PIM EN WIM

Als je de kop afslaat van de Hydra, komen er zeven voor terug. De Lijst Pim Fortuyn is z’n kop kwijt. Door de kieren van de emoties komt de aard van het beest vrij.
‘We moeten ze opruimen,’ zegt iemand van de LPF op een onbewaakt moment op TV.
Niemand vraagt wie, wat, waarom.
Typerend voor de achilleshiel van onze goedgelovige Hollandse ziel. Niet bedacht op de schaduwzijde.
Een droom van langgeleden licht op. Het Tovertasje van Licht- en Schaduwzijde. Als de lichtzijde buiten is, zie je de schaduwzijde erin niet. Omgekeerd, als de schaduwzijde buiten is, zie je de lichtzijde binnenin niet. Toen ik wakker werd, besefte ik dat ik het zelf was. Licht en schaduw tegelijk.

Wat ik niet doorzag, is de kwetsbaarheid van het moment van omkering. Op het cruciale moment, het moment dat ik me binnenste buiten keer, kan een ander naar binnen glippen. Dat is precies wat onze premier Wim Kok niet doorheeft. Frontaal voor de camera. Zij aan zij met Mat Herben, de spreekbuis van Fortuyn. Mat heeft niet wat Pim had. Pim is vermoord en Wim staat voor de mythische taak de Hydra rustig te houden. De omkering is onomkeerbaar. Alles van daarvoor verkeert in zijn tegendeel.

Wim is er kapot van. Dat zegt hij. Open en bloot voor de camera. De schok is zo groot, dat hij geen heldere flits krijgt als uitweg uit het schaduwrijk. Niet uit zijn eigen schaduwrijk, maar dat van de ander. De geest van Pim. De LPF. Mat. Wim laat zich leiden door de benardheid van het moment. Op het scherpst van de snede, het moment dat zijn tovertasje omkeert en de achilleshiel bloot ligt, ontglipt hem zijn lichtend zwaard en hapt de schaduw toe. Wim gaat mee in de valkuil van Mat. In de geest van Pim. Alsof die ineens het Licht is, nu hij dood is. Mat ziet zijn kans. Staande naast Wim die zijn ziel blootlegt, verschuilt hij zich achter Pim.

‘Pim was voor democratie. Laat het volk woensdag kiezen!’ Aldus de volksmenner in spe.
Want waar gaat hij aan voorbij? Aan ons! Alsof we niet allemaal diep geschokt zijn dat Pim is vermoord. Niet alleen zijn aanhang. Oog in oog met zijn eigen binnenkant, vergeet Wim ons. Even maar. Zo kapot is hij er zelf van.
Op dat moment hapt de Hydra toe. Uit de mond van Mat. De geest van Pim eist alle ruimte op. Als Wim de geest had gekregen, had hij een periode van rouw aangekondigd, een periode waarin het hele volk zijn emoties kwijt kan zonder noodlottige gevolgen. Zoals bij de Clan van de Honing. Als iemand bij hen sterft, laat staan wordt vermoord, wordt er ritueel gerouwd. Inclusief schreeuwen en schelden op de dode. Een ritueel dat al eeuwen bewijst harmoniserend te werken.

Zoiets had Wim moeten afkondigen. In die positie verkeert hij. Maar hij ziet het niet. Hij is nu eenmaal geen sjamaan van het oervolk. Bovendien staat hij in de schaduw van een geest die daar niet bij gebaat is. Die gaat het niet om het welzijn van ons allemaal, maar om zijn partij. En dat is in een notendop het verschil met Wim. In zijn oprechte poging geen demonen op te roepen, geeft hij gehoor aan angst in plaats van inzicht. Hij kondigt de verkiezingen af voor 15 mei en in opperste coulantie voegt hij eraan toe dat de partijen uit respect voor Pim geen propaganda meer zullen voeren.

We zijn plotseling overschaduwd door krachten die gebaat zijn bij het voertuig van de emotie en zien op het cruciale moment niet dat we stuk voor stuk een periode van rouwverwerking nodig hebben. De emoties zoeken nu hun eigen weg. Een weg die klaar ligt als een vooraf gegraven kanaal, de kortste weg naar de overwinning van… Ja, van wat eigenlijk?

Als we de gelegenheid hadden gekregen eerst samen te rouwen, hadden we daar met open ogen achter kunnen komen. Nu maakt de moord op Fortuyn van de verkiezingen op 15 mei een daad van rouwverwerking.
Velen hebben vanuit hun geschokte emoties aangekondigd op Pim te stemmen nu hij vermoord is.
Wat er schuil gaat ‘in de geest van Pim’, weten we niet. De LPF zegt dat Pim niet te vervangen is. Kenmerkend voor de schaduw wachten ze tot na de begrafenis, tot na de verkiezingen, tot na Sint Juttemis voor ze hun ware gezicht laten zien. De tragiek kan zijn dat juist de mensen die hun hoop vestigden op Pim, bedrogen uitkomen.

De verkiezingen gaan door. Zonder propaganda. Maar elke keer dat Pim op TV komt, is schaduwpropaganda.
Wie een paard koopt, kijkt hem in de bek. Wij kijken in onze eigen bek. De schuldvraag gaat van links naar rechts.
We kijken niet in de bek van de schaduw van de dood.
Onze emoties tonen aan dat er krachten spelen die het verstand te buiten gaan.
Ik heb geen verstand van politiek, ik probeer helderheid te krijgen in mijn eigen binnenste. Ik hoop dat ik niet de enige ben. De verkiezingen staan voor de deur. De keuze is aan ons.

Het bericht Hoe ik columnist werd verscheen eerst op Anne Vellinga.

‘Dat is geen echte Asparagus, die doet het altijd, of je hem nou verzuipt of verdroogt.’
De echte was nergens te koop. Bij mijn housewarming party in een van mijn vorige huizen kwam mijn Nijmeegse vriendin met een Echte. Ik verdronk haar, verdroogde haar, Asparagus bleef groeien. Elke nieuwe scheut was dikker, het evenbeeld van een asperge, zoals de naam al doet vermoeden. In enkele dagen groeide de nieuwe aspergescheut uit tot een lange tak met wuivend groen. Mijn Amsterdamse vriendinnen wilden allemaal zo’n plant. Die was niet te koop.
Bij elke verhuizing ging Asparagus mee. Ik zag mijn vriendin steeds minder, de Asparagus steeds meer. Ze overleefde alles en bleef daarbij groeien naar alle kanten. Ze was inmiddels zo gigantisch, dat in ons vorige huis, een grote noordhollandse boerderij geen plek was waar ze in vol ornaat kon staan. Of toch, de bovenste vide, bereikbaar via een wankel laddertje. Asparagus stroomde als levend groen gordijn omlaag tussen de bergen stof, cement en bouwafval. Het was ondoenlijk om met zware gieters omhoog te klimmen over stapels hout, steen en glas. Gelukkig is asparagus makkelijk.
Ongemerkt begon het bruine naaldjes te regenen. Het groene gordijn werd transparant.Precies op dat heikele moment belde haar gulle gever.
,,Ik ben in de buurt, ik wou even langskomen.’’
Asparagus staat mij meteen levendig voor de geest, in werkelijkheid op sterven na dood. Schuldbewust haast ik me de vide op met vijf gieters, een tuinschaar en een vuilniszak. Verwoed knip ik dode takken weg. Na deze beurt ziet Asparagus er uit, zoals ik haar kreeg, een groen pluimpje. De bloempot is onmatig groot, maar met haar enorme potentie zal Asparagus binnen de kortste keren uit de kluiten wassen, stel ik mezelf gerust.
Daar gaat de bel al. In mijn haast laat ik vuilniszak en gieters staan.
‘Je bent niets veranderd!’
Ja, ouder geworden, ronder, rimpels en dat rode haar is henna.
Vriendin taalt niet naar Asparagus, ze snakt naar koffie en vertelt geanimeerd over haar onverwachte moederschap, waardoor ik in de vergeethoek raakte. Een korte stilte van weerszijden wordt verbroken door een oorverdovende knal en dan bedoel ik oorverdovend. We schrikken ons lam. Stom genoeg ren ik richting dakspanten om te zien of de balken nog heel zijn. Vriendin achter me aan.
We staren omhoog, zien de vide, zien het miezerig pluimpje in de wanstaltige bloempot, daarnaast de uitpuilende vuilniszak en de lege gieters. Voor onze ogen maken de pothelften zich los van elkaar als vleugels die zich spreiden. Een wirwar van dikke opgezwollen waterknollen wordt zichtbaar. De wortels hebben zich overvol gezogen aan de waterplens. De pot is gebarsten op het moment suprême.
‘Hoe kan dat nou?’ Vraag ik ook nog.

Het bericht Asparagus verscheen eerst op Anne Vellinga.

De medische betreft mijn aanleunende moeder met gebroken heup en decubitus aan haar hiel. Geen nood, aan wal stroomt het over van de beste stuurlui die het naadje van de kous weten van doorgelegen hielen. Je moet ze droog houden, daar komt het op neer. Van alle kanten worden reddingsboeien toegeworpen. De Thuiszorg werpt een buitenboord bedboog, de dokter hielsokken, de diëtist een eiwitdieet, de decubitus specialist plakplastic, dat er van de wijkverpleegster dan weer niet op mag. Zo vist de stuurvrouw achter het net, zit met de handen in het haar en met voeten gebonden. Vooral ’s nachts.
Dan zit de patiënt in hoge nood, maar kan geen kant op vanwege heup en hiel. Dus luidt zij driest de noodklok. Door schade en schande weet de stuurvrouw waar de klepel hangt en zelfs onder zeil kan ze de weg naar de watersnood dromen. Driemaal nachts. De beste stuurlui houden met argusogen een oogje in het zeil.
,,Welk protocol volg je?’’ Van vallen en opstaan.
De andere watersnood is van bouwkundige aard. Zonder toeziend oog van Hoofd Ingelande verschijnen loodgrijze watervlekken in het plafond. Buiten is geen wolkje aan de lucht. Het moet van binnen komen. Geen kraan lekt, geen toilet loopt over, geen putje is verstopt. Stuurvrouw haalt alle hens aan dek. Hoofd Ingelande klimt in de goot, en met zijn neus voor water ruikt hij dwars door het dak onraad: een doorgeroeste verwarmingspijp. We mogen blij zijn met een Ingelande met een neus als een wichelroede. Helaas voor huis en haard moet hij het tij keren in de polder en gaat er gezwind vandoor.
Aan de kleine kapitein de eenvoudige taak een loodgieter te strikken. Die zit net bij een kapper, niet voor zijn haar, maar voor de kapper die geen warm water heeft.
,,Het water staat mij aan de lippen.’’
De loodgieter begint meteen over druk op de ketel.
,,Die staat op springen. Nog even en het kalf is verdronken.’’
De loodgieter komt meteen. Dat is het mooie van spreekwoorden. Iedereen kent ze en hoeft geen uitleg. Het mooiste is de troost die ervan uitgaat. Je bent niet de enige en niet de eerste, dan was het nooit spreekwoordelijk geworden.
Houd er de moed maar in, na regen komt zonneschijn.

Het bericht Spreekwoordelijk verscheen eerst op Anne Vellinga.

,,Ceci  n’est pas une pipe.’’ Dit is geen pijp. Beroemde woorden van de schilder Margritte, sierlijk geschreven onder een pijp, zo’n ouderwetse met een kromme steel.
De eerste keer dat ik dit kunstwerk zag, kreeg ik kippenvel. Ik was vijftien. Ik zag de pijp, las de tekst en voelde me duizend pond lichter. In een simpel beeld liet Margritte zien, waarmee ik worstelde. Dit had te maken met de wisselvallige waardering voor mijn schoolprestaties. Mijn opstellen, tekeningen en wiskunde kregen negens of vieren. Voor het opstel over onze hond bijvoorbeeld kreeg ik een vier. Ik moest hem voorlezen voor de klas. Ook dat nog. Tijdens het voorlezen ontdekte mijn lerares Nederlands, juffrouw Wentinck, dat het geschreven was vanuit de hond.
Van verbazing ging ze over op de Franse taal. ,,Dit is ‘hors catégorie’, buitengewoon.’’
Ze veranderde mijn vier in een negen, minstens zo buitengewoon. Hierdoor aangemoedigd ging ik in mijn volgende opstel een stap verder. Ik beschreef een droom waarin ik verdronk en besefte dat ik droomde. Ik kwam op de bodem van een rivier in een groene oase.
Dit opstel mocht ik niet voorlezen, de vier bleef een vier. Ik was in de war. Had ik slecht geschreven of was mijn droom slecht? Ik worstelde met de vraag wat ik wel en niet kon schrijven. Nog verwarrender werd het toen ik ontdekte hoe Margritte aan zijn surrealistische schilderdrang kwam.
Zijn moeder was verdronken in een rivier. Mijn droom! De droom die me een onvoldoende had opgeleverd.

Wat is werkelijk?
Connie Palmen ontkent steevast dat IM, haar boek over Ischa Meijer, een autobiografie is. Het is een roman.
De geschilderde pijp van Margritte is geen pijp, je kunt hem niet roken.
De werkelijkheid is niet zo eenvoudig. Dat ervaar ik dagelijks in omgang met mijn moeder, die de Ziekte van Parkinson heeft.
Ze wijst naar een kale boom. ,,Zie je die kinderen in de boom hangen?’’
Ik zie de boom, takken zwiepend in de wind. Ik zie geen kinderen. Onverwacht sta ik in de positie van juffrouw Wentinck van lang geleden. Zij zag niet wat ik zag. Ik voel dezelfde verwarring van toen, nu vanuit de omgekeerde positie. Ik zie niet wat mijn moeder ziet. Wat is werkelijk? Om haar niet in verwarring te brengen, omzeil ik het antwoord.
,,Storen die kinderen je?”
Ze aarzelt. ,,Mij niet, jou wel?’’
Wat te zeggen zonder de waarheid geweld aan te doen? ,,Ze storen me niet.’’
Ze glimlacht. ,,Dus jij ziet ze ook?’’
Omzeilen kan niet meer. ,,Ik zie ze niet, maar dat wil niet zeggen dat ze er niet zijn. Misschien zie jij de onzichtbare werkelijkheid.’’
Haar gezicht betrekt. ,, Ik vind het raar dat ik dingen zie die jij niet ziet. Volgens mijn neuroloog zijn het hallucinaties.’’
Ik haal er een collega kunstenaar bij, Margritte.
,,Hij zag ook meer dan de gewone werkelijkheid, zoals dat schilderij van wolken met een vogel erdoor.’’

Mijn moeder kijkt naar haar eigen recente schilderwerk en doet een surrealistische onthulling.
,,Vroeger schilderde ik wat iedereen ziet, nu schilder ik wat er pal boven zit.’’

Het bericht Surrealisme verscheen eerst op Anne Vellinga.