Terug naar Villandry en het bos. Na al die afwezigheid uit mijn lokaal zei Jaant niet dat ik in de klas heemkunde moest geven, ze zei: ,,Mooi! Zo voed je de etherkrachten. Ik heb vier versjes voor je over bomen met elk een andere aard. De ritmes kun je met de kinderen lopen, de teksten opschrijven en de bomen erbij tekenen.’’
Toen ik de bomen op het bord getekend had, kwam zij na de les even kijken hoe het gegaan was. Met Jaant naast me zag ik mijn bomen door haar ogen en het leken eerder wolken dan bomen. Ik kreeg de neiging ze weg te poetsen voor ze er over zou vallen. Jaant viel niet, ze stond fier als de eik en glimlachte als een berk.
,,Jij tekent de etherkrachten. Zo voed je de ziel van jonge kinderen. Geen vastomlijnde vormen, maar beweging.’’
Zo voedde zij mijn zelfvertrouwen, mijn kennis en mijn etherlichaam. Helaas is Jaant er niet meer om mij verder in de etherkrachten in te wijden, toch is ze nog altijd aanwezig in mijn leven en duikt op penibele momenten op, soms met tal van aanhangende herinneringen eraan vast. Een heel verhaal drijft boven terwijl de gootsteen rood kleurt.

Om te beginnen herinner ik me de tuinman en zijn bloedende vingers.
Tuinmannen hebben altijd zin in een onderbreking van hun fysieke werk en ik heb altijd oren naar vakmensen, dus vraag ik of ze zin hebben in een kopje koffie. Dat hebben ze, en wel meteen. Ze komen aangestormd of ze nooit wat krijgen. Ongevraagd trekken ze keurig hun bemodderde schoenen uit en gaan op kousenvoeten achter me aan naar de keuken. Geen gesprek zo makkelijk als aan de keukentafel. Behalve met deze tuinmannen. Ze zwijgen als het graf. Kan ook door de toestand in de wereld komen en in toestanden hebben we geen van drieën zin. Ik open het gesprek met een vraag waar een doofstomme op antwoorden kan. 
,,Willen jullie koffie met melk?’’ 
Niet dus. Jan wil zwarte koffie, Piet wil thee, doodgewone thee. Nog voor ik het water aan de kook heb, komt bij hem een waterval aan woorden los.
,,Ik drink alleen zwarte thee, want ik sla dood van de lucht die van die zogenaamde kruidenthee afslaat. Er zit meer chemie in dan kruiden.’’
Nu wil het geval dat ik alleen kruidenthee in huis heb.
,,O jee, dan zitten we met een probleem, want ik krijg maagpijn van looizuur.’’
,,Looizuur is beter dan chemicaliën.’’
,,Dat lijkt mij ook. Maar mijn kruidenthee heeft geen chemicaliën, het zijn pure kruiden.’’
Piet steekt zijn neus in mijn kruidenthee. 
,,Dat ruikt niet verkeerd, maar het is wel een raar mengsel. Dan weet je nog niet wat je drinkt.’’ 
,,Dat staat erop.’’
Piet kijkt of ik niet weet dat melk uit een koe komt en aardappels uit de grond. Wie leest nou op het pak wat erin zit. Daar heb je toch een neus voor!

En jawel, daar komt de vakkennis tevoorschijn.
,,Ze kunnen er alles wel opzetten. Ik zit in de tuinen en die barsten van het onkruid oftewel kruiden, want die planten zijn gewoon planten en helemaal niet zo gewoon! Zo sterk als dat is, daar kan geen tuinplant tegenop. Toen dacht ik dat het eigenlijk heel gek is dat wij nu juist van die hele sterke planten niks willen weten. Maar toen hoorde ik van een cursus, wat je allemaal met dat zogenaamde onkruid kunt doen. Dat wou ik weten. Ik erheen.’’ 

Hij kijkt naar Jan wat die ervan vindt. Jan is tenslotte ook tuinman. Jan is van een ander slag. Jan staart in zijn koffie als een wilg naast een sloot. Piet niet, die komt helemaal los.
,,Ik gebruik dat onkruid nu elke dag, want met dat snoeiwerk snijd ik me de hele tijd in de vingers.’’ 
Jan kijkt hier niet van op. Die snijdt zich waarschijnlijk ook elke dag in de vingers. Piet heeft mijn volle aandacht. Ik vraag wat hij gebruikt. Piet kijkt me aan met de blik van een uil: levensgrote ogen die dwars door kruidenthee, keuken en muren zien.
,,Smeerwortel.” Zijn mond krult zowaar in een glimlach. ,,Dat smeer je erop en dicht zit het. Ik kan gewoon door met mijn werk. Nu heb je niet altijd en overal smeerwortel, maar weegbree kan ook, dat staat in elke tuin, maar dan moet je wel de smalle hebben. Dat ziet eruit als een mes, de ronde weegbree doe je in je schoenen als je blaren hebt.’’ 

Dit was zo’n moment dat Jaant opduikt. En nu dus weer. Dwars door Piets toegenomen enthousiasme, dwars door mijn rode gootsteen, hoor ik haar stem resoneren door het Grote Onbekende : ,,Dat zijn de etherkrachten, die herstellen het fysieke lichaam.’’
Ik kreeg toen geen tijd stil te staan bij de levenskracht van de natuur, laat staan ze door te geven aan Piet, dus doe ik dat aan jullie en ik geef je gelijk ook de uitsmijter van Piet erbij: ,,Zo’n kruidencursus is prima, maar één ding moeten ze afschaffen: kruidenmaskertjes. Je denkt toch niet dat ik dat opsmeer tussen al die vrouwen?’’ 

Het bericht Etherisch lichaam verscheen eerst op Anne Vellinga.

Tot mijn geluk zit er een gat in de muur waar mijn hoofd door kan om poolshoogte te nemen. Dat dit een goed idee is, blijkt meteen, want ik zie nu veel meer: kleine palmen, grote palmen, dikke stammen en dunne, harige en gladde, gevederd blad en glad blad, alles puntgaaf groen, daarbij een vijver met stromend water en een bouwseltje dat in de verte iets heeft van een pagode, maar dan met rieten dak en ijzeren palen, rood, dat wel. Ook zie ik bewegende benen. Er loopt een mens door de palmtuin. De stevige stap gecombineerd met het formaat laarzen, laat vermoeden dat dit een man is, niet zomaar een man, mar een tuinman, DE tuinman. Ter bezinning trek ik mijn hoofd even terug uit de tuin.

‘Heb je alles gezien?’
‘Ik zag een man en die zou ik graag spreken.’
‘Je kent die man helemaal niet.’
Alsof ik alleen met mannen wil spreken die ik ken.

Praktisch als Kees is, trekt hij me naar een hekwerk verderop dat tuin en straat gescheiden houdt. Door de wijde spijlen van Heras heb ik nu vol zicht op een klinkerpad met een twee-assige aanhanger erop. Dat ik hier oog voor heb, komt omdat ik zelf een tweeassige aanhanger wil om allerlei spullen mee te verplaatsen, ik houd van verplaatsen, ik had verhuizer kunnen worden. Door die twee assen weet ik dat de tuinman er een is die ‘alles’ ergens haalt, palmgrond, palmen, keien en hout, veel hout. Naast het Heras hekwerk staat een muur van keurig gekliefd hout, honderden rechthoekige blokjes van exact hetzelfde formaat, perfect bouwmateriaal voor de Toren van Tolkamer. Met mijn fantasie is niets mis, maar ik kan wel schrikken van doorkruisende stemmen.

‘Goedemorgen!’
Met een klap ben ik terug achter het hek. Aan de andere kant staat een tuinman met een doorploegde buitenkop omlijst met witte manen.
‘Ik wist niet dat palmen hier kunnen gedijen. Dat heb ik nog nergens in Nederland waargenomen. Alle bladeren zitten er puntgaaf aan, geen bruin randje van de vorst te bekennen.’
De knoestige kop breekt open als een kastanjeknop, in één klap zie je de stralende kaars.
‘In het begin was dat ook anders. Ik wou palmen, maar die zijn duur, dus kocht ik ze in oktober in de uitverkoop. Ik wist nog niks, dus het volgend jaar waren ze allemaal dood. Toen heb ik vier  aanhangers goeie grond gehaald speciaal voor palmen en in oktober kocht ik weer palmen in de uitverkoop. Die palmen liet ik in de potten tot het voorjaar, want ik snapte intussen dat die wortels in de wintertijd niet goed aarden, dan kunnen ze beter in hun pot blijven. Gingen ze toch weer kapot! Van de vorst. Moest ik nog een jaar wachten op oktober, die palmvent kende me al helemaal. Dat jaar kwam ik erachter dat palmen in de winter ingepakt moeten worden, dus zette ik ze in de noppenfolie. Was het nog int goed. Noppenfolie laat geen lucht door, dus de condens bleef binnen en al mijn palmen hadden schimmel. Kon ik nog een keer wachten op oktober, maar toen wist ik het goed gemaakt. Ik heb zakken gekocht in België met een rits en die heb ik eroverheen getrokken. Ging lekker snel en die zakken ademen, dus in het voorjaar waren mijn palmen eindelijk goed gebleven. Toen kon ik ze planten en dat zijn deze palmen en die zijn nou dus zo’n jaar of 2o, 25.  In het begin kregen ze de jas al aan als het 1 graadje vroor, dat doe ik nou pas bij 4 graden vorst. Maar vorig jaar kneep ik um wel even, toen vroor het op een gegeven moment wel 20 graden. Toen heb ik ze allemaal nog maar een jas aangetrokken en ze hebben het overleefd.’
Hij kijkt me aan met net zo’n hongerige blik als de mijne, zo’n blik die er geen genoeg van krijgt.
‘Maar nou zit ik met mijn vijver…’

Het bericht Tolkamer – tuinman (1) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Ga ik vandaag de tuin in, is het uit met het sprookje. De hele schaal is verdwenen inclusief kikkertjes. Die schaal was van beton en loodzwaar, die kan niet weggelopen zijn. Nu is de plek waar hij stond overwoekerd door bramen en brandnetels. Dapper als de prins van Doornroosje duik ik dwars door doorns en netels en daar staat iets dat in een ver sprookjesverleden een prachtige kikkerschaal was.
De vorst heeft het glazuur van de tegeltjes aangevreten en algen en schimmels hebben bezit genomen van de sprookjesschaal.
Tijd voor een nieuw sprookje.

De kikkerschaal moet mijn nieuwe atelier in, dat van Aal. Dat doet Kees en daar heeft hij nog een zere rug van.
Daar staat de algenbak. O, de foto van de hele bak is mislukt, dan maar een fragment. Je ziet hoe het glazuur grotendeels verdwenen is, de tegeltjes en de voeglijnen zijn groen van algen en mos.

Om te beginnen water en zeep. Er is geen beginnen aan, het blijft niks. Ik heb geen zin er overheen te mozaïeken, ik heb nog meer te doen en ik wil hem vandaag klaar.
Dankzij Annie Sloan zit ik in de verfmood, maar krijtverf lijkt me niks voor een buitenbak. Ik ga het proberen met acrylverf, acryl is net plastic en dat kan tegen water. Hoop ik. Ik kies hardblauw, dat steekt tenminste lekker af tegen al dat groen.

Dit wordt niet mooi. Te hard. En het is ook geen doen om te verven langs de scherven die nog wel glazuur hebben. Mijn geduld is op. In mijn driestheid knijp ik witte acrylverf uit de tube op een schoteltje en met grote kwast klieder ik dat over de hele schaal. Er is toch niks aan te bederven.

Terwijl ik zo bezig ben in het oude atelier van mijn moeder, op haar rode plastic tafelzeil, rood vond ze de mooiste kleur ~ die zag ze tenminste, denk ik aan haar. Nee, denken is het niet. Terwijl ik zo driest bezig ben, voel ik hoe driest zij bezig kon zijn, vooral als iets niet naar haar zin was. Ik vind het fijn dat ik haar driestheid vanbinnen voel en zonder erg begin ik hardop te praten, zoals oude vrouwen dat doen in het algemeen, tegen hun hondje, hun plant en tegen het meubilair.
,,Ik ga de verf van het glazuur vegen, kijken of dat wil.”

,,Kijk nou, best wel aardig, beter dan net, vind je ook niet Aal?”
,,Dat zei jij altijd, vind je ook niet en daar had ik toch een hekel aan. Ik wou zelf iets vinden en niet wat jij vond.”
,,Nou de zijkanten. O, kijk nou hoe leuk die glazen dingen uit komen! Veel beter dan met die grauwe cement. Vind je ook niet?”

,,En dat gleufje is ook veel mooier. Vind je ook niet?”

Ik krijg steeds nieuwe invallen. Haal van boven mijn tubetjes met contour verf, goud en zwart en rood. Daarmee begin ik wat in het rond te spelen met lijntjes en vlekjes, ik ga er helemaal in op en vergeet alles.
,,Leuk hè?”
Dat zei Aal altijd als ze het leuk vond.
Zij zou die schaal nooit zo buiten zetten. Alles wat fragiel en kwetsbaar was, zoals pastelkrijt, dekte zij af met lak.
Ik ren naar boven waar ik al mijn zooi heb staan en haal daar alle soorten lak die ik heb. Dat spuit en veeg en verf ik over alles heen. Laag na laag tot de schaal glanst als een spiegel.

Een hele dag is voorbij, een dag tussen de werelden.
Ik ben de hele dag met Aal geweest.
Ik voel me zoals de prinses die de kikker kuste.

Het bericht De kikkerschaal verscheen eerst op Anne Vellinga.

Ik houd van kunst en kitsch, van zwart en wit en bont, abstract en natuurgetrouw. Als kind kwam ik er achter dat smaak bestaat en dat ik geen smaak had. Het hondje van gips dat ik meenam van schoolreisje voor mijn moeder was kitsch, een minderwaardig hondje, een minderwaardig stukje niks. Ze was er blij mee, omdat ik het zo mooi vond en voor haar had meegenomen. Maar mooi was het niet. Nee. Dat enge gezicht met een neus van voren en een opzij van Picasso, dat was kunst en mooi en goed.
Dit deerde mij niet. Ik heb het wel onthouden. De ongehoorde reacties van mijn ouders gaven mij te denken en tal van hun reacties zijn markeringsmomenten in mijn denkleven.
Mijn eerste zelfstandige gedachte was ‘ach, dat snapt/weet papa, mama, de buurvrouw, de juf niet’.
De eerste keer dat deze gedachte bij mij opkwam, was ik vijf of zes. Ik vroeg mijn vader die alles wist tot dat moment, waarom ik geen engelen en kabouters zag. Hij zei ‘omdat die niet bestaan’. Met een schok besefte ik, dat hij niet alles wist en ook niet weten wilde. Dat ik er zelf achter moest komen.

Ik heb altijd van alles gehouden waar ik van houd. Door dik en dun. En toch zijn er heel veel dingen die mij niet raken, niet aanspreken, niets zeggen. Tot op de dag van vandaag ben ik mijn eigen raadsel. Wat vind ik lekker aan patat met mayonaise en vies aan oesters? Waarom houd ik van Hundertwasser vanaf het eerste schilderij dat ik toevallig zag en waarom zegt Mondriaan mij niks ondanks mijn docent kunstgeschiedenis?
Wat is het dat mij raakt? Is het aangeleerd of heb ik er domweg aanleg voor?

Ik ben inmiddels flauw van de gipshondjes van de Efteling. En ik kan er nog een verklaring voor geven ook. Dankzij mijn vader die aanvankelijk tot de echte natuurmensen behoorde en evolueerde tot tuinman. Mijn vader zei wat er zo lelijk was aan de affiche die zijn moeder boven de tv had hangen, een zigeunermeisje met een traan, die ik nu juist zo prachtig vond dat ik mijn ogen er niet van af kon houden.
‘Ze zijn allemaal hetzelfde.’
Dat zei mijn vader ervan. Hij zei ook dat geen vogel gelijk was, geen eekhoorn, geen mens.
Hij zei dat gebreken, ziekten en afwijkingen niet het wonder waren, maar dat het een wonder was dat er zoveel wel klopte in de natuur.
Daar kon ik als kind jaren mee vooruit. Al die ongedurige opmerkingen van mijn vader, die hij uitbraakte als ik iets zei of vroeg, zetten mij aan het denken in de stilte van mijn kamertje of onder een struik in de tuin. Zo vindingrijk en speels en opgewonden en uitgelaten als ik kon zijn, zo stil was ik ook.
Mijn gedachten wandelden weg over takken en webben en wolken en kwamen terug met gedachten die niemand had.
‘Waar haalt dat kind dat vandaan?’

Mij inspireert het geheimzinnig samengaan van wildgroei en snoei, zo simpel is het.
In het samengaan van uitersten voel ik iets dat niet te bedenken is.
‘Het’.
Het ontstaat en groeit, stoeit en boeit – het is als liefde, de onvoorwaardelijke kracht die samenbindt wat onverenigbaar lijkt – die kracht ervaar ik al dan niet in tuinen die ik vind op mijn verjaardagen. Daar laaf ik me aan, aan die geheimzinnige, onuitsprekelijke kracht, die mij ten deel valt, elk jaar weer en elk jaar op net een andere plek dan voorzien of verwacht.

Ditmaal was ik in Drenthe, in Valthe. Ik bezocht er verschillende prachtig aangelegde tuinen, tuinen met hagen en vijvers, tuinbeelden, vondsten, vissen en vogels, prachtig aangelegde en verzorgde tuinen – maar de tuin die mij dit jaar raakte was de tuin bij het huisje waar we huisden.

Het gebeurt onverwacht.
Ik kijk uit over het uitgestrekte gras naar de verveloze pipowagen. Yvonne, de tuinvrouw loopt langs de lijn van opgestapelde keien naar een cirkel van planten. Ik krijg de kriebels en loop naar haar toe. We lopen samen om het ovaal, haar kruidentuin. We bukken voor salie en rozemarijn, aardbeien en tijm en ruiken in onze handen de planten. Ze gaat me voor naar het hart van haar tuintje, waar de rabarber staat. We knielen onder de enorme bladeren, de rode stelen vierkant om ons heen, de grote bladeren als huiven over ons hoofd. En daar overkomt het me.
De rabarber, de aarde, de geur, ja, daar onder dat grote rabarberblad op mijn hurkjes met Yvonne zak ik erin en het zou zo maar eens kunnen dat de kabouters om ons glimlachen.
Van kop tot teen ben ik gelukkig.
Ik kan weer een jaar vooruit.

http://www.hondsrughill.com/

Het bericht Nog niet jarig verscheen eerst op Anne Vellinga.