workshop Archieven - Anne Vellinga

Wonder van de workshop

Anne — Sat, 11 Aug 2012 14:44:17 +0000

Je hebt de tijd Voor, de tijd Van en de tijd Na de workshop. Het is nu erna en ik zie de tijd ervoor scherper. Waarmee ik met de deur in huis val. Klaarblijkelijk is er iets veranderd in mijn bewustzijn dat feller licht werpt op het door mij beleefde leven tot dan toe. Dat is nogal wat. Ik ben er moe van.
Volgens Arnold Sandhaus kan de klank van een stem ons meevoeren naar de verste fantasie, intensiever dan de spannendste film en roerender dan de treffendste foto. De stem is een wonderbaarlijk instrument dat we in ons hebben. Achter de stem ligt het geheim van de mens die deze stem heeft. Ieder mens kan zijn stem oefenen boeiend te vertellen, toehoorders in beweging te brengen, stemmingen op te roepen en de aandacht vast te houden tot de laatste punt. Hij heeft daarvoor kunstzinnige oefeningen ontwikkeld voor beweging en bewogenheid, gebruik van stilte, intentie, dynamiek en ritme, het luisteren naar de eigen stem en het luisteren naar de toehoorder.
Drie dagen waren we op een stemmig eiland middenin een bos, we aten en we dronken wat, we sliepen en we lachten, we speelden en we oefenden, we luisterden en spraken, we zongen en gebaarden, gedichten en verhalen, uit eigen leven en vervlogen tijden.
En toen was ik thuis.
Na de derde nacht, vanochtend, zag ik terug, de workshop en mijn voorbereiding erop, het memoriseren van de gedichten, wat herinneringen opriep aan mijn kinderwens actrice te worden, een onvervulde wens, zoals dat met wensen gaat.
De workshop draaide om de stem. Ik luisterde, zong en bewoog, zweeg en liet mijn stem horen. Ik deed elke oefening en elke opdracht. De opdrachten waren mij wezensvreemd, een vreemde gewaarwording die mij vroeger angst aanjoeg als mijn familie brandde en kookte tijdens politieke debatten waarbij stoom uit de verwijde neusgaten van mijn vader kwam en de ene bruikbare arm van mijn grootvader de lucht in ging met gebalde vuist. Dan voelde ik mij het lelijke jonge eendje. Ik trok mij terug op mijn kamertje, haalde de sprei van het bed en wikkelde die op 100 verschillende manieren om me heen, was prinses, Pasha, panter of polkadanseres. Ik ging op in een wereld van fantasie, zonder besef wie de schepper was. Ik vond vriendinnetjes die dit leuk vonden en speelde ridderspelen met Pieta van Tuijl, Ivanhoe was onze favoriet en meisjes tonelen met Christa Everts. De zolder veranderde onder ons spel in elk mogelijk decor, zonder dat we iets anders nodig hadden dan onze verbeelding. Wanneer haar moeder of de mijne riep dat er thee was en we beneden moesten komen, kwam de zolder met een klap neer en keken we elkaar verbouwereerd aan.
Door dit toneelspelen dacht ik dat ik actrice wilde worden en zocht mijn bestemming op de Arnhemse toneelschool. Het commentaar dat ik kreeg, loog er niet om. Ik leefde me totaal in de opdracht in en dat was niet de bedoeling. Vanuit onbewogenheid moest de emotie overgebracht worden op het publiek. De zaal moest huilen, de acteurs moesten elkaar ondertussen een knipoog kunnen geven. Dat was niet wat ik zocht.
Ik wist niet wat ik zocht en bij gebrek aan een helder doel werd ik juf en vertelde elke dag een verhaal, uit het hoofd natuurlijk. Ik had nooit les gegeven en moest eraan wennen dat ik de kinderen niet alleen moest stimuleren in hun eigen ontwikkeling, hen een fijne, leerzame, creatieve dag moest bezorgen, maar dat er ook dingen waren die ze niet mochten doen. Het moment dat dat tot me doordrong was toen Joost in de verwarmingspijp klom. Hij hing in de pijp pal onder het plafond en keek de klas in met zijn ondeugende vossenkoppie. Dat was niet het storende, maar wat hij erbij zei en de aandacht die hij trok met zijn hoge positie en vreemde vossenkreten. Ik zei dat hij de pijp uit moest. Hij weigerde. En toen deed ik iets wat verboden had moeten worden, gevaarlijk en totaal niet verantwoord als juf. Ik stapte in een toneelstuk. Banjerde naar de verwarmingspijp en baste als een sergeant majoor dat dat stoute jongetje daarboven niet omlaag mocht komen, dan zwaaide er wat. De sergeant deed de armen over elkaar, de benen wijd en ging verder met zijn verhaal. Het jongetje begon te piepen. De sergeant wees hem zijn plaats, hoog aan de pijp. Hij mocht er pas uit toen de sergeant het beval. Hij had kunnen vallen. Hij viel niet. De sergeant in mij was opgestaan, het einde van de strijd om het gezag, voor die strijd was uitgebroken. De verpleegster stond op toen de klas jammerde en klaagde. Zuster deed de lampen uit, liep op haar tenen, haalde glaasjes water en zakdoekjes, pilletjes voor alle patiënten en vertelde fluisterend een verhaal. De circusdirecteur verscheen in de hoogste klas toen mijn beginnende pubers door het raam de klas inkwamen. In no time transformeerden we deze behoefte om uit te breken tot circusacts met clowns, leeuwen en dompteurs, tot groot plezier van de lagere klassen voor wie we de acts opvoerden, al improviserend.
Ik krijg de zenuwen van voorbereiden. Ik voel me zo dood als een pier als ik vooraf weet wat ik moet doen, als alles klaarstaat tot het protocol van start moet.
Iets daarvan is te verwachten op een workshop. De leider heeft een doel en ziet de weg. Dit nu is voor mij een groter drama dan niet kunnen slapen. Ik mocht nooit met gekleurde inkt schrijven van de juf, omdat mijn letters niet tussen de lijntjes bleven, hoe graag ik die rode inkt ook wilde.
Dit nu was het grote geluk van deze workshop. De geroutineerde en gepassioneerde leider gaf deze workshop voor het eerst. Bij elke andere stemworkshop was ik na een ochtend gillend weggelopen, nu was ik geboeid hoe hij zichzelf en ons door de dagen laveerde op de kracht van aftasten, afstemmen en erin springen, levendig en met spirit. Zoals dat ene laatste uurtje dat over was en iedereen bekaf, klaar om bij het beloofde haardvuur op de tijgervellen te ploffen en getrakteerd te worden op een goed verhaal. Arnold ging niet mee met de zwaarte van lichamen en zielen die gevuld waren met woord en gebaar van een orde die onbekend was en aan vertering toe. Nee, hij bracht de hele Commedia dell Arte tot leven met zijn stem en gebaar en kreeg ons zover de ver van ons afstaande rol van de gedeserteerde soldaat te spelen. Luid schreeuwend van ‘schijt aan het leger’ veranderde hij ons in deserterende soldaten, die braaf meededen aan zijn les. Herkenbaar!
Een ander moment liet hij ons het begin vertellen van het sprookje van de Grafheuvel. We moesten het vertellen vanuit de herinnering aan de dag ervoor toen we eraan gewerkt hadden. Renate begon, dan was ze er maar vanaf en zo vond ieder zijn eigen moment en gaf stem aan het bekende verhaal vanuit eigen innerlijk, waaraan het verhaal fris ontsproot in zoekend zachte fluistering, haperend, luid dragend of in dansend Vlaams. Een openbaring van de eigen stem.
Van alle mensen ben ik gaan houden, we waren de kralen van het snoer dat Arnold door onze stemmen reeg tot de toverketting die het verhalenland omsloot.
Ik ben thuisgekomen.
Mijn stem die mijn hele geleefde leven tot nog toe zweeg en krijste, huilde en lachte, fluisterde en sprak, langs het hoogriet, langs de laagwei, zoals van Ostaijen toch maar eventjes wijs zei, is niet de stem van vertolking van andermans woorden, neergeschreven in gedichten, toneel en verhaal, mijn stem is niet geboren voor toneelspel, mijn stem is die van het scheppen uit de grote bron en mijn eigen binnenste. Dat heb ik ontdekt in deze wonderbaarlijke workshop van het wonder van de stem.

Het bericht Wonder van de workshop verscheen eerst op Anne Vellinga.

Wonder van de stem – 2

Anne — Fri, 10 Aug 2012 11:13:38 +0000

Twee weken waren nodig een gedicht van buiten te leren. De laatste dag bleek ik er drie te kennen: van Paul van Ostaijen, M. Vasalis en Annie M.G. Schmidt. Zwanger van een drieling, kom ik met driedubbele vertraging in Doorn. Allereerst is daar de blikseminslag in de bovenleiding van de trein, daarna blijkt mijn NS kaart in Hoorn wel, in Driebergen niet geregistreerd te worden als rechtsgeldig voor een stationsfiets, als mijn vriendin binnenstormt vanuit Amsterdam met haar kaart, blijkt die na een jaar van aanvragen en telefoneren ook niet in orde voor het Drieberger apparaat. We krijgen de duurdere leenfietsen van mindere kwaliteit en komen een kwartier te laat.
Met achterstallige binnenkomer is het voor opgewonden standjes geen geringe opgave rustig aanwezig te zijn in afwachting van op handen zijnde geboorten. Wondere stemming laat zich horen in toonsoorten die barensweeën aankondigen en waar de mooie min die moeders meel tot mosterd maalt van op de vlucht zou slaan zonder Arnold als kalmerend dirigent. De mooie min is het begin. Gymnastiek voor mond en klauwzeer. We doen er spierpijn verwekkende gebaren bij, want in het gewone leven laten wij als houten klazen watervallen van aangeklonterde letterbrij onze mond uitratelen.
De gebaren die Arnold aanreikt zijn niet de normale gebaren van graaien en grijpen, wijzen en wenken, afhouden en meesleuren, maar het alfabet van fijngevoeligheid die de stem resonantie van innerlijke bewogenheid meegeeft, mits aanwezig in het betreffende innerlijk. C’est le ton qui fait la musique, je hoort het als je luistert en je luistert als je bewust wordt wat er te beluisteren valt.
Arnold beweegt door de spraakgebaren als een vis in het water, of omgekeerd, de gebaren ontspringen aan zijn binnenste als water aan een bron. Hetzelfde zinnetje, of nog korter, hetzelfde woord in zes varianten.
‘Kom’ als uitnodiging of omgekeerd ‘kom nou!’
Woord en gebaar, innerlijk en uiterlijk, beweging en bewogenheid zijn het zout in de pap, de smaakmakers van de stem, zonder doorleving wordt het een monotoon geneuzel als bij Arnon Grunberg. Na deze bewustmakende oefening mogen wij het gedicht dat met vreugde, dan wel pijn en moeite eigen gemaakt is, opzeggen met een stem die geen idee heeft waaraan hij ontspringt en waarheen hij gaat. Wij zijn allemaal blij dat we de enige niet zijn. Ik in elk geval. Een voor een doen we ons gedicht, een voor een laten we onze stem horen. De stem is spannender dan het gedicht. Het eerste wonder.
Het tweede wonder volgt meteen. Ik ben aan de beurt met mijn stem en mijn gedicht. Wie van de drie? Het tongbrekende Melopee van Paul, het gedragene van Vasalis of de grap Annie M.G. ‘Dit is de wereld van grote mensen, je hoeft er nog niet in – het is er boos, er zijn geen feeën meer – er zijn hormonen, en altijd is er weer wat anders loos.’
Het wonder geschiedt, alle 50 coupletten komen eruit. Mijn lichaam reageert uit zichzelf met het gebaar van een opgewonden bromtol die de zacht gespannen kinderhand verlaat, mijn voeten trappelen opgewonden op de grond tot ze zijn afgedraaid. De bromtol staat stil en wat doe ik? Nog een gedicht. ‘Zij luisteren beiden naar haar oud verhaal’, bij het uitkramen van het derde gedicht, doet Arnold kalmerend mee met de lange rivier, de schuivende maan en de schuivende kano naar zee.
Het afstemmen lukt. Stilte daalt neer.

Het bericht Wonder van de stem – 2 verscheen eerst op Anne Vellinga.

Wonder der stem

Anne — Thu, 09 Aug 2012 17:11:43 +0000

Drie dagen weg van man en moederzorg, gasten en blog, facebook en internet, drie dagen en twee nachten ondergedompeld in het wonder van de stem. En dan terug zijn en geen woord op het scherm krijgen, laat staan uit de mond.
Misschien is zwijgen het wonder van de stem.
Vooraf had ik het anders geregeld dan een kwart eeuw geleden. Toen deed ik geen oog dicht in het bomvolle slaapzaaltje met snurkers, een dame met koplamp en een vent met buikloop. Onvoorzien is het moment aangebroken mijn levenservaring in te zetten voor de noodzakelijke omgevingsfactor: stilte. Denderende donder, knetterende knijters, snurkende snaters, rochelende rekels en bimbambeierende bellen wiegen mij niet in slaap, al denk ik hierbij aan ruisende rivieren, klaterende klissen en zilte zee.
In het diepste geheim spoor ik een maand vooraf een tuinhuisje met stilte op. Zo’n fantasieloos onderkomen met zeil in houtpatroon, een wit geplastificeerd kastje als keukenhoek, een koffieapparaatje dat niet open of dicht wil en een tafeltje voor de toegangsdeur waar een tv opstaat zonder gebruiksaanwijzing. Maar stil is het. En daar draait het om in onbestemde momenten tussen gisteren en morgen. Niets zo verademend als stilte.
Kan ik mijn mond niet houden. Juich ik voortijdig, overenthousiast dat ik het ideale onderkomen gevonden heb. Dan moet je niet raar kijken als een medeworkshopper met dezelfde slaapstoornissen hoort van het stille tuinhuisje en op het moment suprême pal naast je ligt, een bordkartonnen wandje ertussen en een wc met automatische ontluchting waar de brandweerkazerne stil bij is. Deze ontluchting is telepathisch aangesloten op elke voetstap in die richting, ja, elke gedachte eraan.
Nu wil het geval dat in zzz, Zeer Zeld Zame gevallen Alles, maar dan ook Alles goed uitpakt. Dit komt gemiddeld eenmaal per mensenleven voor. En dat is Hier, dat is Nu. Marieteke, ik zal je niet bij de naam noemen ter bewaking van je privacy, Marieteke en ik blijken het ideale paar gescheiden van tafel en bed door een bordkartonnen wandje. Ik vind, bij wijze van spreken, de bezemkast, zij de fles, ik heb de glazen, zij het motief. Zo kunnen we de wodka niet laten verstoffen in de bezemkast, dat is ondankbaar tegenover de hospita, wat mij meteen voor haar inneemt, want er wordt nogal eens voorbij gegaan aan de gevoelige ziel die in de hospita schuilt. Niet door Marieteke. Wij komen de nachten wel door.
Maar. Om vanuit zo’n ongeleid projectielachtige aandacht te landen in een workshop van Stilte en Stem valt niet mee. Voor de workshopleiding. Nu ken ik deze workshopleiding toevallig, ook weer niet zo toevallig en ook weer niet zo persoonlijk, geen liefdesaffaire en geen haat-nijdverhouding. Ik ben precies zo bekend met de leiding dat het twee kanten op kan gaan.
Voor deze warming up nu uitmondt in onthullingen over kanten die het op had kunnen gaan en om toch voor al de rust te vinden die nodig is om tot een beschouwing te komen waarin recht gedaan wordt aan leider en deelnemers aan het Wonder der Stem, om alles en allen in het juiste licht te plaatsen, ontdaan van onnodige subjectieve en subversieve inlegkundige bedenksels, en dat is niet zo eenvoudig als het lijkt, is een introverterende nachtelijke slaapwandeling langs sterrenstelsels en planeten de aangewezen weg naar stilte.

Het bericht Wonder der stem verscheen eerst op Anne Vellinga.