een week was mijn moeders vriendin overleden. Mijn moeder kon niet op zichzelf wonen. Ze was welkom bij ons.
Dat was niet makkelijk. Ze kon niet alleen zijn. Geen moment. Door de ziekte van Parkinson struikelde ze, verdwaalde en zag griezelige waanbeelden. Daar hebben we van alles op gevonden, maar die eerste tijd brachten we elk etmaal van de week samen door. We wandelden in het park, stapje voor stapje, en ik las voor, Martin Bril en haar eigen dagboeken van de vakanties en de Rietveld.
Ze had een voorzienige blik en zei ‘Anne, als ik dement word, stop je me maar in een bejaardenhuis, want dat is geen doen voor jou en ik weet er dan toch niks meer van.’

Ze woont nog steeds bij ons en door haar aanwezigheid heb ik dingen geleerd die ik anders nooit ervaren had. Maar wat was ik blij dat ze 1 ochtend in de week naar Avondlicht mocht, een bejaardenhuis vlakbij. Elke donderdagochtend ging ze en gaat ze, meestal met Andere Anne, haar trouwe hulp vanaf week 6 dat ze bij ons was. Aal doet er mee met de muziek. Aanvankelijk met bravoure. De eerste keer zei ze: ‘Ach, al die ouwe mensjes en die antieke liedjes….’
Met de week vond ze het leuker. Samen lachen om grappen, huilen bij verdriet, en  vooral veel samen zingen. Alles onder leiding van Natasja, een stralende duizendpoot met elke week een andere kleurige outfit aan. Aldus Aal. Vijf jaar is het uitstapje naar Avondlicht een lichtpunt in de week.
Het moment is aangebroken iets terug te geven voor al die mooie ochtenden… iets echts van Aal, iets waar ze trots op was, blij mee, iets dat uitdrukking geeft aan haar en haar leven als beeldend kunstenaar…

wordt vervolgd.

Het bericht Een schilderij voor Avondlicht verscheen eerst op Anne Vellinga.