‘Je dout een pond gehakt van de slager op een groot bord, daar een drupke water op en weg is het water, een drupke melk erover en weg is de melk, maar anders is het gortdroog. Dan een vers eitje erop, een beschuitje fijnknijpen, wat zout en peper en notemuskaat, desnoods een friemeltje kerrie, maar niet teveel, dan proef je de gehakt niet maar zout en peper en notemuskaat.
Dan ga je er met de handen in, goed door mekaar, dat zei Moeke altied en schone handen zonder zeep, en dan knepen Bertus en Aaltje en Swaantje en ik alle smaakjes overal naar tou. Dan gaf Moeke ons kinder allemaal wat in de hand en draaien maar wie de gladste bal heeft en dan in de pan. Je hebt nog nooit zo’n lekkere gehaktbal gehad, want er zit ook een stukje van jezelf in.’

‘Dan ga ik dat morgen met Aal doen.’
‘Dat most doun wicht, dan weet ze het wel weer. Waist wicht, ik moest iemand bellen en dat wou ik niet want ik bel nooit en dan heb ik joe. Da’s toch mooi, want zo’n leuk gesprek heb ik niet vaak.’
‘Ik bel ook nooit en ik vond het ook erg leuk.’
‘Nou dag wicht, geef dien Moeke een smak van heur breur, van Gerrit most erbij zeggen, dan wait z’ut wel, heur oldste breur.’

Voor ik met mijn moeder ga zoenen, regel ik met haar liefste hulp alles, d.w.z. Andere Anne zorgt overal voor en als klap op de vuurpijl kom ik met haar broer. Dat is het handige van hallucinaties, Gerrit hoeft er niet bij te zijn, wij roepen hem op, zij ziet hem en Moeke erbij, maar of ze ons ziet, is de vraag.

Ter verwarring vertel ik in mijn beste moedertaal over heur oldste breur Gerrit en Bertus en Swaantje en Moeke en samen gehakt maken en eitjes en melk in een kannetje, water in een kannetje, beschuit in beschuitblik en de rest. En om het nog hallucinogener te maken haal ik de gehakt niet bij de slager vandaan waar de koeien uit het plafond hangen, maar uit een minuscuul plastic verpakkingsdoosje. Dit roept begrijpelijkerwijs geen enkele associatie op met Moekes gehakt. Aal kijkt wazig, waar wij toch mee bezig zijn, maar voor hetzelfde ziet zij oude taferelen onder antieke hanglampen boven de tafel op het Deliplein in Groningen.

Andere Anne, haar hulp in weer en wind, komt ter verduidelijking in actie.
‘Kijk Aal, een ei.’
Ze goochelt hem tevoorschijn uit het niets.
Aal deinst achteruit. Moeke, broers en zus allemaal in een ei?
Een doorzichtige schaal wordt op haar schoot geplaatst. Dat is zwaar. Haar hoofd kantelt ervan. Haar handen worden in de schaal gelegd, gevangen in koud glas. Voorzichtig tast ze naar de uitgang. Stuit op iets zachts. Voelt iets klefs. Iets vaag bekends…een glimlach echoot de verte…

Wij verbeelden ons dat Aal buitengewoon gelukkige gevoelens voelt.
Door haar handen zie ik de handen van mijn moeders moeder, het bord op de krant op de tafel, de lamp erboven en acht kinderhanden, knijpend in elkaar en de gehakt.
Zoals Aal nu bezig is, blijven ei en gehakt gescheiden.
Ik hoor Moekes stem.
‘Goed door mekaar, de smaakjes moeten overal komen.’

Mijn handen volgen het verleden. Daar ontstaat de klik.
Onze handen kneden samen en onze harten kloppen door elkaar…
… het geheim van de lekkerste gehaktballen.

met dank aan Gerrit Kolman

en Anna Kolman van Hedel

Het bericht De lekkerste gehaktballen verscheen eerst op Anne Vellinga.

In het begin voelde ik me een gluurder. Wie kijkt er nou naar haar moeder in bed. Mag ze alsjeblieft een laatste restje privacy? Wat kan iemand voor gevaarlijke dingen doen in bed…

Ze zoekt haar alarmbel. Haar hand komt hierbij klem te zitten tussen wand en bed. Ze krijgt haar verkrampte hand er niet tussenuit.
Ze hoort luchtalarm (een politiehelikopter), wil schuilen onder het bed, hangt er half uit, kan geen kant op.
Ze ziet een kind achter het gordijn (schaduw), wil het kind helpen en gaat aan het gordijn hangen.
Ze moet plassen. Waarheen? Wahahaaarheen?
Ze heeft het warm, gooit de deken af en krijgt hem niet meer over als ze het koud krijgt.
Nachtmerries. Hallucinaties. Gillen. Kreunen.
Gevarieerde situaties die roepen om geruststelling.

We beginnen aan de bewaking, als zij de alarmbel niet altijd blijkt te gebruiken. Ze is dan nog beweeglijk genoeg om zelf het bed uit te kunnen voor een plas. Ze kan nog praten en vertellen wat er is, min of meer, ongeveer.

Op een keer ga ik ‘s ochtends naar beneden. Er ligt een spoor van brood, als in Klein Duimpje, leidend naar de voordeur. Op de deurmat ligt een berg ongeordende kleren. Wat doen die daar? De voordeur zit op het nachtslot. Gelukkig. Op het aanrecht van haar keuken ligt het broodmes, de schaar, nog meer brood en een verknipt plastic schort.

Zelf ligt ze overdwars in bed, het dek half over.
Woedend. Op mij.
‘Jij laat die arme stumpers verrekken. Ik heb brood voor die man gemaakt en een broek.’
Dat heeft ze verdraaid knap gedaan, het linkerbeen, de heup, zelfs de aanzet voor de gulp ontbreekt niet.

Haar hallucinaties zijn een gevolg van de ziekte van Parkinson en de Madopar, haar medicatie.
Het ontzenuwen van de hallucinaties kan niet. Geruststellen is de weg. Aldus de medische wereld.
Met schaar en mes dwingt mijn moeder mijn absolute focus af op haar veranderde zijn.
In het holst van de nacht is de buitendeur op het nachtslot, maar het ganzenpoortje naar het diepst van haar dochter duwt ze op een kier door haar ongelooflijke actie. Het dringt tot dochter door dat de hallucinaties levensecht zijn, doodeng, bedreigend, hartverscheurend.

De medische wereld kan de pot op. Ik stop met geruststellen, het scheppen van een veilige omgeving.
Op alle gevaar.
Tienduizend km hebben we gelopen, het pad van waan en werkelijkheid kan er wel bij.
‘Komop Aal, we gaan naar de stakkers.’
Ze kijkt me hoopvol aan. Ik zie de dappere blik van toen.
‘Dit is het mooiste van mijn leven,’ zei ze keer op keer, ‘lopen met mijn dochter. Met jou mijn dochter kan ik verder gaan’
Ja, zo hield ze me aan het lopen… Ze kent haar dochter als haar broekzak, of nee, haar baarmoeder…

Ze krijgt haar eigen jas niet meer aan, maar slaat me niet vandaag, ze steekt behulpzaam haar weerspannige ledematen in de mouwen. Jassen aan, sleutel in de zak en daar gaan we. Aal en Anne. Zij neemt mij bij de hand en ik haar.
Op naar de gehangenen en de onthoofden. Geen geriater, geen neuroloog die ons weerhoudt.
‘We gaan erheen, Aal, we gaan ze helpen.’
Mijn hart bonst in mijn tenen en mijn haar staat overeind.

Op haar slappe, stijve pootjes kreupelen we door de tuin naar de boom. Haar verkrampte hand en arm zwaar steunend op de mijne gaan we recht naar de gehangenen. Zij staart naar de stakkers, ik zorg dat we niet struikelen over molshopen en takken.
Op een paar passen afstand houdt zij abrupt stil.
‘Ze zijn weg…’
Op naar de bloedende, blote bloedjes van kinderen die langs de slootkant liggen.
‘Ze zijn weg.’
De onthoofden zijn aan de beurt, die niet geholpen kunnen worden maar misschien wel. Zij marcheren op het pad.
Haar arm wordt zwaarder. Wij trotseren bloed en bodem, dapper gaan wij heen.
Een paar passen van het pad stopt ze.
‘Anne, ze zijn weg. Hoe kan dat nou?’
We weten het niet. Ze zijn niet teruggekomen.

Wel hebben we een bewakingscamera aangeschaft…

Morgen verder…

Het bericht Waanbeelden verscheen eerst op Anne Vellinga.

Dit is de eerste poes die uit mijn kinderleven verdween, Peter.
Peter is zo dom haar jongen in de wieg bovenop mijn broertje te leggen en daar bovenop te gaan liggen. Lekker knus, lekker warm. Dat grote mens kan haar kittens de veilige, hoge mand uitdoen, Peter laat zich niet verjagen en keert telkens terug, poesje in de bek. Niet een keer, niet twee keer, doorlopend. Het moment dat mijn broertje bijna stikt onder de poezen is mijn moeder zo ontdaan dat ze de man die elk leven respecteert, de man die visjes kweekt uit eitjes en levenbarende hagedissen redt uit de muil van vader hagedis, die man, de vader van haar pasgeboren baby, ter verantwoording roept zijn bloedeigen kind te redden.
Onder haar betovering transformeert de dierenredder in babyredder, vangt de jonge poesjes in een sloop, gaat met spartelend sloop naar de sloot en houdt het babybedreigende leven onder water. Het tegenspartelen duurt langer, veel langer dan gedacht, leven laat zich niet zomaar nemen.
Peter loopt weg om haar kroost terug te vinden en meisje loopt snikkend van huis zover ze kan, tot waar de wereld ophoudt en het water begint, de slootkant. Daar roept ze Peter tot haar moeder het hoort en haar meesleurt aan de arm. Keer op keer. Dag na dag. Peter keert niet weer.

Als mijn moeder net bij ons woont, nu 56 maanden geleden, heeft zij doodenge hallucinaties door haar ziekte van Parkinson en de medicijnen, aldus haar neuroloog. Een van haar angstvisioenen speelt zich af bij de sloot. Zij ziet daar verdronken wezens in de kant liggen en is woedend dat haar dochter hen niet redt.
Ze stompt me in mijn gezicht met haar vuist. De neuroloog weet geen raad. Het is de Parkinson.
Niets aan te doen.
Ik zit elke dag met mijn moeder achter het raam, bedacht op haar vuistslag. Zij ziet elke dag soldaten zonder hoofd marcheren, opgehangen kinderen in de boom en verdronken lijken in de slootkant. Ik kan wel zeggen dat er geen lijken en onthoofden zijn, zij gelooft mij niet en slaat erop los bij een verkeerd woord.
Tranen stromen uit mijn blinde ogen.
Eindelijk begrijp ik wat ze van me vraagt. Ze wil niet geloven op gezag, ze wil zien met eigen ogen. Op het gevaar dat ze bij de sloot de lijken ziet door Parkinson en madopar, trek ik haar de jas aan en ga met haar steunend op mijn arm naar de sloot. Voetje voor voetje schuifelen we naar de plek des onheils. Mijn hart bonkt, het hare ook. Nu gaan we het zien en beleven. Ze hangt loodzwaar aan me, op me. Tuurt links, tuurt rechts.
Ik houd mijn adem in. Bedacht op gekke sprongen, rake klappen.
‘Hoe kan dat nou? Ze zijn weg.’
Zwijgend en zeker ook opgelucht gaan we terug naar haar kamer, onze plek achter het raam. Zij staart naar de sloot en kijkt achterwaarts. Ze stamelt, kraamt uit wat is gebeurd toen zij haar tweede kindje in de wieg had. De kat, de katjes en het kind. Hoe bang ze was het kind te verliezen aan de kat. Hoe erg het was, een dochtertje dat niet ophield met vragen, weglopen, snikken, roepen.
Ik streel haar hand. Die ontspant.
Het slootvisioen is niet teruggekomen. Met haar pijnlijkste bekentenis heeft mijn moeder mij een sleutel gegeven van onschatbare waarde.

En dan nu eerst de oproep van Dianne Soli en dan de verrassende update:

Het bericht Catwalk verscheen eerst op Anne Vellinga.

,,Ceci  n’est pas une pipe.’’ Dit is geen pijp. Beroemde woorden van de schilder Margritte, sierlijk geschreven onder een pijp, zo’n ouderwetse met een kromme steel.
De eerste keer dat ik dit kunstwerk zag, kreeg ik kippenvel. Ik was vijftien. Ik zag de pijp, las de tekst en voelde me duizend pond lichter. In een simpel beeld liet Margritte zien, waarmee ik worstelde. Dit had te maken met de wisselvallige waardering voor mijn schoolprestaties. Mijn opstellen, tekeningen en wiskunde kregen negens of vieren. Voor het opstel over onze hond bijvoorbeeld kreeg ik een vier. Ik moest hem voorlezen voor de klas. Ook dat nog. Tijdens het voorlezen ontdekte mijn lerares Nederlands, juffrouw Wentinck, dat het geschreven was vanuit de hond.
Van verbazing ging ze over op de Franse taal. ,,Dit is ‘hors catégorie’, buitengewoon.’’
Ze veranderde mijn vier in een negen, minstens zo buitengewoon. Hierdoor aangemoedigd ging ik in mijn volgende opstel een stap verder. Ik beschreef een droom waarin ik verdronk en besefte dat ik droomde. Ik kwam op de bodem van een rivier in een groene oase.
Dit opstel mocht ik niet voorlezen, de vier bleef een vier. Ik was in de war. Had ik slecht geschreven of was mijn droom slecht? Ik worstelde met de vraag wat ik wel en niet kon schrijven. Nog verwarrender werd het toen ik ontdekte hoe Margritte aan zijn surrealistische schilderdrang kwam.
Zijn moeder was verdronken in een rivier. Mijn droom! De droom die me een onvoldoende had opgeleverd.

Wat is werkelijk?
Connie Palmen ontkent steevast dat IM, haar boek over Ischa Meijer, een autobiografie is. Het is een roman.
De geschilderde pijp van Margritte is geen pijp, je kunt hem niet roken.
De werkelijkheid is niet zo eenvoudig. Dat ervaar ik dagelijks in omgang met mijn moeder, die de Ziekte van Parkinson heeft.
Ze wijst naar een kale boom. ,,Zie je die kinderen in de boom hangen?’’
Ik zie de boom, takken zwiepend in de wind. Ik zie geen kinderen. Onverwacht sta ik in de positie van juffrouw Wentinck van lang geleden. Zij zag niet wat ik zag. Ik voel dezelfde verwarring van toen, nu vanuit de omgekeerde positie. Ik zie niet wat mijn moeder ziet. Wat is werkelijk? Om haar niet in verwarring te brengen, omzeil ik het antwoord.
,,Storen die kinderen je?”
Ze aarzelt. ,,Mij niet, jou wel?’’
Wat te zeggen zonder de waarheid geweld aan te doen? ,,Ze storen me niet.’’
Ze glimlacht. ,,Dus jij ziet ze ook?’’
Omzeilen kan niet meer. ,,Ik zie ze niet, maar dat wil niet zeggen dat ze er niet zijn. Misschien zie jij de onzichtbare werkelijkheid.’’
Haar gezicht betrekt. ,, Ik vind het raar dat ik dingen zie die jij niet ziet. Volgens mijn neuroloog zijn het hallucinaties.’’
Ik haal er een collega kunstenaar bij, Margritte.
,,Hij zag ook meer dan de gewone werkelijkheid, zoals dat schilderij van wolken met een vogel erdoor.’’

Mijn moeder kijkt naar haar eigen recente schilderwerk en doet een surrealistische onthulling.
,,Vroeger schilderde ik wat iedereen ziet, nu schilder ik wat er pal boven zit.’’

Het bericht Surrealisme verscheen eerst op Anne Vellinga.