familie Archieven - Anne Vellinga

Familiemycelium – Gierzwaluw (2)

Anne — Thu, 03 Nov 2016 18:43:04 +0000

De familieband gaat diep en mysterieus als mycelium. Ik doel hierbij niet op eigenschappen of voorkeuren. Ik doel op de laag waarin gebeurt wat gebeurt. Plotseling stap je uit de voetstap van je dagelijkse routine en loop je in het spoor van je familiemycelium. Soms is het zoiets gewoons dat je het nauwelijks doorhebt, zoals met webben. Jaren geleden kwam het mysterie rakelings langs de achterdeur, een deur die menigmaal het mysterie binnen voert.

Ik woonde in de binnenstad van Alkmaar vlakbij de grote kerk onder twee puntdaken, verbonden met een plat dak. Ineens loop ik in mijn vaders voetstap. Het begint bij de achterdeur, op de hoogste verdieping, en leidt naar de brede goot tussen de beide puntdaken. Ik heb daarin een watertuin aangelegd. Mijn oog valt op een onbehouwen klont die aan een bloempot kleeft. Ik stap de goot in en pak die klont. Leeft het! Het is een jonge gierzwaluw. Wat aan uitsteeksels onder zijn buik zit, steekt hij als stiletto’s in mijn vel. Krijg die er maar eens uit.

Je moet weten dat een gierzwaluw geen zwaluw is, hij is van een andere familie (apus apus), in de verte verwant aan de kolibri. Een gierzwaluw is altijd in de lucht en heeft amper pootjes nodig, hij heeft genoeg aan uitsteeksels waarmee hij zich even kan vastklemmen aan een rots of een dakpan. Landen op de grond kan zijn dood betekenen want hij kan zich nauwelijks afzetten. Hij vliegt altijd. Ook als hij slaapt. Ook als hij eet. Ook als hij paart. Als er gierzwaluwen zijn, hoor je ze gieren. Als je ze niet hoort, zijn ze er niet. Een gierzwaluw is een pijl uit de boog, zo zien ze eruit en zo zijn ze, vederlicht en pijlsnel; een foto heb ik er niet van en mijn broer ook niet, maar mijn kunstzinnige natuurvriend Elsbeth Cochius heeft er een lino van gemaakt:

Elsbeth Cochius gierzwaluwen, linosnede

In mijn Alkmaarse tijd broedde een gierzwaluwpaartje elk jaar onder dezelfde dakpan van ons bovenhuis, lekker beschut en rustig boven de brede goot tussen onze daken. Ze gierden de hele dag, behalve op regenachtige dagen, want dan vliegt er geen voedsel. Op een keer was het doodstil onder de dakpannen, de jongen verroerden zich niet en de ouders hoorde ik niet gieren. Ik was bang dat de ouders de jongen verlaten hadden en dat de jongen dood waren. Misschien kon ik ze nog redden met meelwormen? Ik belde mijn vriend de boswachter. Die schoot in de lach om mijn plannen en stelde me gerust: ‘de ouders zijn even op en neer naar Zuid Frankrijk om muggen te halen en de jongen liggen zolang in comateuze slaap.’ En inderdaad, de volgende dag kwamen papa en mama terug van 2000 km vliegen, de bek vol Franse muggen. De jongen ontwaakten luidkeels uit hun schijndood.

Vastgeniet aan de jonge zwaluw, treedt mijn familiemycelium in werking. Uit het niets weet ik dat de jongen zijn uitgevlogen en dat ik de benjamin in de hand heb. Die kon de vlucht over het dak niet aan en stortte in de goot. Zonder bedenken klauter ik naar het hoogste punt waar ik komen kan, het platte dak. Daar houd ik de kleine gierzwaluw hoog boven mijn hoofd in de hoop dat hij zijn pijlen uit mijn vel zal trekken. Dat doet hij niet. Hij is nat en koestert zich in de zon. Ik voel z’n hartje in mijn hand. Ik sta als het vrijheidsbeeld op het dak. Helaas is dit unieke tafereel het winkelend publiek van Alkmaar ontgaan.

Mijn hand doet pijn van zijn nagels, zijn hartje roffelt, een trilling gaat door het vogellijfje. Wat kan ik doen om hem te redden? Op goed geluk zwiep ik mijn arm met hand en gierzwaluw de lucht in, en jawel, in de vliegende vaart laat hij los. En valt als een baksteen omlaag langs het gebouw. En duikt weer op, net voor hij de grond zal raken. En dan gebeurt het.

Anne Vellinga – pentekening

Uit het niets gieren twee zwaluwen rakelings over mijn hoofd. De papa en de mama? Waar komen ze vandaan? Weten ze dat hun jong een doodsmak maakt? Pijlsnel duiken ze onder het vallende jong en veren gedrieën op, samen zwenken ze verder. Dat wil zeggen, het jong valt telkens uit de lucht en de ouders schieten er telkens onderdoor, waarop het jong weer opveert. Ik ben getuige van het familiemycelium der gierzwaluwen. Niet alleen de papa en de mama, de hele familie komt aangegierd uit alle windstreken.

Gezamenlijk duiken ze in vliegende vaart als vangnetten onder het vallende vogeltje door. Dankzij het vallen kan ik het jong volgen, zijn vallen en opveren, zienderogen leert hij gieren. Plotseling zwenkt de zwerm recht op mijn dak af, met mij er bovenop. Ze gieren rakelings rondom me. Ze bedanken me. In de gierende wind veert mijn hart op.

Jammer dat mijn broer er niet bij was, die had het kunnen filmen, maar ja, mijn broer zit in Oosterbeek.

Die avond belt mijn broer die nooit belt.
,,Ha zus. Vanochtend hoorde ik een raar geluid bij de keukendeur. Het was een jonge gierzwaluw. Van pa wist ik nog dat die niet zelf kunnen opvliegen. Toevallig heb ik net een foto gemaakt van een man van de gierzwaluwopvang in Apeldoorn. Dus toen heb ik die gierzwaluw gepakt en hem daarheen gebracht.”

Zie voor natuur die niet te fotograferen is: www.elsbethcochius.nl
En haar natuurlijke objecten in het landschap: http://www.natuurlijkwerk.nl

Het bericht Familiemycelium – Gierzwaluw (2) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Familiemycelium – webben (1)

Anne — Mon, 31 Oct 2016 10:59:16 +0000

De familieband gaat diep en mysterieus als mycelium, vaak merk je daar niets van, maar onder bepaalde omstandigheden ploppen gebeurtenissen uit deze magische laag omhoog als paddestoelen. Ik heb dat met mijn broer. Ik hoor, zie, ruik, doe iets en op hetzelfde moment hoort, ziet, ruikt, doet hij dat ook. Maar dan anders.

Wat is het geval: waar ik ook woon, er is altijd wel een spin die mijn deur kiest. Mijn deur is de place to be. Dat was in Berg en Dal, Beek, Nijmegen, Alkmaar, Hoorn, Warmensteinach en in de Achterhoek dus ook. Zo stap ik elke herfst door een web naar buiten. De volgende ochtend hangt er een nieuw web, nog groter, nog fijnmaziger. Al spinnend leren mijn spinnen spinnen en weven en vlechten en hechten. Geen idee hoe lang ze erover doen. Ze doen het als ik niet kijk. Misschien de hele nacht. Zijn ze eindelijk klaar voor het vangwerk, kom ik.

Marco Vellinga

De spinnen die mijn deur kiezen, zijn altijd van het eigenzinnige soort. Niets kan hen weerhouden van plaats te veranderen. Het raam bijvoorbeeld zou slimmer zijn, dat blijft dicht, maar nee, elke keer weer voor het gat van de deur. Dankzij mijn spinnen heb ik geen last van herfstvliegen muggen, motten. Ik hoef geen hor of blauwe lamp. Ik heb mijn spin.
Ik heb mijn broer.
We naderen het familiemycelium:
Het moment dat de spinnen mijn deur opzoeken, gaat hij de deur uit, het bos in.

Marco Vellinga

Broer ziet wat zus ziet.

Marco Vellinga

Er is verschil.
Hij vereeuwigt ze.

www.marcovellinga.nl

Het bericht Familiemycelium – webben (1) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Sinterklaas en Zwarte Piet

Anne — Fri, 05 Dec 2014 11:21:49 +0000

Het Sinterklaasfeest is oeroud en oer-Hollands.
Het begon in de tijd dat de Germaanse goden nog rondwaarden, de tijd dat Donar de donder liet rollen en Wodan door de wolken reed op zijn paard Sleipnir, zijn zoon Tyr achterop. Op hun tocht door de wolken passeerden zij de ronde hutten van onze voorouders, eenkamerwoningen met aangestampte grond en een vuurplaats in het midden, waar de bewoners bij het schaarse licht rondom zaten op schapenvachten. Misschien zongen ze er wel bij, of vertelden verhalen over de goden.

Midden in de lange, koude, donkere winter reed Wodan door het luchtruim op zijn paard. In een grote zak droeg hij geschenken met zich mee, een heerlijk vooruitzicht als je zit te kleumen. Wodan steeg niet af van zijn ros, hij gooide het geschenk door het rookgat en de mensen keken wel uit dat het niet in vlammen opging.

In de loop van de geschiedenis verdween het rookgat en kwam de schoorsteen. De pakjes mochten natuurlijk niet blijven steken in de pijp, dus moest de zoon de pakjes binnenbrengen door de schoorstenen. Gelukkig waren die aanvankelijk veel breder dan ze nu zijn. In de kamer vond hij een wortel voor Sleipnir en klom dezelfde donkere weg. Dat hij zo zwart als roet van zijn missie terugkeerde deerde hem niet.

Namen veranderen in de loop van de tijd. Mythen worden vervlochten met historische personages. Met de kerstening kon de kerk geen mythische Wodan gebruiken, maar de mensen wilden hem niet kwijt. Gelukkig verscheen op het goede moment de bisschop van Myra ten tonele. Hij deelde zijn rode mantel met een zwaard doormidden en gaf de helft aan een arme sloeber. Dit gebaar paste naadloos bij het archetype van de mythische goedheiligman, Wodan maakte plaats voor Sint.
Van toen af aan werd het Sinterklaas met zijn helper, almaar zwarter van het roet, werd Zwarte Piet zijn naam.

Met onze centrale verwarming zijn we onze schoorstenen bijna vergeten, ook schoorsteenvegers zijn uit het straatbeeld en onze herinnering weggevaagd, niets herinnert ons er nog aan hoe cadeautjes door het zwarte kanaal bij ons komen.

Ik herinner me hoe Zwarte Piet angstaanjagend bij ons op de deur bonsde en vreemde kreten liet horen en zijn zwarte hand om de hoek van de deur. Dat waren spannende tijden. En dan die mand met kleurige pakjes! En de gedichten! Alle voorpret en creativiteit die we daarin kwijt kunnen.

De surprises, het inpakken en uitpakken. Van die enorme pakken die telkens verder uitgepakt moeten worden en soms halverwege voor een ander bestemd zijn en dan op het eind is het piepkleine pakje toch voor jou. Geen typemachine zit er in dat grote pak, in dat kleintje binnenin zit een pen!
Met gedicht.

Dat is het unieke van Sinterklaas, hij is niet alleen de goedheiligman zoals de Kerstman op zijn arrenslee, onze Sinterklaas onthult Terra Incognita, onze hebbelijkheden en miskleunen, maar wel op een humoristische manier en ook nog in dichtvorm.

Ik houd van Sinterklaas en zijn Piet, zwart of niet.

Het bericht Sinterklaas en Zwarte Piet verscheen eerst op Anne Vellinga.

Huis van Bewaring – 4

Anne — Sun, 19 Oct 2014 18:57:49 +0000

Haar zoon zit achter glas. Hij ziet er net zo uit als vorige maand toen hij bij haar op de koffie was. Ze mag hem een korte knuffel geven, niet te lang, dan moet ze meteen terug. Dat zal niet gebeuren. Nu ze hier is, wil ze hier blijven. Bij haar zoon. Ze geeft hem geen knuffel, ze duwt hem bijna van zich af, tegengesteld aan de blijdschap hem te zien. Ze wil maar één ding weten.
,,Wat heb je gedaan?’’

Hij zegt dat hij niet zoveel kan zeggen. Dat alles wat ze zeggen geregistreerd wordt.
Ze vraagt niet door. Ze vraagt niets meer. Aan haar zal het niet liggen. Ze kijkt naar haar zoon. Wat kan hij gedaan hebben dat hij hier zit?
Hij kijkt naar zijn moeder, dat hele tengere vrouwtje waar hij uit gekomen is. Zulke gedachten heeft hij altijd. Gedachten die verder gaan dan die van de meesten. Daarom heeft hij zich vaak eenzaam gevoeld. Onbegrepen. Hij zoekt naar woorden. Wil zijn moeder geen schuldcomplex bezorgen. Wil het zelf uitvechten. Hij vertelt dat hij zijn leven zelf gekozen heeft, maar dat hij niet gekozen had te doen wat hij gedaan heeft.

Weer wil ze vragen wat hij gedaan heeft. Hoe erg het is. Ze vraagt het niet.
Hij vertelt wat hij kwijt wil. Wat genoteerd mag worden. Moet worden.
Dat hij bang is voor de andere gevangenen.
Dat er gevangenen zijn met messen.
Dat hij probeert een dagritme te houden.
Dat hij aardig goed kan slapen.
Dat hij bijna niet wordt gelucht.
Bang is.
Dat iedereen zich van hem afkeert nu ze weten dat hij iets fouts heeft gedaan.
Dat hij alleen zal zijn voor de rest van zijn leven.
Dat niemand ooit nog van hem kan houden.

De moeder kijkt naar haar zoon.
Zegt het enige dat ze zegt.
,,Ik houd van je. Vanaf je geboorte. Voor altijd. Wat je ook gedaan hebt. Ik hoef het niet te weten.’’
De zoon slikt.
,,Mamma!”
Ze wil hem in haar armen nemen, een knuffel geven. Dat mag niet. Ze streelt hem met haar ogen.
,,Mam, kom je gauw weer?’’

Voorlopig einde verhaal…

Het bericht Huis van Bewaring – 4 verscheen eerst op Anne Vellinga.

Mannenlijn 6

Anne — Thu, 30 Aug 2012 06:36:02 +0000

‘Wat een leuk bruggetje en die bootjes en huisjes! Dat mijn familie hier vandaan komt, geweldig. Ik dacht al dat het Sneek niet kon zijn, dat is niks voor mijn voorzaten.’
Man zwijgt wanneer vrouw simpele feitjes opblaast als ballonnen. Daar valt geen speld tussen te krijgen. De lieverd rijdt stapvoets over de gewijde grond van mijn voorouders van vaderskant. We rijden door de enige straat van Hardegaryp, een smalle straat langs een vaart, lieflijker dan een kanaal, maar te smal voor het water waar mijn vader in de oorlog op stuitte.
‘Ik zie dat meer niet.’
‘Dat is vast ingepolderd.’
‘We zijn hier niet in Noord Holland, dit is Friesland.’ Mijn wortels roeren zich.
‘En dit is Hardegaryp niet.’
Een boord met een streep door een onuitsprekelijke naam, iets met veel tsjtsj. Tom brengt ons altijd op de bestemde plek en nu het erop aankomt niet? We keren. Tsjtsj kan leuk zijn met z’n huisjes, bruggetje en vaart, maar Hardegaryp is het niet. Na de nodige bochten, oversteekjes en weggetjes ziet man een kerktoren. Hij doet als de marskramers van weleer, koerst op de kerk. Laat het nou de kerk van Hardegaryp zijn, een nieuwbouwwijk rond de kerk.
‘Hm. Als tuindersfamilie woonden ze natuurlijk niet hier maar buiten de bebouwde kom bij een meer, hadden ze gelijk water als het droog was. We moeten naar dat meer.’
‘Dan heb ik een kaart nodig en die hebben we niet mee.’
‘Dan wil ik het kerkhof op, misschien liggen mijn voorzaten daar.’
Het is een eigenaardig kerkhof. Geen paden en de grafstenen staan rommelig over de grasakker verspreid. Ik wil de grafstenen lezen, maar of je over een dodenakker kunt lopen? Aan het eind zitten twee mannen geknield bij een graf. Ze prutten in de grond. Nu ik er ben, laat ik me niet weerhouden. Ik loop door de wijk van Popma’s, Fokma’s en Bonnema’s. Ik moet de ga’s hebben. Zigzaggend zoek ik tussen scheefgezakte stenen met verweerde teksten naar Vellinga. Waar liggen ze? Of zijn ze geruimd? Waar zijn ze dan? Waar laten ze lijken? Ik krijg de rillingen bij mijn eigen voorstelling van samengestampte knekels en knarsen.
‘Bent u op zoek?’
Ik schrik van de stem uit het niets. Achter mij staat de man die net nog zat te wroeten in de grond.
‘Ik zoek mijn voorvaderen.’
‘Wie!?’
‘Dat weet ik niet, daarom zoek ik ze.’
De man legt zijn oor bij mij te luister, letterlijk, bijna op mijn schouder. Ik verklaar mij nader, maar niet nader genoeg. Hij is de grafbeheerder en wil de naam precies, maar dan ook precies.
‘Mijn opa heette Jacobus Martin Vellinga en van zijn vader weet ik de naam niet. Die ligt hier ook niet, want die is met een praam naar Amsterdam gegaan en vandaar naar Oosterbeek en daar is hij gebleven tot zijn dood en zal wel niet hierheen vervoerd zijn met de lijkwagen, veel te duur en de Vellinga’s waren zuinig, maar de ouders van de vader van mijn opa zijn hier achtergebleven en daar hebben ze in de oorlog nog ondergedoken gezeten.’
Deze boeiende en beknopte uiteenzetting van een stoet aan gebeurtenissen en mensenlevens boeit de grafbewaker totaal niet. Hij wil de exacte gegevens van de dode op zijn akker.
‘Hoe heette hij precies? Martin of Marten?’
‘Marten net een e, nou weet ik het weer, zo heet mijn broer ook, e geen i.’
Het is hem niet scherp genoeg.
‘Marten of Martenssssss? In vroeger tijden betekende Martens dat Martens een zoon van Marten was en dan heet uw overgrootva Marten en daar kan ik wat mee.’
‘Maar die mogelijke Marten ligt mogelijk in Oosterbeek, en daar de vader van, die zoek ik.’
‘Wat is zijn overlijdensdatum?’
Het komt erop neer dat de grafbewaarder hetzelfde wil weten als ik, geboortedatum, beroep, adres, huwelijk, partner, kinderen, de hele rimram die plaatsvindt in een gemiddeld mensenleven. Onderwijl kneedt de grafbewaker zijn kin of het een lap onwillig deeg is die moet uitrijzen tot brood.
Hij komt tot zijn slotconclusie. ‘U weet dus echt niets.’
Nee, ik weet van niets.
‘Hij kan hier dus liggen of niet liggen. Ik weet het al.’
Hoop spat uit mijn hart in zijn hart. Hij knikt me vriendelijk toe.
‘Ik heb alle gegevens van alle doden die ooit in Hardegaryp gestorven zijn in een bestandje op mijn computer. Ik fiets wel even naar huis, dan zoek ik het op en als u me dan uw telefoonnummer geeft, bel ik u de gegevens door. Dan kunt u intussen verpozen in Hardegaryp.’
Het is duidelijk dat hij alles over heeft voor zijn doden en mij daar liever niet over ziet rondstampen. Mijn maag knort goedkeurend. Grafbewaker op zoek naar dode voorvader en wij naar de super om eindelijk wat levensbenodigdheden te scoren.
De supermarkt ligt naast het kerkhof, weer eens wat anders dan een kroeg. Onze ogen zijn amper gewend aan het kunstlicht, of er komt een Hardegaryper Friezin op ons af met een bord Friese kaakjes ter verwelkoming. Gelukkig maakt honger droge kaakjes maalbaar. Ter compensatie stoppen wij een doos smeuige mergpijpjes in ons mandje. Daar komt de volgende Friezin met een dienblad met Friese nagelkaas. Kees gaat bijna over zijn nek, hij verdraagt geen kaas, ik neem dubbel. De derde Friezin is bij Kees aan het goede adres met haar bord met droge Friese worst. Ik houd niet van worst, maar Friese worst uit Hardegaryp voor het grijpen weer wel. We zijn verzadigd voor we iets gekocht hebben. Naast de kassa zit de laatste Hardegaryper Friezin met een tafeltje vol Friese Vla voor het grijpen. ‘We hebben vandaag een actie, want de naam gaat veranderen in…’ iets onverstaanbaars, maar de bekertjes vla smaken naar meer en we hebben gelijk een lepeltje voor onze toetjes.
We hebben nog niet afgerekend of daar gaat de telefoon al. De grafbeheerder. Hij heeft geen Jacobus en geen Marten Vellinga kunnen vinden, wel twee andere Vellinga’s die het dus niet kunnen zijn en ze zijn ook op het verkeerde moment geboren danwel overleden, in 1933 en honderd jaar ervoor. Ik kan ze niet opzoeken, want hij weet niet waar ze gebleven zijn. Dat stond niet in zijn bestand.
Tsja, wat moet je dan verder nog in zo’n dorp vol niet-onthullende, nietszeggende nieuwbouw. Man houdt het voor gezien. wil naar huis waar het nieuwe schooljaar wacht, het sportnieuws, het politieke nieuws en meer nieuwigheid.
‘Ik wil eerst dat meer zien.’
‘Er is hier geen meer meer.’
Deze dubbele ontkenning sterkt mij in het idee dat er een meer is en daar wil ik heen. Man zwicht. Rijdt van bomenrij naar bomenrij, want volgens vrouw kun je water van verre zien aan omzomende bomenrijen. Niet in Hardegaryp. En dan zie ik een bord. Historisch Park Vijversburg. Man rijdt erheen. Betovergrootvader zullen we er niet vinden, maar hij kan er zijn mergpijp eten, zijn vla en een plas moet ook.
Het park het ligt aan de rand van Hardegaryp en is aangelegd in de 19e eeuw. We dwalen over slingerpaadjes tussen loofbomen, langs een kluizenaarshut en langs water, in de verte de oranjerie, de grot en de kruidentuin. Op een bord staat te lezen dat stadhouder Schenk van Toutenburg dit buitenverblijf in 1528 liet aanleggen. Mijn hart maakt een overslag. Iemand heeft dat park aangelegd, een tuinman, en wie waren in Hardegaryp de tuinders? Jawel, de Vellinga’s, mijn voorvaderen. Ik snuif de lucht, speur de Genius Loci, de sfeer van de plek, de sfeer die levenslang rond mijn vader hing.

Het bericht Mannenlijn 6 verscheen eerst op Anne Vellinga.

Mannenlijn 5

Anne — Wed, 29 Aug 2012 07:33:01 +0000

Om tien uur moeten we het mobil home in Schaarsbergen verlaten hebben, nogal vroeg, maar het komt goed uit, want vandaag gaan we naar Hardegaryp. Tomtom weet de weg, man neemt stuur in handen, vrouw kan fantaseren over de nabije toekomst waarin het verre verleden zich kan onthullen.
Na anderhalf uur zijn we er nog niet en beginnen de magen te knorren.
‘Het is verder dan ik dacht.’
‘En het is nog verder.’
Hardegaryp, het spreekt tot de verbeelding, hard, gaar, rijp, iets eruit opmaken gaat niet, toch komt een beeld aangezeild uit het verleden.
‘Mijn vader is erheen gelopen. Vanaf Assen. Daar was hij door de Duitsers te werk gesteld op het eind van de oorlog. Ze moesten graven aan het kanaal dat dwars door Drente loopt. Hij vond het verschrikkelijk, maar je kon er niet onderuit. Gelijk de eerste dag moest hij poepen en dat kon hij alleen als niemand keek. Er was nergens een plee, dus legt hij in alle vroegte de spa neer en zoekt een plekje waar niemand hem ziet. Dat ziet zo’n Duitse opzichter. Die schreeuwt ‘was machst du da?!’ Hij schreeuwt terug ‘ Scheissen!’ Die Duitser draait zich decent om. Mijn vader sluipkruipt door het gras verder en verder. Als hij omkijkt, is de laatste man een stipje. Hij ruikt de vrijheid en rent voor zijn leven. Hij verwacht elk moment de kogel en rent. Naar Arnhem terug kan niet, heel Arnhem is leeg. Zijn ouders en zusje zijn naar familie in Friesland gevlucht. Hij wil daarheen, maar weet niet waarheen. Plotseling is er luchtalarm. Hij laat zich vallen in een greppel. Zijn hart in de keel. Rukken ze uit om hem te zoeken en te fusilleren? Als voorbeeld voor de rest? Hij moet poepen. Hij kan niet in de greppel blijven liggen, te zichtbaar, te dichtbij, hij moet verder, een bos in met dekking van bomen. Van jongsaf aan zwierf hij in de bossen rond Arnhem zonder ooit te verdwalen. Hij heeft een ingeboren kompas. Hij concentreert zich op de richting waar hij zijn familie vermoedt. Hij weet de onbewoonde wereld te bereiken en vindt langs stoffige weggetjes Friesland en het dorp waar de Vellinga’s moeten wonen. Het is in de avond van de eerste, de tweede, misschien wel de vijfde dag dat hij aankomt in de buurt van Hardegaryp. Zijn innerlijk kompas laat hem in de steek. Het moet een boerenhuisje zijn, maar welk? Hij kan niet zomaar aankloppen, dan verraadt hij de schuilplaats van zijn ouders misschien aan de verkeerde. Het wordt donkerder. Kouder. Hij stuit op water. Lag het huisje niet aan een meer? Aan de overkant? Hoe kan hij daar ooit komen? Op dat moment hoort hij gekners over de weg. Iemand op een fiets zonder banden. Een man met 1 hand aan het stuur, de andere slap omlaag. ‘Ben jij dat, Jan?’ Hoort hij. Het kan niet waar zijn, maar het is zijn vader. ‘Moeder zei dat ik je op moest halen met de fiets en dat ben ik toen maar gaan doen.’ Een stelletje ongelovige communisten geleid door hogerhand. Vader rijdt terug op de fiets en zet die een eind verderop tegen een boom. Zoon loopt hem achterna, pakt de fiets bij de boom en passeert de lopende vader. Zo komen ze aan in het veilige nest in Hardegaryp en overleven de oorlog.’
Een mobieltje verstoort de historie.
‘Weten jullie hoe laat jullie terug zijn, dan wacht ik op jullie.’ De zus van Kees, onze reddende engel, de nachtoppas van mijn inpandige moeder. Ik heb liever dat ze dat niet doet, want dan zit ik niet rustig in Hardegaryp. Dat krijg ik haar niet aan het verstand.
‘Ik wil de overdracht persoonlijk doen, ik heb wat te zeggen.’
Als mensen zo beginnen, zitten ze in de politiek of er is echt wat aan de hand. Iets met mijn moeder of mijn poezen.
‘Nee, dat niet.’
‘Oooh, dan kun je toch weg! De middaghulp legt Aal wel in bed en dan komen wij elk moment.’
‘Dan wacht ik liever.’
Hemel. Zus is precies broer. Als ze wat in de kop hebben, krijg het er dan maar eens uit. Ik kom met sterk geschut.
‘Kees belt jou zo terug.’
‘Dat was m’n zuster zeker? Wat had ze?’
‘Dat mag jij eruit persen, aan mij wou ze het niet kwijt, ze wacht liever tot wij terug zijn uit Hardegaryp en dan zit ik daar niet rustig.’
Het is gelijk al gedaan met Kees zijn rust. Het liefst ging hij per raket naar huis. Zijn hersens malen rond zijn broers en zusters, alle negen passeren de revue, terwijl hij foetert op de hele negorij van Friesland zonder ook maar een parkeerplaats.
Ik weet zeker dat het iets is met onze gasten en ons huis. De hippies hebben de tuinstudio afgebrand met dat gekook van hen in de houtkachel, het Duitse stel met die loopstokken is van de trap gevallen en de Portugees is door de zoldervloer gezakt. En Ria voelt zich verantwoordelijk. Kees scheurt een carpoolplek zonder cars op en rukt het mobieltje uit mijn handen.
‘Met Kees, zeg op!”
Hij luistert en luistert en blijft luisteren zonder ook maar een woord te zeggen waar ik iets uit kan opmaken. Hij kijkt zoals hij altijd kijkt, donker en mysterieus, waar ik op gevallen ben, maar nu even niet.
‘Gebeurd is gebeurd, dus ga gewoon naar huis, ik zeg het Anne wel.’
Het is mijn laptop met 3 manuscripten. De bliksem is erin geslagen. Dat is er gebeurd. Kees grijnst.
‘De middaghulp was dinsdag niet op komen dagen en mijn zuster had dat niet door. Ze wou Aal ‘s nachts op haar zij leggen, maar daar lag ze al op. Mijn zus vond het raar dat de luxaflex nog open was en die heeft ze toen dicht gedaan.’
De nachtmerrie van elke hulp, dat iemand Aal vergeet als wij weg zijn. De dinsdag dat wij op witte fietsen parmantig door de paarse heidevelden van de Hoge Veluwe fietsten, is de gewraakte middag. Pal voor de eindbestemming van mijn speurtocht naar de mannenlijn van ver verleden, duikt de vrouwenlijn acuut op. Ik slik.
‘Zijn er desastreuze gevolgen?’
‘Lachen joh. Mijn zus vroeg middenin de nacht of Aal wat wilde drinken, Aal zei dat ze net zo lekker lag te slapen, haha. De volgende dag zag de ochtendhulp de appelpartjes die zij de vorige ochtend had klaargelegd onaangeroerd in het bakje op het aanrecht. In het logboek stond geen verslag van de dinsdagmiddag. Paniek in de tent, terwijl er in feite niets met Aal aan de hand was, integendeel, ze was de hele woensdag zo fit als een hoentje en donderdag ook nog.”
Kennelijk weer iets van hogerhand.
‘Dat kon Ria mij toch ook vertellen?’
‘Ze was bang dat jij zou ontploffen.’
‘Bestemming bereikt.’ Tom verbreekt luid en duidelijk de moederlijn. Zijn we toch ten lange leste ongemerkt Hardegaryp binnen gekomen. Voor me ligt een boogbruggetje over een vaart waar waar lieflijke bootjes dobberen. We zijn er. Mijn moeder vervaagt. Mijn vader is terug, al mijn voorouders van zijn kant. Ik ben er.

Het bericht Mannenlijn 5 verscheen eerst op Anne Vellinga.

Mannenlijn 3

Anne — Mon, 27 Aug 2012 08:31:41 +0000

Het trappenhuis en de galerij op de tweede verdieping van ‘Overzicht’ zijn ruim en voorzien van echte schilderijen en levende planten, voordeel van een beschermde omgeving. Halverwege de galerij stapt een oudere dame haar huis uit. Ik herken het profiel van haar gestalte, hetzelfde ranke, hertachtige dat mijn vader had en op mij is overgegaan, ellenlange ledematen aan een relatief compacte romp. De dame is in korte, witte wapperbroek en wit shirt met lila bloemen. Ze tuurt de galerij in, ziet mij en opent haar lange armen.
‘Anne! Wie had dat nou gedacht!’
We hebben elkaar bereikt en slaan de armen onwennig om elkaar. Haar wang heeft de droge structuur van de ouderdom, maar oogt strak en jeugdig.
‘Wat ziet u er goed uit!’
‘Vind je?’ Ze neemt een korte pauze, waarin mijn bevinding binnendringt. ‘Dat zie ik niet. Jij ziet er gek uit.’
Ik herken haar directheid. Had mijn vader ook, om van mezelf te zwijgen.
‘Dat zie ik dan weer niet.’ En wat is er gek aan mijn wapperende witlinnen kuitbroek, voorzien van grote zakken en mijn lila shirt met een kantje? Ongeveer hetzelfde als zij draagt.
‘Heb je ook last van je ogen?’
Geen tijd haar vraag door te laten dringen, laat staan te beantwoorden. Ze duwt me haar flat in, een ruime flat met een groot raam dat panoramisch zicht biedt tot Renkum, de geboorteplaats van mijn vader en misschien ook van haar.
‘O wat heerlijk, je hebt koeken mee, kokoskoeken, daar ben ik gek op.’
Het zakje kokoskoeken bungelt nog in mijn hand. Ik overhandig het. Ze ploft in haar gemakkelijke stoel en ik laat me vallen in de bank met zicht op enkele tafeltjes zoals die ook in mijn huis overal staan, bezaaid met boekenstapeltjes en snuisterijen. Her en der heeft ze een plant, schilderijen aan de muur, een portret van haar toen ze jong was en een beeldhouwwerk zonder armen en benen van haar uit dezelfde tijd. Haar vriend was kunstenaar. Ik herken het werk van langgeleden toen ik haar stokoud vond.
Ik was 10 en logeerde in Den Haag bij opa en oma, die uit Arnhem verhuisd waren vanwege opa’s werk. Greet woonde nog thuis. Ze nam me mee naar de cinema, een doorlopende voorstelling van de Dikke en de Dunne. We bleven zitten tot we de film helemaal gezien hadden, van halverweg tot halverwege. Daar lachten we om. Dat gaf iets gezamenlijks. Zij droeg een mooie ring en een ketting. Ik nam me voor later ook een mooie ring en ketting te kopen en te dragen. Dat heb ik gedaan, zonder aan dat moment te denken.
‘Mooi uitizcht heb je hier op Renkum.’
‘Dat zie ik niet.’
‘Je bent eraan gewend.’
‘Mijn netvlies is versleten en daar kunnen ze niks aan doen, geen operatie en geen pillen. Ik zie alleen vage vlekken.’
Wat ik van haar weet, weinig, doemt voor mijn geestesoog op in dezelfde vage vlekken die zij de hele dag ziet. Ze gaf haar ogen graag de kost. Net als mijn vader. Net als ik. Reizen, natuur, kunst, films, boeken.
‘Wat jammer, Greet.’
‘Jaaah. Maar hier in huis doen ze leuke dingen hoor. Ik heb vanochtend Tai Chi gedaan op het dak.’
Ze gaat staan en begint te draaien om haar as. ‘Dat doe je een minuut en dan komt het volgende.’ Ze gebaart sierlijk met haar armen voor zich uit. Gaat zitten.
‘Ik had de nieuwe buurvrouw meegenomen. Ze is kunstenares en draagt hele rare kleren, een beetje artistiek. Ze is heeeel anders dan die ouwe mensen hier. Leuk hoor. Ze is pas 58 en laat ze nou ook uit Haarlem komen. Daar heb ik gewerkt voor het Openlucht Theater, dus ik dacht die kent die en die. En ja hoor. Dus dat is leuk. Maar ik heb meteen gezegd, het kan leuk zijn, maar we gaan niet de hele tijd bij elkaar op de koffie, we doen samen Tai Chi. Zij denkt er net zo over. Voor mekaar!’
Ze doet hetzelfde als ik met mijn vriendinnen. Niet op de koffie, maar samen iets doen.
‘Wil je wat drinken? Koffie?’
Dat lijkt me een heel gedoe met versleten netvliezen. ‘Ik heb al koffie gehad. Doe maar water.’
‘Water drink je maar thuis. Lust je appelsap?’
Ze komt met gevulde glazen terug en zet ze stevig op tafel. Ik zie niet dat ze niet ziet. Ze prutst de koekzak open en biedt hem royaal aan. De koeken zijn groot, erg groot, mondvullend, lastig om daarmee een woord uit te brengen.
‘Zullen we elk een halve nemen?’
‘Ben je gek!’ Ze neemt een hele en daar een flinke hap van.
‘Zeg tante Greet, ik ben zo benieuwd naar oma, wie ze was, haar vader en moeder, alles. Kwam ze uit Gelderland?’
Ik heb iets met de Genius Loci, de spirit die ergens hangt en alles onzichtbaar doordesemt als gist het brood.
‘Moeder? O, die ging in de oorlog elke dag op de fiets met een pan naar de brug, die was in 2-en geknakt, het diepste punt lag middenind de Rijn, en dan maakte ze soep voor die mannen.’
Navraag brengt het hoe en wat niet aan het licht. Mijn familie zat in het Verzet, dus het waren zeker geen poffertjes voor de Moffertjes. En dapper was het van mijn oma en initiatiefrijk en ze zette door.
‘Ze hadden zeven kinderen en een klein huisje en ze trouwde heel jong, want zij was katholiek en opa niet. Dat wou de pastoor dus niet hebben. Toen zei opa ‘als het niet mag, dan zorg ik dat het moet’ en zo gebeurde.’ Ze giert het uit van de lach, precies zoals ik kan gieren. ‘Daar is jouw vader van.’ Nu gieren we allebei.
Mijn afkomst is geboren uit verzet en eigengereidheid. Het lot in eigen hand nemen. Slapende hersencellen ontwaken. Ik herinner me wat oma mij vertelde in haar laatste dagen. Ze was onbereikbaar dement. Ik zat aan het voeteneind van haar bed. Ze vertelde het verhaal van haar grote liefde.
‘Zeg Greet, ik weet nog hoe opa en oma elkaar leerden kennen.’
‘O ja? Vader en moeder? Dat weet ik niet. Vertel eens!’
‘Opa werkte als boekhouder op een kantoor en oma werkte daar als dienstmeisje. Op een dag zag ze hem lopen door de gang. Hij keek opzij en zag haar bezig in de keuken. Hij hield zijn voetstap in en zij hield de theedoek roerloos. Ze keken elkaar in de ogen en waren verliefd.’
‘Ach…. en zo is het gekomen….’
‘Ja. Weet jij nog iets anders van oma?’
Greet zwijgt als een baksteen. Ze is nog bezig met de liefde op het eerste gezicht van haar ouders, met de overweldigende hoeveelheid vragen die haar bestormen, of met de kokoskoek. Er zit lijm in die krengen, ze plakken vast op gebit en tong en verhemelte en huig. Greet zit er niet mee, of juist wel, ze geeft een staaltje gezichtsgymnastiek zoals je zelden ziet. Haar tong weet elke hoek en elk gat te vinden en schoon te ragen, wat licht werpt op haar strakke vel en gebrek aan onderkin en hangwangen.
‘Vader was een echte Fries.’
Ik schrik wakker van de onverwachte wending, terwijl het het enige is dat ik al wist.
‘Hoe kwam die familie uit Friesland hier in Oosterbeek verzeild? Wat zochten ze hier?’
Greet veert op. Legt haar hand op mijn arm, zoals een 100% Vellinga dat alleen doet bij de beste vriendin.
‘Dat vragen Eef en ik ons nou ook al de hele tijd af.’
‘Eef?’ De naam van het dagboek!
‘Ja, dat is gewoon Evert, hij is 93 en nou noemt hij zich ineens Eef.’
‘Hij stond in de herdenkingskrant. Een stukje uit zijn dagboek.’
‘O ja? Hij staat tegenwoordig vaak in de krant, maar daar weet hij zelf niks van. Hij is helemaal dement. Ik ga elke week naar hem toe en dan vraagt hij elke keer weer hoe oud ik ben en of mijn broer nog leeft. Ik heb geen zin elke keer te zeggen dat ik 82 ben en dat Jan dood is, dus vorige week zei ik dat ik daar geen antwoord meer op geef. Toen vroeg hij of hij het vaker gevraagd had en zei, ‘wat vervelend dat ik dat doe, maar ik weet het zelf niet.’ Ach ja, zo gaat dat.’
Aan haar zucht merk ik dat ik veel van haar vraag. Nog een vraag heb ik.
‘Weet jij uit welke plaats opa kwam?’
Ze kijkt me wazig aan, maar dat kan ook komen van het versleten netvlies.
‘Uit Hardegaryp.’
‘Hardegaryp? Ik dacht uit Sneek en daar voel ik niks bij. Hardegaryp. Dat klinkt tenminste spannend. Ik heb vier dagen vakantie. Ik ga naar Hardegaryp. Ik wil zien waar mijn wortels liggen.’
‘Dan moet je zeker ook naar je broer, Marco woont hier vlakbij. We vallen mekaar niet lastig en lopen de deur niet plat, maar als er wat is, is hij er. Nu je hier toch bent, moet je zeker bij hem langs en dan doe je de groeten van tante Greet.’

Het bericht Mannenlijn 3 verscheen eerst op Anne Vellinga.