Jezus, hoe stel je je moeder gerust. Diezelfde Parkinson waar je niet aan dood gaat, vreet wel je hersens op, je vermogen te denken, te spreken, je uit te drukken. Nu is ze helder en dan moet ik het ijzer smeden. Haar geruststellen. Iets eenvoudigs. Iets dat ze begrijpt. Kent. Kan voelen. Dat haar bijblijft. Uhhhh….
Op zo’n moment krijg ik invallen. Waar die vandaan komen? Geen idee.
‘Aal, toen ik in je buik zat, wist ik niet hoe ik eruit moest.’
Haar oogleden beven. Ik heb haar volle aandacht. Ze probeert haar ogen te openen. Klaas Vaak is flink bezig geweest. De oogleden zitten zo vast als een verroest luik.
‘Ik wist het niet en jij wist het ook niet, Aal. Maar het is wel gelukt.’
Grote glimlach. Hoe vaak heeft ze me haar angst verteld, ze wist niet waar het kind uitkwam. Ze dacht uit de navel, dat haar buik open zou scheuren. Durfde het niet te vragen aan haar nieuwbakken man. Schreef vanuit West Kapelle naar haar zus in Groningen. De dag voor de geboorte kreeg ze antwoord van haar jongere zus die net een kind had gebaard, ‘het komt uit hetzelfde gat, waar het in gekomen is.’ Een grote geruststelling.
De pupillen gaan heen en weer onder de oogleden. Ze ziet het voor zich. De geboorte van haar eerste kind.

‘Ineens was het tijd dat ik eruit kwam, dat voelde jij en je wist wat je moest doen. Je gaf mij een duw, ik floepte een tunnel in en vloog naar het licht, regelrecht tegen de beddenplank. Papa zag dat ik een meisje was en legde me in jouw armen.’
‘Jaaaah!’
Glimlach van oor tot oor. Dat is het makkelijke zonder tanden.
‘Ik weet niet hoe het moet.’

Nee, nou weet ze het nog niet, de vraag wordt klemmend. De toon benauwd. Ze is bang. Geboorte is geen dood. Misschien ook wel, maar dan omgekeerd. Ik pak haar hand. Ze grijpt hem vast.
‘Aal, als het tijd is, dan voel je dat. Toen ik eruit moest gaf jij mij een duwtje en als het jouw tijd is, help ik jou. Ik geef  jou een zetje en dan floep je door een tunnel naar het licht.’ Dat is wel erg wijd en oneindig. ‘Daar wacht iemand op jou die heel veel van jou houdt, net zoveel als jij van mij en ik van jou.’
Grote glimlach.
‘Met jou kan ik praten. Jij begrijpt mij.’

Het bericht Hoe moet ik dood verscheen eerst op Anne Vellinga.

De Both voert het stuk ook op in verpleeghuizen. Ze wil de discussie op gang houden hoe je (daar) zo goed mogelijk omgaat met dementerenden. Al is de werkdruk hoog, zijn er teveel regels en betaalt het geen drol, besef dat elke demente een individu is, aldus de Both.

In vooruitstrevende verpleeghuizen is een tendens gaande van taakgerichte zorg naar belevingsgerichte zorg. Dat betekent dat personeel zich meer moet verplaatsen in de behoeften van de bewoners, dus minder gefixeerd op het lijstje dat afmoet. Je weet bij voorbaat dat dat niet kan zolang we bezuinigen op de zorg. Po’s moeten geleegd, konten geveegd, haren gekamd, nagels geknipt, monden gevuld. Drinken, eten, pillen niet vergeten. Een steeds kleiner groepje moet steeds meer voldoen aan onze behoeften, noden en wensen, onze tekortkomingen.

Het bericht U bent mijn moeder verscheen eerst op Anne Vellinga.