Het was herfst toen ik een lief vond die de ware leek maar het niet was, 12 jaar later verliet hij mij in de herfst.
Het was herfst toen ik door mijn hoeven ging, een burn-out.
Het was herfst toen bij mijn vader kanker werd vastgesteld, vier jaar later was hij dood en schreef ik mijn eerste manuscript, Reis door de Nacht.
Het was herfst toen ik met mijn moeder door het Gooi liep en haar linkerhand verkrampte. Parkinson. Het begin van mijn zorg om haar.

De eerste keer dat de transformerende kracht van de herfst ongenadig toesloeg was ik veertien. Ik was blijven zitten in de derde klas van het Tiels gymnasium. Voor het eerst zag ik op tegen het nieuwe schooljaar. Het afscheid van de zomer viel me zwaarder dan ooit. Weg was de warmte van de vakantie waarin ons introverte gezin oprekte over bergen en beken tot de Middellandse zee. Terug in ons rijtjeshuis trok mijn vader zijn knickerbocker uit en daarmee zijn blijmoedige tweede natuur, terug was de man die de huiskamer in beslag nam met zijn papierwerk. Mijn moeder zocht haar heil weer bij de buren, mijn broertje wildebraste buiten en ik was blijven zitten.
Het was geen troost dat negen van mijn twintig klasgenoten hetzelfde lot ondergingen en dat van de overige elf er drie een her hadden. Mijn hartsvriendin was over naar de vierde. Onze  geheime club was voorbij. Ik kreeg een tafeltje tussen de excentrieke Goert Giltay die Gouden Kalveren zou winnen en Heleen Pott die hoogleraar wijsbegeerte zou worden. Naast Goert voelde ik me dof, naast Heleen dom.
In deze klas van hoogbegaafden vond ik een lotgenoot in Anneke die voor de tweede keer een klas moest overdoen. Met haar stralende lach zei ze dat ze haar tijd niet wilde verdoen met dode talen. Elk vrij uurtje wilde ze naar het water. Ze zwom als een waterrat, dook van de hoogste en het allerliefst zeilde ze. Geen storm weerhield haar. ‘Ik laat me niet kooien,’ joelde ze hartstochtelijk. Ik mocht een weekend mee met haar en haar jongere broer. Ik ging niet mee. Zo graag als zij zeilde op de wind, zo graag zeilde ik op mijn dromen bij de warme kachel met een kop dampende chocolademelk.

Het was herfst. Het was maandag. Druilerig zocht ik mijn plaats tussen Goert en Heleen. De rector stond achter de katheder, de rug kaarsrecht. Was er iets met onze leraar Latijn? Bloemsma was een vreemde man die zich verschool achter zijn krant als wij teksten over Romeinse legioenen moesten vertalen. Waarom was Bloemsma er niet? De rector stond als een mast, paalrecht en breeduit voor de klas. Hij kuchte plechtstatig, keek het lokaal rond en liet zijn blik rusten op de lege plek van Anneke. De akeligste, onbegrijpelijkste, kortste zin die we ooit uit zijn mond hadden gehoord sloeg als een deksel over de klas.
‘Anneke is dood.’
De zeilboot van Anneke en Evert zonk toen zij sliepen. Evert werd koud en nat wakker in zijn drijfnatte slaapzak. In het grauwende duister gorgelde en klotste het. In paniek waadde hij naar zijn zus, porde haar wakker en zwom zo snel hij kon de boot uit. Waar bleef  zijn zus? Hij dook de boot weer in. Anneke worstelde met haar slaapzak, zo eentje waarin je als mummie verpakt ligt. De rits wilde niet los. Evert rukte eraan met vingers verstijfd van kou tot hij bijna stikte van ademnood. In paniek probeerde hij zijn zus met slaapzak en al mee naar boven te nemen. Het lukte niet. Radeloos dook hij op voor lucht en opnieuw onder, de doodse duisternis in.
Anneke was niet te redden. Evert zou later huisarts worden en veel mensen helpen met hun genezing.

In de schaduw van de dood haalde ik dat jaar mijn eerste drie voor Latijn. En dat terwijl ik was blijven zitten en het jaar ervoor hogere cijfers haalde. Met lood in mijn schoenen fietste ik naar huis. Mijn moeder stond in de keuken. Ze reageerde teleurgesteld. Mijn vader zat in de huiskamer te corrigeren. Ik wou dat de grond openspleet.
‘Dat blijven zitten heeft dus niet geholpen. Je moet van school of bijles.’
Die nacht verdronk ik keer op keer en telkens als ik van benauwdheid wakker schrok verdronk ik weer. Lijkbleek kwam ik aan de ontbijttafel.
‘En, weet je het al?’
Ik wist het niet. Die middag schrok ik van zijn auto die voor de school stond. Mijn vader had mij nog nooit opgehaald. Wat stond me te wachten? Hij vroeg of ik het al wist. Hoe had ik tot een weloverwogen besluit kunnen komen tijdens de lessen Grieks en Latijn? Mijn vader had zijn besluit genomen en al gesproken met de directeur van de HBS. Daar gingen we heen. Er werd besloten dat ik de volgende dag al naar de MMS zou gaan. Daar kreeg je meer literatuur en talen, psychologie en handwerken.
‘Dat ligt jou,’ zei mijn wijze vader. ‘Dan heb je een betere jeugd.’
Ik was triest dat ik nu geen dokter kon worden, daar had je Latijn bij nodig.
‘Dan trouw je maar met een dokter, ‘ zei mijn vader, ‘en die jaren op het gymnasium neemt niemand je af. Wie weet wat dat je nog brengt.’

Twintig jaar na zijn dood voltrokken zijn profetische woorden zich. Het was weer herfst, een prachtherfst met gouden bomen, overal appels en elke ochtend dampte er mysterieuze mist uit de sloot naast ons toenmalige huis, een boerderij in Hoorn.
In dit herfstdecor kreeg ik mail van Reinjan Mulder. Ik kende hem vaag van het gymnasium waar hij een klas hoger zat dan ik. Zijn mail begon met zijn imponerende staat van dienst als hoofdredacteur bij NRC en De Geus. Hij wilde een artikel schrijven over de teloorgang van het Tiels gymnasium. Als zittenblijver was ik een uitmuntend voorbeeld van deze teloorgang. Ik schreef een brief terug met mijn bevindingen. Een week later stond hij op de stoep met een notitieblokje. We spraken urenlang, hij noteerde losse flarden.
‘Zo doe ik dat altijd, of het nu Mensje van Keulen is, Conny Palmen, Arnon Grunberg of jij.’
Dat maakte indruk. Bij het afscheid aan de deur vroeg hij plotseling of ik romans schrijf. Ik schreef columns voor het NHD, maar romans? Reinjan sprak mijn diepste kinderwens uit en ging een stap verder.
‘Toen ik je mail las, dacht ik meteen dat je romanschrijver bent en dit interview bevestigt mijn instinct.’
Die avond begon ik aan mijn debuut: ‘Sophie ~ Genius Loci’ dat een paar jaar later uitkwam in de herfst. Een volgende herfst kwam Eva uit en deze herfst is mijn derde roman klaar, Iris~Axis Mundi. Ik had een contract met mijn uitgever, mijn trouwste lezers verheugden zich al, maar mijn uitgever is om verdrietige redenen gestopt.
Ditmaal is mijn beproeving het vinden van een nieuwe uitgever. De eerste stappen daarvoor heb ik gezet. Via Twitter raakte ik in gesprek met een collega schrijver. Hij bleek naast het schrijven van zijn eigen boeken ook anderen te begeleiden naar uitgevers. Dat klonk als muziek in mijn oren. Ik zou een boek kunnen schrijven over de ervaring waarin ik verzeild raakte, of een blog. Daar slaap ik nog even over.

Hier lees je wat Reinjan Mulder schrijft overde teloorgang van het Tiels gymnasium en onze eerste ontmoeting:
https://www.reinjanmulder.nl/2008/04/de-ondergang-van-het-tielse-stedelijk-gymnasium/

Het bericht Beproevingen in de herfst verscheen eerst op Anne Vellinga.

Ik heb altijd gespeeld met kleuren en spulletjes, mozaïek, patchwork, mixed media. Intuïtief. Voor de lol. Alleen. Met vriendinnen. Geen kunst. Dat was het gebied van mijn moeder die altijd iets over zich kreeg als het over schilderkunst ging. Iets bevlogens met lijnen, vormen, kleuren, compositie, perspectief. Visie. Dat vooral. Iets onbereikbaars. Ik speelde liever gezellig met naald en draad en lijm en stof en glas aan tafel of op de grond.

Ik denk dat we zoiets op de Timmi gaan doen omdat ik alleen oren heb naar Ellens enthousiasme. Gezellig rommelen met materiaal. En dat is het ook, maar dan anders. Iets met lijn en vorm en compositie. Het zou me niet verbazen als er straks nog visie aan te pas komt ook. Alles dat ik de rug toekeerde, staat plotseling levensgroot voor me in opdrachten die ik zwetend volbreng met gereedschap en materiaal dat ik vijf jaar geleden in dozen stopte. Toen mijn moeder dood was, ried mijn broer me aan alles weg te doen. Mijn broer houdt van ruimte. Ik houd van rommel.

Tot nog toe keek ik naar de resultaten van mijn moeders handen. Haar etsen, schilderijen, beelden, bronsjes. Nu open ik de dozen met kwasten, keihard van de ingedroogde verf. Ik krijg ze met groene zeep redelijk schoon en met deze kwasten werk ik hortend en stotend en herinner me haar lenige polsbewegingen als ze de kwast over het doek liet zwieren en landschappen, portretten, stillevens schijnbaar moeiteloos ontstonden.

Ik schuur over het papier met haar verleden. Haar ziel is dichterbij dan de afgelopen vijf jaar. Ik herinner me woorden: ‘Kijk!’, zinnen: ‘Alles is al geschilderd, wat doe ik ertoe?.’ Ik voel haar stimulans, ‘toe maar Anne, jij hebt fantasie, jij hebt geen grenzen’. Daar krijg ik natte ogen van.

Als ik iets tegenkom op de Timmi, zijn het mijn grenzen. Elke week moet ik ergens doorheen. Elke week zet ik stappen op een pad dat er niet is en denk aan de 10.000 kilometer looppaden die ik met haar liep in de jaren ’90. Zo jammer dat ze er niet meer is nu ik stapjes zet op het pad dat zij als kind al ontdekte, een pad dat haar riep en uitdaagde, worstelend met aardappelmesjes in takken, stompjes potlood op kranten. Hoe ze later, pal na de oorlog op de Minerva Academie een opgezette uil levensecht schilderde, trots als een pauw, tot haar leraar haar wees op de klauwtjes die onderaan bungelden ‘je denkt toch niet dat-ie daarmee kan landen op een tak?’ En dat zo’n stadsmeid dan uitgerekend tegen een vogelman oploopt die mijn vader wordt.

Deze week is het huiswerk moeilijker dan ooit voor mij, (bijna) onmogelijk. Als kind blokkeerde ik op zulke momenten. Nu kijk ik naar het karton, de satéprikkers en de rietjes. Hiermee moeten we een abstract beeld maken dat in het groot langs de IJssel zou kunnen staan, want er komt een beelden manifestatie.

Als ik ergens een hekel aan heb, is het aan karton, laat staan aan werken met karton. Helemaal als het de lucht in moet. Zonder aanwijzing hoe we dat voor elkaar moeten krijgen en met een zere schouder.
Zo erg kan het niet zijn. Ik zit hier nu toch. Net als de anderen. Ik begin. Knip en scheur karton, steek er prikkers door opdat het karton omhoog komt, maar het zakt gelijk omlaag. Voor ik dat opgelost heb…

Eindelijk heb ik een vierkant ding. Hij blijft staan! Ik weet niet hoe hij hoger kan, dus maak ik een nieuw ding, beeld bedoel ik: een zigzag, waarbij het volgende karton almaar hoger moet vanwege de constructie die ik bedacht heb. Dat heb je met materiaal, dat heeft zijn eigen (on)mogelijkheden. Al doende zie ik een ellenlange zigzagbank langs de IJssel, een bank die steeds hoger wordt tot het een waterkering gelijk is en overal windvanen waaraan je ziet hoe de wind erbij staat.

Is het eindelijk klaar, moet het op de foto. Heb ik geen camera bij me.
Is dat toch nog gelukt dankzij jufs camera, moet de foto bewerkt worden op haar toestel. Kan dat? Juf Janny doet het voor en verstuurt het naar mijn e-mail. Thuis moeten we een kopie van de bewerkte foto maken en moet ik de foto dus doorsturen naar Kees, want de printer is aangesloten op zijn computer. Dat lukt (na enig gedoe).

Deze kopie dient als vertrekpunt voor een schilderij – want daarvoor is deze (martel)gang bedoeld. Eén troost: straks heb ik een kopie, die trek ik over en schilder ik in.
Komt die foto aan in 70KB – wat ik ook doe en wie ik ook raadpleeg, 70 KB krijg je niet op A4 formaat, het is volgens ingewijden een wereldwonder dat ik hem formaat A5 krijg.

Als ik iets niet kan, is het natekenen, laat staan zoiets onmogelijk ingewikkeld rechtlijnigs als het plaatje. Met ook nog schaduw van mijn armen en handen en slagschaduwen. Pff.
Ik raak het spoor bijster, ga door en door tot het enige gelijkenis heeft.
Nu kan ik gaan schilderen en moet/mag het een abstract schilderij worden. De laatste stappen van dit traject. Donderdag is de evaluatie en krijgen we nieuwe tools om onze reis te vervolgen.
Wat een geluk een leraar te vinden die de weg weet naar abstracte kunst, een weg die mijn moeder levenslang zocht en pas vond in de laatste fase van haar Parkinson.

Eerst maar even Ajax kijken tegen Twente…

Ook zin in zo’n leergang?
http://atelierdetimmi.nl

Meer lezen over mijn moeder en haar schilderen?
https://annevellinga.nl/2015/09/30/mijn-moeders-leergang-schilderen/
https://annevellinga.nl/2012/06/25/schilderen-met-parkinson/
https://annevellinga.nl/2015/02/06/ali-kolman-tot-zover-3/

Wil je iets lezen over een dagje schilderen met een vriendin?
https://annevellinga.nl/2013/09/09/vriendinnendag-3-oase/

Het bericht Leergang schilderkunst verscheen eerst op Anne Vellinga.

De melancholie van de dingen die voorbij zijn, voorgoed, is vooral zo ervaarbaar met het sterven van een dierbare. Met het heengaan van Aal, alweer meer dan 13 maanden geleden, mis ik haar, mis ik de herinneringen die we samen deelden. Nu zijn die herinneringen alleen van mij – wat een groot verschil maakt.

Lopend met haar door de velden, de lange paden die Nederland rijk is, haalden wij herinneringen op aan haar kindertijd, ouders, de oorlog, het Deliplein, Westkapelle, mijn vader, de vakanties, onze rijkdom en armoede, alles wat ons te binnen schoot – in dat samen leek het of dat wat verdwenen was, opleefde en aanwezig was – alsof de ziel in het vangnet van onze aandacht landen kon.

Dat is weg in je eentje.

Misschien is dat het mysterie van mensen van je verleden, dat je een tijdsgewricht samen hebt meegemaakt op dezelfde plaats, waardoor verleden oprijst uit de as, even – niet enkel wat gebeurd is, de herinnering daaraan, maar ook dat deel van jou dat toen aanwezig was, totaal, zonder weet van wat komen zou.

In het missen van mijn moeder, mis ik ons, mis ik mijzelf, of eerder nog, liever nog, de liefde die zij voor mij voelde, die ze me gaf, het vertrouwen, enthousiasme, de stimulans, het luisterend oor, de onvoorwaardelijke schoot waarin ik mijzelf verliezen kon en die ik nu probeer op te vissen uit het kristallen meer van herinnering…

Het bericht Melancholie verscheen eerst op Anne Vellinga.

Totem sprong in mijn tas op een mooie dag in juni 1991. Mijn hart bonsde ervan. Ik racete op de fiets dwars door Amsterdam met dit kleine zwarte katertje met zijn witte bef en kleine witte sokjes in de tas.
Zijn komst veranderde mijn leven. Mijn verwonde hart bloeide open.

Nog geen zestien jaar later ging hij dood, 27 december 2006.
Een week of wat daarvoor kondigde hij het aan, maar dat wist ik niet. Ik lag even bij te komen van de drukte, halverwege de middag. Totem sloop naar binnen en ging op mijn hart liggen. Hij had het wonderlijke vermogen feilloos op de zere plek te gaan liggen en de pijn weg te nemen. In slapeloze nachten vlijde hij zich om mijn hoofd en gleed ik zo in dromenland. Die middag had ik helemaal geen pijn in mijn hart. Ik was gelukkig. Ik voelde zijn warmte mijn hart instromen – een stroom herinneringen steeg op, alles wat we samen hadden meegemaakt. Onze harten vloeiden in elkaar.

Kort daarop begon het braken.
Katten braken vaker. Dan moeten ze een haarbal kwijt. Ik haalde een tube pasta die hem altijd hielp en die hij hij graag regelrecht uit de tube likte. Hij draaide zijn kop af.
We gingen naar de dierenarts. Die nam bloed af. Het waren Totems nieren.
De dierenarts wilde de zaak meteen afhandelen en een spuitje geven.
We vroegen of  hij pijn had. Dat hij niet.
We vroegen of we iets konden doen. Een infuus met water voor de reiniging, soms gaan nieren dan weer werken.
We kozen het infuus. Meteen knapte hij op, gaf kopjes en spon. Korte tijd.
Nog een infuus. En nog een. We brachten het zelf in. Ach arme…

Een luwe namiddag in december zat ik met Totem op schoot onder het afdak bij de sloot. Hij woog niets. Zijn hart bonsde. Mijn hart huilde. Een zin steeg op.
Zijn dood was onvermijdelijk – maar niet het einde.

De hele kerst lag hij op mijn schoot de weg te spinnen naar de dood.
Op 27 december 2006 riep het hospice, waar de moeder van Man lag. Ze vroeg naar Totem. Ach..
We kwamen terug rond het middaguur.
Totem hief zijn kop van de bank. We streelden zijn glanzende vacht en zeiden hoeveel we van hem hielden.
De telefoon ging, een zus van Man vroeg naar moeder.
Buiten schreeuwden hongerige koeten. Ik pakte een kap brood en opende de schuifdeur.
Een ijselijke kreet.
Totem was van de bank gesprongen en probeerde naar mij toe te kruipen. Ik kroop naar hem. Hij keek me aan met onmetelijke ogen waarin de diepte riep.

Zijn lichaampje begon te golven, de stervensweeën. Hij hijgde. Het kostte meer kracht dan hij had.
Hij keek me aan vanuit steeds dieper gat. Ik legde mijn hand op zijn krampende rug.
‘Toe maar, ga maar…’

Ik liet hem los.
Pakte een oude offerschaal en een stok. Klanken die nooit gehoord zijn spiraalden op.
Man stormde de trap af.
Een kreet door bloed en been.
Totem strekte zijn poten – een zucht naar het eind – zijn lijfje balde zich – hij was eruit…

Ik zat met het gat.
Tekenen, lopen, dromen, aan hem denken, niet aan hem denken, leuke dingen doen, hard werken, slapen, eten, leven. Het gat bleef.

Met de dood van mijn vader, 17 jaar ervoor, was ik eerder verzoend. In de jaren van kanker, groeiden we naar de dood. Alles wat onuitgesproken was, kwam aan het licht. Toen hij er niet meer was, stippelde ik zwart puntjes op witte papiertjes, ritme van rouw, telkens weer, een heel jaar.
Ik begon mijn vader te herinneren. Hoorde zijn stem, wist zijn gedachten. Ik zag vogels waar ik in zijn leven geen oog voor had. Hij was een vogelman.
Vogels werden onze brug.

Ik vond geen brug naar Totem.
Een dier is anders dan een mens. Je deelt geen gedachten met een dier, geen woorden en geen zinnen. Geen gevleugelde uitspraak restte. Totem was er niet meer.
Ik miste hem.

Drie jaar verstreken.
Ik fietste door het park rond ons huis waar we zo graag samen liepen, hij voor me uit, wachtend bij elk zijpad: wat gaan we doen.
Ik reed langs de sloot richting de oude boomgaard, het houten bruggetje over. De planken ratelden onder mijn wielen. Dat moment hoorde ik Totem.
‘Telkens als je aan me denkt, ben ik bij je’
Mijn hart bonsde naar de overkant.
Zijn stem was weg.

‘s Avonds zat ik naar tv te staren. Zonder Totem op schoot was er niks aan.
Een schok vanbinnen.
‘telkens als je aan me denkt, ben ik bij je…’
Plotsklaps kon ik zijn aanwezigheid voelen.
Het gat begon te helen.

Het bericht Telkens als je aan me denkt… verscheen eerst op Anne Vellinga.