Uit de kandidaten koos Nijmegen twee uitersten: Jaant Loos en mij, de Yggdrasil en het onbeschreven blad. Jaant nam de gecombineerde 2/3 klas en gaf mij de eerste klas, ‘dan leer je gaandeweg de hele weg’. Zij zou me inwijden. We waren voor elkaar bestemd.

Het begon met het leren koken van granen, wat op zich al nieuw was voor de aardappeleter die ik was. Daar kwam een scheut magie bovenop waar Jaant zich niet streng aan hield, maar mijn ingeboren liefde voor het mysterie werd gevoed door het gegeven dat elke dag een eigen energie heeft en elke graansoort ook. Waar Jaant streng op was, was op het legen van vuilniszakken en het vegen van lokalen. Omdat we allebei in hetzelfde gebouw woonden en werkten, had zij de eerste week al gemerkt dat ik daar niks aan deed. In week twee had ik dit klusje onder de knie. Het fijnste met Jaant was de avondkoffie. Zij dronk altijd uit dezelfde beker en het was een kleine ramp als ze die ergens in het omringende bos had laten staan. Gelukkig had ik jonge benen en goede ogen en vond hem voor zij de koffie had laten doorlopen, wat nog met de hand ging en de nodige tijd vergde. Op zich was er niets bijzonders aan deze beker, al is het bijzonder te noemen dat ik hem nog kan uittekenen: donkerbruin van buiten en van binnen licht, van boven smal en van onderen wijd uitlopend. Onder de koffie vertelde Jaant anekdotes over Rudolf Steiner. Hoe hij bij de bouw van het Goetheanum onder een ladder ging staan met een emmertje. De schilder vroeg wat Herr Doktor daar deed. ‘Ik vang de druppels verf op die u morst.’ Al gauw was ik dol op ‘onze Ruud’. Ik droomde zelfs van hem.

Na de maaltijd liep Jaant ritmes met me rond de eettafel, zij voorop. Daarbij zei ze vreemde versjes op:
kleine guit
van een kat
zeg eens wat
het beduidt
dat g’uw nek
en uw bek
en uw kop
en uw staart
tienmaal vast
likt en wast
zeg, wat dat beduiden mag
Doe het zelf eens rond de eettafel en ontdek de geheime kracht: de laatste regel! Als je dit ritme met kinderen in lockdown loopt, schrikken ze wakker of schieten in de lach. Of zien er een complot in.

Vaak kwam na onze koffie-met-anekdote iemand-met-auto ons halen voor de leesgroep, een kleine kring rond het haardvuur, waarbij we boeken van Steiner bespraken. De eerste keer kreeg ik er mijn volgende taak bij: Jaant aanstoten als zij indommelde. Zo vertrouwd was ze, zo dichtbij.

Overdag stond ik voor mijn klas en paste toe wat ik de avond ervoor geleerd had. Dat ging me aardig goed af toen ik eenmaal door had dat ik de leiding had. Dat had ik als beginnend leerkracht niet meteen in de gaten, zo gewend was ik aan de onderwijzers bij wie ik hospiteerde. Die hielden hun klas in toom. Nu was ik zelf die onderwijzer. Na een maand had ik het door.

Kon ik het ook zonder Jaant? Dat was de vraag waarop al gauw een antwoord zou komen.
Ik begon net een beetje te wennen aan mijn nieuwe status van juf, toen Jaant in de vroege ochtend plompverloren zei dat ze ’s middags weg moest. Ik zou de hele school onder mijn hoede krijgen. Jaant wist vanaf de eerste dag dat ze mij niet een week van te voren moest vertellen wat er stond te gebeuren: dan sliep ik de hele week niet. Nog altijd ben ik van het improviseren en zij was de eerste die dat door had.
De hele school bestond uit mijn eigen klas en die van haar. Ik schrok me wild. Jaant zag het en stelde me gerust.
‘Toevallig komt een Belgische Vrijeschoolklas vanmiddag een poppenspel opvoeren in de eurythmiezaal. Jij hoeft het alleen in te leiden, dan houden zij de kinderen wel bezig.’
Dat leek een goed idee tot het zover was. Het zaaltje liep vol met kinderen en tot overmaat ouders die door Jaant gecharterd waren. Het hele zaaltje zat ineens vol kinderen, ouders en poppenspelers die allemaal naar de juf keken. Dat was ik in dit geval. Aarzelend stapte ik naar voren. Hoe leid je iets in waarvan je niet weet wat het wordt. Enigszins schuchter heette ik iedereen welkom. Dat leek me genoeg. Het poppenspel kon beginnen en begon. In het Frans! Geen kind die er een hout van snapte en de ouders ook niet. Dat had Jaant niet ingecalculeerd. Of juist wel.

Al gauw begon het te roezemoezen in de zaal. Nog even en het werd een puinhoop. Jaant was er niet om de boel te redden met haar welluidende stem en imposante verschijning. Ik moest het doen, het jonge ding van 23. Als voetballer ga je dan richting de top, ik stond in de kinderschoenen. Desalniettemin waagde ik het erop. Ik kuchte. Niemand die het hoorde, zelfs mijn tweede en derde kuch gingen verloren in de almaar aanzwellende stemmen. Ook het poppenspel ging door. Daar sta je dan als nieuwbakken juf voor poppenspelers en publiek. Ik moest de boel zien te redden. Hoe neem je honderd mensen in de hand?
Ondanks het rappe Frans had ik in de smiezen welk sprookje ze speelden, mijn lievelingssprookje, het sprookje dat ik in mijn kinderdromen had beleefd: de put, de spoel, het meisje.
In opperste nood begon ik dwars door spel en geroezemoes te vertalen. De poppenspelers vielen stil, ze begrepen wat ik deed. Het geroezemoes verstomde. Aandacht spande zich als een web over ons alsof Vrouw Holle zelf aanwezig was. We liepen door haar ondermaanse, plukten appels, bakten brood. Het sprookje voltrok zich voelbaar aan ons allemaal.

De ware leraar ziet dwars door kracht en zwakte het wezen van de leerling en schept kansen waarin de leerling zichzelf bewust wordt. Dat geluk had ik met Jaant Loos.  

Het bericht Mijn leraar verscheen eerst op Anne Vellinga.

Wat ik nog weet van het gebouw is weinig, ik leefde niet met de feiten. Wat ik hier ga verhalen moet ik van ver halen, uit de diepte van mijn dankbaarste herinneringen aan de Vrije School, gekleurd door mijn verliefdheid van toen op het bos, de Bosweg, Villandry, de antroposofie, Jaant Loos, alle ouders en zelfs de bestuursleden, maar vooral op de kinderen van mijn toekomstige klas. Ik kon niet geloven dat ik in dat bonte geheel de allermooiste plek kreeg toebedeeld: de juffie van de allereerste klas… en toch was het zo. Met die ogen heb ik alles gezien, met die vlinders in mijn buik alles beleefd. Alleen met die pen kan ik het beeld terugroepen; mijn beeld.

Er was nog niets, en toch was alles er al, in onze harten en gedachten. Geld was er niet, geen subsidie en geen Grote Erfenis. Ons vermogen was enthousiasme, geloof en inzet, en op elke plek de juiste persoon. Er was een gebouw aan de rand van het bos; een voormalig kindertehuis. De droom van elk kind: een rood bakstenen gebouw met een rood pannendak dat uitstak als de rand van een grote toverhoed. Binnen waren nog de eet- en slaapzaaltjes, de waslokalen en een grote keuken met kanjers van pannen en er waren twee sprookjeszalen beneden, met huisjes en poppen en houten kabouterbankjes, zoals ik ze niet eerder gezien had. Hoe die er waren gekomen vroeg ik me niet af. Sprookjes waren wáár – hier – en dit zou onze school worden en voor Jaant en mij ook ons huis. Verderop in de zijvleugel woonde Hilda Boersma, de kleuterjuffie. De wereld van Vrouw Holle, de onderwereld zou beneden komen en boven zou de ‘school’ komen. De 4 slaapzaaltjes rond de 2 waslokalen met rijen wasbakken zouden 2 klaslokalen worden en 2 woonruimten. We zagen het allemaal voor ons; een verfje, wat lampen, wat tafeltjes en stoeltjes en natuurlijk 2 schoolborden. Dan zouden we hierboven kunnen leven en werken.

We wilden snel aan de slag, de handen jeukten en het eerste schooljaar stond pal voor de deur.
Overleg kostte nauwelijks tijd, het leek of alles van boven geregisseerd werd volgens het perfecte draaiboek. Als pijlen uit kosmische bogen schoot iedereen een kant op om binnen een flinke zucht terug te keren met alles wat we nodig hadden. In heel Nijmegen en omgeving gingen blijkbaar scholen failliet toen wij eraan kwamen: onze ouders vonden her en der oude schoolbankjes en tafeltjes, precies genoeg en van ongeveer de goede maat; een leren schoolbord voor de 1e klas; een ander bord kwam terecht voor de 2e klas; houten latjes voor lampen en witte lapjes voor de rokjes er omheen. Het meubilair was terecht, iedereen was bezig. Nu nog het verfje; de kleur van de lokalen. Misschien was dat ook het eerste, begonnen we daarmee. Jaant diepte ergens onderuit een authentiek sofisch boek op met alle voorschriften en aanwijzingen. We stonden er met een aantal mensen omheen – tsja – moesten we nou Hamburg volgen of Stuttgart. Wat het werd en waarom weet ik niet meer; ik geloof dat we op dat roze vielen door onze roze brillen. Misschien waren we allemaal verliefd.

De ouders waren goud, ze wisten raad op alles. Toen ik mijn eigen woorden niet meer kon
verstaan door de galm in mijn lokaal in het volgende gebouw op de Groesbeekseweg- wat op zich wel paste bij het Oude Testament – gingen ze eierdozen zoeken en die werden met man en macht aan het plafond geplakt. Iemand had mooie gele velours gordijnen en toen die te kort bleken voor de hoge ramen werden er vrolijke stroken tussen gezet. Wij, de kinderen en ik, konden elkaar weer verstaan.

De school bleef groeien en wij waren nog steeds jong en enthousiast. Elk jaar kwam er een nieuwe klas bij en een nieuw lokaal, of nee, hetzelfde lokaal hielden we juist. Dus werd dat lokaal elk jaar opnieuw vrolijk geverfd: geel over roze en roze over geel en altijd even strak en prachtig. Pas toen we zo ver uitgegroeid waren dat ik aan de 6e klas begon in een noodgebouw omdat we alweer uitpuilden, waren we genoeg ingewijd om het eens met sluieren te proberen. Grote emmers, dikke sponzen, dunne verf en sponzen maar. Erg veel kleurverschil met het kwasten en rollen was er niet: kanariegeel, maar dan met vlekken, ‘levendig’ vonden we het, of er gefilterd zonlicht op viel. Ja we bekeken alles van de zonzijde.

Hoe het daarna precies verder is gegaan weet ik niet, want in de 7e klas werd ik ziek en vertrok om niet terug te keren. Mijn weg voerde langs kronkelwegen, grotten en vergezichten, alsof ik alle verhalen die ik vertelde aan mijn klas wilde doorleven tot het bot.
De essentie gebruik ik in de romans die ik schrijf. Het enige dat eraan ontbreekt, is dat echte zuurstokroze, dat hartenmooie van Villandry, want dat is met geen pen te beschrijven en nooit terug te krijgen.

Het bericht Over het bouwen aan de Vrije School in Nijmegen verscheen eerst op Anne Vellinga.

Jaant glimlacht vanaf haar wolk, likt haar vleugels af en schudt haar engelachtig hoofd als ze haar eigen handschrift terugziet in het wereldwijdeweb. En ze is net zo eigengereid als toen, als je op haar recept klikt, gebeurt er iets onverwachts.

Hemelse Modder

tekst Maja Colijn
Melodie Drs. P.

Het bericht Hemelse Modder verscheen eerst op Anne Vellinga.

‘Dat is geen echte Asparagus, die doet het altijd, of je hem nou verzuipt of verdroogt.’
De echte was nergens te koop. Bij mijn housewarming party in een van mijn vorige huizen kwam mijn Nijmeegse vriendin met een Echte. Ik verdronk haar, verdroogde haar, Asparagus bleef groeien. Elke nieuwe scheut was dikker, het evenbeeld van een asperge, zoals de naam al doet vermoeden. In enkele dagen groeide de nieuwe aspergescheut uit tot een lange tak met wuivend groen. Mijn Amsterdamse vriendinnen wilden allemaal zo’n plant. Die was niet te koop.
Bij elke verhuizing ging Asparagus mee. Ik zag mijn vriendin steeds minder, de Asparagus steeds meer. Ze overleefde alles en bleef daarbij groeien naar alle kanten. Ze was inmiddels zo gigantisch, dat in ons vorige huis, een grote noordhollandse boerderij geen plek was waar ze in vol ornaat kon staan. Of toch, de bovenste vide, bereikbaar via een wankel laddertje. Asparagus stroomde als levend groen gordijn omlaag tussen de bergen stof, cement en bouwafval. Het was ondoenlijk om met zware gieters omhoog te klimmen over stapels hout, steen en glas. Gelukkig is asparagus makkelijk.
Ongemerkt begon het bruine naaldjes te regenen. Het groene gordijn werd transparant.Precies op dat heikele moment belde haar gulle gever.
,,Ik ben in de buurt, ik wou even langskomen.’’
Asparagus staat mij meteen levendig voor de geest, in werkelijkheid op sterven na dood. Schuldbewust haast ik me de vide op met vijf gieters, een tuinschaar en een vuilniszak. Verwoed knip ik dode takken weg. Na deze beurt ziet Asparagus er uit, zoals ik haar kreeg, een groen pluimpje. De bloempot is onmatig groot, maar met haar enorme potentie zal Asparagus binnen de kortste keren uit de kluiten wassen, stel ik mezelf gerust.
Daar gaat de bel al. In mijn haast laat ik vuilniszak en gieters staan.
‘Je bent niets veranderd!’
Ja, ouder geworden, ronder, rimpels en dat rode haar is henna.
Vriendin taalt niet naar Asparagus, ze snakt naar koffie en vertelt geanimeerd over haar onverwachte moederschap, waardoor ik in de vergeethoek raakte. Een korte stilte van weerszijden wordt verbroken door een oorverdovende knal en dan bedoel ik oorverdovend. We schrikken ons lam. Stom genoeg ren ik richting dakspanten om te zien of de balken nog heel zijn. Vriendin achter me aan.
We staren omhoog, zien de vide, zien het miezerig pluimpje in de wanstaltige bloempot, daarnaast de uitpuilende vuilniszak en de lege gieters. Voor onze ogen maken de pothelften zich los van elkaar als vleugels die zich spreiden. Een wirwar van dikke opgezwollen waterknollen wordt zichtbaar. De wortels hebben zich overvol gezogen aan de waterplens. De pot is gebarsten op het moment suprême.
‘Hoe kan dat nou?’ Vraag ik ook nog.

Het bericht Asparagus verscheen eerst op Anne Vellinga.