voorouders Archieven - Anne Vellinga

Mannenlijn 6

Anne — Thu, 30 Aug 2012 06:36:02 +0000

‘Wat een leuk bruggetje en die bootjes en huisjes! Dat mijn familie hier vandaan komt, geweldig. Ik dacht al dat het Sneek niet kon zijn, dat is niks voor mijn voorzaten.’
Man zwijgt wanneer vrouw simpele feitjes opblaast als ballonnen. Daar valt geen speld tussen te krijgen. De lieverd rijdt stapvoets over de gewijde grond van mijn voorouders van vaderskant. We rijden door de enige straat van Hardegaryp, een smalle straat langs een vaart, lieflijker dan een kanaal, maar te smal voor het water waar mijn vader in de oorlog op stuitte.
‘Ik zie dat meer niet.’
‘Dat is vast ingepolderd.’
‘We zijn hier niet in Noord Holland, dit is Friesland.’ Mijn wortels roeren zich.
‘En dit is Hardegaryp niet.’
Een boord met een streep door een onuitsprekelijke naam, iets met veel tsjtsj. Tom brengt ons altijd op de bestemde plek en nu het erop aankomt niet? We keren. Tsjtsj kan leuk zijn met z’n huisjes, bruggetje en vaart, maar Hardegaryp is het niet. Na de nodige bochten, oversteekjes en weggetjes ziet man een kerktoren. Hij doet als de marskramers van weleer, koerst op de kerk. Laat het nou de kerk van Hardegaryp zijn, een nieuwbouwwijk rond de kerk.
‘Hm. Als tuindersfamilie woonden ze natuurlijk niet hier maar buiten de bebouwde kom bij een meer, hadden ze gelijk water als het droog was. We moeten naar dat meer.’
‘Dan heb ik een kaart nodig en die hebben we niet mee.’
‘Dan wil ik het kerkhof op, misschien liggen mijn voorzaten daar.’
Het is een eigenaardig kerkhof. Geen paden en de grafstenen staan rommelig over de grasakker verspreid. Ik wil de grafstenen lezen, maar of je over een dodenakker kunt lopen? Aan het eind zitten twee mannen geknield bij een graf. Ze prutten in de grond. Nu ik er ben, laat ik me niet weerhouden. Ik loop door de wijk van Popma’s, Fokma’s en Bonnema’s. Ik moet de ga’s hebben. Zigzaggend zoek ik tussen scheefgezakte stenen met verweerde teksten naar Vellinga. Waar liggen ze? Of zijn ze geruimd? Waar zijn ze dan? Waar laten ze lijken? Ik krijg de rillingen bij mijn eigen voorstelling van samengestampte knekels en knarsen.
‘Bent u op zoek?’
Ik schrik van de stem uit het niets. Achter mij staat de man die net nog zat te wroeten in de grond.
‘Ik zoek mijn voorvaderen.’
‘Wie!?’
‘Dat weet ik niet, daarom zoek ik ze.’
De man legt zijn oor bij mij te luister, letterlijk, bijna op mijn schouder. Ik verklaar mij nader, maar niet nader genoeg. Hij is de grafbeheerder en wil de naam precies, maar dan ook precies.
‘Mijn opa heette Jacobus Martin Vellinga en van zijn vader weet ik de naam niet. Die ligt hier ook niet, want die is met een praam naar Amsterdam gegaan en vandaar naar Oosterbeek en daar is hij gebleven tot zijn dood en zal wel niet hierheen vervoerd zijn met de lijkwagen, veel te duur en de Vellinga’s waren zuinig, maar de ouders van de vader van mijn opa zijn hier achtergebleven en daar hebben ze in de oorlog nog ondergedoken gezeten.’
Deze boeiende en beknopte uiteenzetting van een stoet aan gebeurtenissen en mensenlevens boeit de grafbewaker totaal niet. Hij wil de exacte gegevens van de dode op zijn akker.
‘Hoe heette hij precies? Martin of Marten?’
‘Marten net een e, nou weet ik het weer, zo heet mijn broer ook, e geen i.’
Het is hem niet scherp genoeg.
‘Marten of Martenssssss? In vroeger tijden betekende Martens dat Martens een zoon van Marten was en dan heet uw overgrootva Marten en daar kan ik wat mee.’
‘Maar die mogelijke Marten ligt mogelijk in Oosterbeek, en daar de vader van, die zoek ik.’
‘Wat is zijn overlijdensdatum?’
Het komt erop neer dat de grafbewaarder hetzelfde wil weten als ik, geboortedatum, beroep, adres, huwelijk, partner, kinderen, de hele rimram die plaatsvindt in een gemiddeld mensenleven. Onderwijl kneedt de grafbewaker zijn kin of het een lap onwillig deeg is die moet uitrijzen tot brood.
Hij komt tot zijn slotconclusie. ‘U weet dus echt niets.’
Nee, ik weet van niets.
‘Hij kan hier dus liggen of niet liggen. Ik weet het al.’
Hoop spat uit mijn hart in zijn hart. Hij knikt me vriendelijk toe.
‘Ik heb alle gegevens van alle doden die ooit in Hardegaryp gestorven zijn in een bestandje op mijn computer. Ik fiets wel even naar huis, dan zoek ik het op en als u me dan uw telefoonnummer geeft, bel ik u de gegevens door. Dan kunt u intussen verpozen in Hardegaryp.’
Het is duidelijk dat hij alles over heeft voor zijn doden en mij daar liever niet over ziet rondstampen. Mijn maag knort goedkeurend. Grafbewaker op zoek naar dode voorvader en wij naar de super om eindelijk wat levensbenodigdheden te scoren.
De supermarkt ligt naast het kerkhof, weer eens wat anders dan een kroeg. Onze ogen zijn amper gewend aan het kunstlicht, of er komt een Hardegaryper Friezin op ons af met een bord Friese kaakjes ter verwelkoming. Gelukkig maakt honger droge kaakjes maalbaar. Ter compensatie stoppen wij een doos smeuige mergpijpjes in ons mandje. Daar komt de volgende Friezin met een dienblad met Friese nagelkaas. Kees gaat bijna over zijn nek, hij verdraagt geen kaas, ik neem dubbel. De derde Friezin is bij Kees aan het goede adres met haar bord met droge Friese worst. Ik houd niet van worst, maar Friese worst uit Hardegaryp voor het grijpen weer wel. We zijn verzadigd voor we iets gekocht hebben. Naast de kassa zit de laatste Hardegaryper Friezin met een tafeltje vol Friese Vla voor het grijpen. ‘We hebben vandaag een actie, want de naam gaat veranderen in…’ iets onverstaanbaars, maar de bekertjes vla smaken naar meer en we hebben gelijk een lepeltje voor onze toetjes.
We hebben nog niet afgerekend of daar gaat de telefoon al. De grafbeheerder. Hij heeft geen Jacobus en geen Marten Vellinga kunnen vinden, wel twee andere Vellinga’s die het dus niet kunnen zijn en ze zijn ook op het verkeerde moment geboren danwel overleden, in 1933 en honderd jaar ervoor. Ik kan ze niet opzoeken, want hij weet niet waar ze gebleven zijn. Dat stond niet in zijn bestand.
Tsja, wat moet je dan verder nog in zo’n dorp vol niet-onthullende, nietszeggende nieuwbouw. Man houdt het voor gezien. wil naar huis waar het nieuwe schooljaar wacht, het sportnieuws, het politieke nieuws en meer nieuwigheid.
‘Ik wil eerst dat meer zien.’
‘Er is hier geen meer meer.’
Deze dubbele ontkenning sterkt mij in het idee dat er een meer is en daar wil ik heen. Man zwicht. Rijdt van bomenrij naar bomenrij, want volgens vrouw kun je water van verre zien aan omzomende bomenrijen. Niet in Hardegaryp. En dan zie ik een bord. Historisch Park Vijversburg. Man rijdt erheen. Betovergrootvader zullen we er niet vinden, maar hij kan er zijn mergpijp eten, zijn vla en een plas moet ook.
Het park het ligt aan de rand van Hardegaryp en is aangelegd in de 19e eeuw. We dwalen over slingerpaadjes tussen loofbomen, langs een kluizenaarshut en langs water, in de verte de oranjerie, de grot en de kruidentuin. Op een bord staat te lezen dat stadhouder Schenk van Toutenburg dit buitenverblijf in 1528 liet aanleggen. Mijn hart maakt een overslag. Iemand heeft dat park aangelegd, een tuinman, en wie waren in Hardegaryp de tuinders? Jawel, de Vellinga’s, mijn voorvaderen. Ik snuif de lucht, speur de Genius Loci, de sfeer van de plek, de sfeer die levenslang rond mijn vader hing.

Het bericht Mannenlijn 6 verscheen eerst op Anne Vellinga.

Mannenlijn 4

Anne — Tue, 28 Aug 2012 08:25:37 +0000

Nu ik toch in Oosterbeek ben en de mannenlijn onder de loep neem, ga ik naar mijn broer met de groeten van Greet, de vergeten zus van mijn overleden vader. Wij kletsen en lachen altijd over aktuele onzin, geld, seks, vrouwen, mannen en politiek. Wij weten alles van elkaar, behalve onze afkomst.
Zijn huis oogt doorsnee vergeleken het enorme pand waar hij zo trots op was voor de scheiding. Arme broer. Op goed geluk bel ik aan op een doordeweekse dag waarop hij ergens in Europa foto’s hoort te maken voor een gerenommeerd blad. De ramen staan open. Hij is thuis. Hij doet niet open. Ik wil achterom, maar stuit op een tuinhek. Zo slecht gaan de zaken niet, die is nieuw en zit op slot. Ik staar door de schuine spijlen naar zijn fotostudio achterin de tuin. Hij heeft geen bel naar achteren. Geen wonder dat hij gebrek aan klanten heeft. O, daar komt hij zijn studio al uit. Lange benen in spijkerbroek, lange armen in wit shirt, kort stekelhaar en brede glimlach.
‘Ha zus, ik zat net uit het raam te kijken, want ik heb geen kloot te doen. Iedereen maakt zelf waardeloze foto’s met achterlijke flutcameraatjes.’ Hij lacht voor de poort open is. ‘Ik heb gelukkig een paar topklanten en die heb ik liever dan een zooi slechte.’ Blijft lachen.
“Moet je koffie?’
We zijn inmiddels in zijn mannenhuis zonder planten, schilderijen, snuisterijen of meer van die onzin. Op je skateboard kun je van computer naar elektronisch koffiemaalapparaat inclusief koffiezetter. Mijn broer is een geboren techneut. Stond mijn moeder in haar eentje voor haar antieke kookstel in de pan aardappelen te kijken, hoorde ze een stem ‘wat doe jij daar?’ Had mijn broertje van 7 een microfoontje aan een draad boven het gasstel gehangen en joeg haar vanaf zijn kamertje de stuipen op het lijf. Mijn moeder was dan weer zo dat ze er 100 sterke verhalen van maakte tegen de groenteboer, de melkboer, de voddenboer en wat er maar aan boeren losliep in Tiel.
De bonen zijn gemalen, de koffie is doorgelopen, de melk is geschuimd. Wij installeren ons op zijn strakke bank waar je op moet liggen om comfortabel te zitten.
‘Je krijgt de groeten van tante Greet.’
‘Dat doe je goed. Ik wou vanmiddag langs, maar daar kan ze wel een week op teren. Ik weet nooit waar ik het met haar over moet hebben.’
‘Over vroeger! Van de Kolmannen kan ik een bibliotheek samenstellen, maar van de Vellinga’s weet ik niks en zij alles.’
Mijn broer trekt zijn bovenlip op, wat hem als kind de bijnaam Broer Konijn opleverde. Hij steekt zijn arm achter de bank en diept een schilderijtje op van een lieflijk huisje met strodak en roederaampjes.
‘Hier is onze vader geboren, 200 meter verderop, maar nou staat daar zo’n achterlijke garagebox. Ze hebben ook op de Veritasweg gewoond, 150 meter verderop. En ze haalden de condooms bij de drogist op het plein, ofwel mijn huis gvd dat Zij nou heeft met die stomme vent met z’n dikke pens die ze notabene leuker vond dan mij. En nou wil Zij gvd ineens een B&B beginnen in Arnhem terwijl ik in dit achterlijke huis zit.’
Mijn broer is niet van het subtiele in zijn woorden, zou zo de politiek in kunnen met zijn quotes en statements, maar in zijn daden lijkt hij op Oma Vellinga, weet ik sinds een halfuur. Je kunt hem om 3 uur ‘s nachts bellen als je verdwaald bent op de Veluwe. Hij zoekt, vindt en voedt je tot je de weg weer weet.
De klok slaat 12, de vermaledijde klok van opa en oma, een staande houten klok. Toen ze er niet meer waren, wilde hij die klok omdat hij hem mooi vond en mijn broer vindt niet gauw iets mooi. De klok herinnerde hem aan alle klokjes die opa in een la bewaarde en die hij uit elkaar mocht halen en in elkaar moest zetten, waarbij altijd een radertje over bleef. Greet had die klok gewild, maar toen zij hem zocht in het verlaten huis, was hij nergens te vinden. Ze belde mijn broer op en vroeg of hij die klok ergens gezien had. Van schrik schoot mijn broer in de ontkenning. Ongelukkigerwijs belde Greet hem om 1 minuut voor tien ‘s avonds. Prompt luidde de klok ten antwoord en hield er niet mee op. Mijn broer dook een kast in ter geluiddemping. Om kwart over tien belde hij mij en diste het verhaal sappig op. Wij lachten ons slap om die gekke klok en die gekke situatie. Sindsdien zit mijn broer met die klok. Lullig om hem ineens ergens vandaan te halen als zij er een keertje is, ‘O tante Greet, kijk nou eens wat ik tegenkom, de klok van je vader en moeder. Wil jij die?’ Hij zou er best vanaf willen, al vindt hij die klok mooi en komt zo’n klok beter uit in zijn kale huis dan in haar volle flat. Geluk is dat Greet de deur niet plat loopt en bovendien altijd aankondigt dat ze komt. Dan stopt mijn broer de klok in een kast en zet hem stil. Al 20 jaar.
De klok heeft 12 geslagen en is uitgebimbambeierd.
‘He broer, vergeet je nou nooit die klok weg te zetten als Greet komt?’
Mijn broer gaat verzitten, waarbij hij zijn linkerbeen atletisch over de tafel met koffiekopjes zwaait tot hij over zijn rechterbeen ligt.
‘Shit! Had ik Greet naar het ziekenhuis gebracht voor dat versleten netvlies van haar. Ze was erg geschrokken dat er niks aan te doen is, dus ik neem haar even mee hierheen voor een kop koffie en een koekje, want ze is gek op koek en koopt dat zelf nooit want ze is een echte zuinige Vellinga. Is ze zowat stekeblind, ziet het kopje niet, alleen de omgeving er omheen, zit ze daar met haar hoofd te schudden om het kopje te vinden, is het gvd 11 uur in de ochtend en begint die kloteklok te slaan. Ja, denk je dat ik aan die klok denk als ik haar naar dat ziekenhuis moet brengen. Shit. Zegt zij ‘ik hoor de klok van vader en moeder. Hoe komt die hier nou?” Mijn broer kijkt mij veelbetekenend in de ogen maar dat zegt mij niks.
‘Zeg nou wat je terug zei!’
‘Nou. Gewoon. Dat oma die aan mij gegeven had omdat ik haar poepbroeken waste. Dat loog ik, maar niet helemaal, want ik vind dat ze dat had moeten doen, maar daar was ze te dement voor. Dus.’
‘Liet je Greet nog een poepie ruiken dat jij die broeken waste terwijl zij in Haarlem zat.’
‘Dat was ook gelogen, niet helemaal, want ik was net met mijn ex, die toen nog mijn aanstaande was. Ik was 30 en zij tien jaar jonger en toen moest zij die poepbroeken van een oud wijf wassen. Maar ja, ze was hartstikke gek op mij en dan doe je alles. Ik snap niet wat ze in die zak ziet. Ik had het wel met haar uitgehouden tot het eind.’
‘En dan zij jouw poepbroeken wassen.’
Hij grijnst. ‘Goed idee, maar nee, alleen is gewoon niks aan. De ene week heb ik de kinderen en dan ben ik blij dat ze weer gaan, de andere week ben ik alleen, en dan ben ik blij dat ze weer komen. Ik wil bij iemand horen, maar al die wijven die mij zien zitten hebben een afwijking.’
Voor mijn broer daarover begint, begin ik over onze afkomst.
‘Weet jij waar opa vandaan komt?’
Mijn broer kan snel schakelen. ‘Ergens bij Sneek vandaan.’
‘Nee, uit Hardegaryp.’
‘Hardegaryp?’
‘Dat zei Greet. Maar ze wist niet waarom ze hierheen zijn gekomen en Eef weet het ook niet.’
‘Dat weet ik van opa dankzij die poepbroeken. Als troela de poepbroeken verzamelde, zaten wij te lullen over vroeger, want dat is het enige dat ouwe mensen interesseert.’ Hij kijkt mij aan of ik bij die categorie hoor. ‘De Vellinga’s waren een tuinbouwfamilie, maar toen kwam de crisis en trokken ze op een praam de Zuiderzee over naar Amsterdam. Alsof daar werk was. Heel Friesland liep leeg. De rijke Amsterdammers trokken naar Oosterbeek omdat het daar mooi was en toen zijn de Vellinga’s daar ook heen gegaan voor de goeie klandizie. Ze hadden een groot stuk grond hier achter en ze hadden een befaamde bloemenzaak waar alle hotels hun boeketten haalden. Opa had de tuinderij over moeten nemen, maar omdat hij een lamme arm had, kon hij niet op de tuin werken en mocht als enige naar de HBS en werd boekhouder.’
‘Oma heeft mij verteld hoe ze hem ontmoette, op kantoor. Hij zag haar en zij zag hem en verliefd waren ze. Tot het eind.’
Mijn broer lacht. ‘Toen opa dood was, heeft ze dat ook aan mij verteld.’
‘Morgen ga ik terug over Hardegaryp. Als ik sporen vind, stuur ik een foto.’
Mijn broer fronst zijn voorhoofd. Weer zo’n imbeciel die denkt dat ze foto’s kan maken met zo’n lullig cameraatje. Of hij ziet dat hele Hardegaryp niet zitten.

Het bericht Mannenlijn 4 verscheen eerst op Anne Vellinga.