Een tijdje geleden hadden wij de buren van ons berghuisje in Duitsland op bezoek. We woonden toen in Noordholland en het regende. Wat moet je met een wat ouder Duits echtpaar in de regen? De hele dag in huis is niks. Kees kwam op het idee een tochtje naar Den Helder te maken. Onderweg leefde hij zijn liefde en kennis van de waterhuishouding volledig uit.

Onder zijn enthousiasmerende leiding bewonderen we het Hollandse polderlandschap in de regen en zien we sloten die hoger liggen dan het land. Bij Den Helder stappen we uit in de miezerende regen om de grijze zee in ogenschouw te nemen. Kees wijst naar Texel en een nieuwe eiland dat aan de horizon schemert, de Razende Bol, een wandelend eiland dat broedplaats is van zeehonden en zeevogels.
Het is nog te vroeg om naar huis te gaan en het regent ook nog steeds. Achter ons staat Fort Kijkduin met zijn beroemde zeeaquarium. Een uitkomst, want onze Duitse buurman is vol van zijn tijd dat hij hier op makreel viste.

Het Fort staat erbij zoals een fort hoort te zijn, dikke muren en flinke torens. Om bij het zeeaquarium te komen, moet je langs Napoleon. Die heeft hier een gewelfkelder vol informatie. Napoleon vond Den Helder het Gibraltar van het Noorden, een strategische plek dus. Weten we dat ook weer. Onbekommerd stappen we het volgende onderaardse gewelf binnen.

Staan we ineens middenin de tweede wereldoorlog. En dat met onze nieuwbakken Duitse vrienden. Overal hangen vergeelde kranten met dreiging en dood; foto’s van Mussert, Hitler en Seisinquart, bijgenaamd zes-en-een-kwart vanwege zijn naam en manke poot. Vreselijke beelden van Den Helder in oorlogstijd. Alles kapot gebombardeerd.

Dat ik hier terecht moet komen met onze Duitse buren. Dat wil je niet. Maar je bent er. Met hen. Zij weten ook niet wat ze ermee aan moeten.
Het vervelende is dat de oorlog niet te ontlopen is in Fort Kijkduin: hongerwinter, doden, slachtoffers, uniformen, hakenkruisen, bommen en kanonnen. Je ziet niks dan Duitsers, of zoals mijn moeder hen noemde ‘Moffertjes’.

Mijn Duitse buurvrouw voelt zich steeds unheimischer. Ik ook. Onbeholpen sla ik een arm om haar heen. Zij komt los:
,,Schrecklich! Aber… aanvankelijk had niemand door wie Hitler echt was. Amper een kwart van de mensen had op hem gestemd, maar toen namen die bruinhemden het al over met hun gebral. Bij ons in het Fichtelgebirge had nauwelijks iemand een krant of een radio. De mensen in ons dorpje waren straatarm en hoorden in de verte iets van een man die nieuwe wegen beloofde en nieuwe fabrieken met werk voor veel mensen. Dat gaf aanvankelijk hoop om uit de crisis te komen.’’

Wat zij zich herinnert van vroeger, een volk in verwarring dat hoopt op de verlosser, maken wij nu mee. En wij hebben kranten en radio’s en meer. Wij horen glashelder wat glashard gezegd wordt: ‘een blank Europa dat gezuiverd moet worden’.

Waltraud gaat verder: ,,Uit het niets kwamen mensen in uniform in ons Fichtelgebirge. Angstaanjagend hoe ze door ons dorpje denderden. Ze marcheerden op hun klakkende laarzen naar de armoedigste huisjes, ook de hutten diep verscholen in het woud. Mijn vader was houthakker en had vijf kinderen. Hij was tevreden, al hadden we niks. En toen moest hij plotseling meekomen, net als onze buurman die een paar varkentjes hield en de andere buurman die timmerman was. Allemaal moesten ze meekomen, de oorlog in. Dat werd toen pas langzaam duidelijk. Weigeren kon niet, dan werd je doodgeschoten.’’

Al schrijvend merk ik dat dit een kritische gedachte is over de verkiezingen. Je weet wat populisten met kritische gedachten doen. Baudet, Trump, Poetin, Erdogan en meer van deze lieden bestempelen dit onmiddellijk tot leugen. Een volgende stap is het opsluiten van de leugenaars.

Het bericht Wir haben es nicht gewusst verscheen eerst op Anne Vellinga.