Ik heb altijd gespeeld met kleuren en spulletjes, mozaïek, patchwork, mixed media. Intuïtief. Voor de lol. Alleen. Met vriendinnen. Geen kunst. Dat was het gebied van mijn moeder die altijd iets over zich kreeg als het over schilderkunst ging. Iets bevlogens met lijnen, vormen, kleuren, compositie, perspectief. Visie. Dat vooral. Iets onbereikbaars. Ik speelde liever gezellig met naald en draad en lijm en stof en glas aan tafel of op de grond.

Ik denk dat we zoiets op de Timmi gaan doen omdat ik alleen oren heb naar Ellens enthousiasme. Gezellig rommelen met materiaal. En dat is het ook, maar dan anders. Iets met lijn en vorm en compositie. Het zou me niet verbazen als er straks nog visie aan te pas komt ook. Alles dat ik de rug toekeerde, staat plotseling levensgroot voor me in opdrachten die ik zwetend volbreng met gereedschap en materiaal dat ik vijf jaar geleden in dozen stopte. Toen mijn moeder dood was, ried mijn broer me aan alles weg te doen. Mijn broer houdt van ruimte. Ik houd van rommel.

Tot nog toe keek ik naar de resultaten van mijn moeders handen. Haar etsen, schilderijen, beelden, bronsjes. Nu open ik de dozen met kwasten, keihard van de ingedroogde verf. Ik krijg ze met groene zeep redelijk schoon en met deze kwasten werk ik hortend en stotend en herinner me haar lenige polsbewegingen als ze de kwast over het doek liet zwieren en landschappen, portretten, stillevens schijnbaar moeiteloos ontstonden.

Ik schuur over het papier met haar verleden. Haar ziel is dichterbij dan de afgelopen vijf jaar. Ik herinner me woorden: ‘Kijk!’, zinnen: ‘Alles is al geschilderd, wat doe ik ertoe?.’ Ik voel haar stimulans, ‘toe maar Anne, jij hebt fantasie, jij hebt geen grenzen’. Daar krijg ik natte ogen van.

Als ik iets tegenkom op de Timmi, zijn het mijn grenzen. Elke week moet ik ergens doorheen. Elke week zet ik stappen op een pad dat er niet is en denk aan de 10.000 kilometer looppaden die ik met haar liep in de jaren ’90. Zo jammer dat ze er niet meer is nu ik stapjes zet op het pad dat zij als kind al ontdekte, een pad dat haar riep en uitdaagde, worstelend met aardappelmesjes in takken, stompjes potlood op kranten. Hoe ze later, pal na de oorlog op de Minerva Academie een opgezette uil levensecht schilderde, trots als een pauw, tot haar leraar haar wees op de klauwtjes die onderaan bungelden ‘je denkt toch niet dat-ie daarmee kan landen op een tak?’ En dat zo’n stadsmeid dan uitgerekend tegen een vogelman oploopt die mijn vader wordt.

Deze week is het huiswerk moeilijker dan ooit voor mij, (bijna) onmogelijk. Als kind blokkeerde ik op zulke momenten. Nu kijk ik naar het karton, de satéprikkers en de rietjes. Hiermee moeten we een abstract beeld maken dat in het groot langs de IJssel zou kunnen staan, want er komt een beelden manifestatie.

Als ik ergens een hekel aan heb, is het aan karton, laat staan aan werken met karton. Helemaal als het de lucht in moet. Zonder aanwijzing hoe we dat voor elkaar moeten krijgen en met een zere schouder.
Zo erg kan het niet zijn. Ik zit hier nu toch. Net als de anderen. Ik begin. Knip en scheur karton, steek er prikkers door opdat het karton omhoog komt, maar het zakt gelijk omlaag. Voor ik dat opgelost heb…

Eindelijk heb ik een vierkant ding. Hij blijft staan! Ik weet niet hoe hij hoger kan, dus maak ik een nieuw ding, beeld bedoel ik: een zigzag, waarbij het volgende karton almaar hoger moet vanwege de constructie die ik bedacht heb. Dat heb je met materiaal, dat heeft zijn eigen (on)mogelijkheden. Al doende zie ik een ellenlange zigzagbank langs de IJssel, een bank die steeds hoger wordt tot het een waterkering gelijk is en overal windvanen waaraan je ziet hoe de wind erbij staat.

Is het eindelijk klaar, moet het op de foto. Heb ik geen camera bij me.
Is dat toch nog gelukt dankzij jufs camera, moet de foto bewerkt worden op haar toestel. Kan dat? Juf Janny doet het voor en verstuurt het naar mijn e-mail. Thuis moeten we een kopie van de bewerkte foto maken en moet ik de foto dus doorsturen naar Kees, want de printer is aangesloten op zijn computer. Dat lukt (na enig gedoe).

Deze kopie dient als vertrekpunt voor een schilderij – want daarvoor is deze (martel)gang bedoeld. Eén troost: straks heb ik een kopie, die trek ik over en schilder ik in.
Komt die foto aan in 70KB – wat ik ook doe en wie ik ook raadpleeg, 70 KB krijg je niet op A4 formaat, het is volgens ingewijden een wereldwonder dat ik hem formaat A5 krijg.

Als ik iets niet kan, is het natekenen, laat staan zoiets onmogelijk ingewikkeld rechtlijnigs als het plaatje. Met ook nog schaduw van mijn armen en handen en slagschaduwen. Pff.
Ik raak het spoor bijster, ga door en door tot het enige gelijkenis heeft.
Nu kan ik gaan schilderen en moet/mag het een abstract schilderij worden. De laatste stappen van dit traject. Donderdag is de evaluatie en krijgen we nieuwe tools om onze reis te vervolgen.
Wat een geluk een leraar te vinden die de weg weet naar abstracte kunst, een weg die mijn moeder levenslang zocht en pas vond in de laatste fase van haar Parkinson.

Eerst maar even Ajax kijken tegen Twente…

Ook zin in zo’n leergang?
http://atelierdetimmi.nl

Meer lezen over mijn moeder en haar schilderen?
https://annevellinga.nl/2015/09/30/mijn-moeders-leergang-schilderen/
https://annevellinga.nl/2012/06/25/schilderen-met-parkinson/
https://annevellinga.nl/2015/02/06/ali-kolman-tot-zover-3/

Wil je iets lezen over een dagje schilderen met een vriendin?
https://annevellinga.nl/2013/09/09/vriendinnendag-3-oase/

Het bericht Leergang schilderkunst verscheen eerst op Anne Vellinga.

De nieuwe liefde is meteen enthousiast over mijn looptoekomst en gaat een volle stap verder: ‘dan moeten jullie in Waterland gaan lopen, dat biedt meer ruimte, anders heb jij er na drie keer genoeg van.’
Ik vraag niet waarom hij ons lopen wilde bestendigen; in die tijd heb ik geen oog voor beweegredenen, ik heb niet eens door waarom ik met mijn moeder wil lopen, ja, dat ze dan niet onverwacht komt en dat we elkaar toch zien en dat zij ook eens haar mond houdt.

Diezelfde avond rijden Kees en ik kriskras door de kroon van Amsterdam, het weidse Waterland, doorsneden door sloten en smalle weggetjes. We zoeken routes en parkeerplekken van waaruit we rondjes kunnen lopen. Met de kilometerteller meten we diverse trajecten; het kortst is een rondje Marken, tien kilometer, vervolgens de dijk tussen Monnickendam en Marken, dat moet dan wel heen en terug, maar in Marken is een uitspanning waar we poffertjes kunnen eten en naar de wc. Ook belangrijk. Er zijn café’s in Broek-in-Waterland, Uitdam, Monnickendam en Marken, dus we kunnen telkens anders lopen en uitrusten, aldus mijn gids in visionaire staat.

De volgende dag fiets ik opgewonden naar Aal. Ze zal wel opkijken. Nou, ze springt nog net niet tegen het plafond. Zo enthousiast heb ik haar nog nooit zien reageren.
‘Dan gaan we nu meteen naar Carl Denig, want je moet loopschoenen hebben.’
Voor ik kan protesteren, snijdt ze me de pas af, ‘die schoenen krijg je van mij, want ik weet nooit wat ik jou moet geven. Marco krijgt altijd een overhemd voor zijn verjaardag en jij wilt nooit kleren.’

De schoenen zijn prijzig en ik moet er rare dingen mee doen: veters rijgen en op drie manieren dichtbinden en over een schuine plank naar boven lopen en naar beneden, al is Waterland het platste stukje Nederland. Ik kom uit bij waterdichte Meindl’s en Aal bij Lowa’s, want zij wil ook hoge schoenen.

‘Je krijgt ook een fleecejack van me en een loopbroek.’
Ik weer haastig af dat ik geen kunststof aan mijn lijf wil. Zij komt met lichtgewicht, warm, koel, luchtdoorlatend, vochtwerend, snel droog, en of dat niet genoeg is, komt Carl Denig daar bovenop met een aanbieding die we niet kunnen afslaan.
Onder deze druk komt mijn ware argument aan de oppervlakte.
‘Die schoenen wil ik ook niet. Ik wil niets. Dan voel ik me verplicht aan je en dat wil ik niet.’

Mijn moeder deinst achteruit, buik vooruit, hoofd in de nek, haar observatiestand. Een penibel moment, zo precair dat de Denigvent van schrik ook een stap achteruit doet. Ik voel me vreselijk en wil het liefst de winkel uitrennen maar mijn voeten staan in beton gegoten in die Meindl’s.
Aal veert terug en doet waar zij goed in was: situaties redden en over haar ego heenstappen. Ze kijkt me aan en opent haar handen. Voor de ogen van Carl doen wij de sportgroet. Als mijn vuist mijn hart raakt, valt het schild eraf.

Het bericht Lopen ~ samenkomen (6) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Toen mijn moeder niets meer kon, vroeg dat niet alleen helpende handen, maar vooral ‘tegenwoordigheid van geest’ ofwel verantwoordelijkheid, het vinden van een antwoord uit de verte. Ik had geen antwoord in huis. Dat beangstigde me. En ook dat ik haar zelf in mijn huis had opgenomen en dat ze bij mij dood zou gaan.
Het begin was het moeilijkst, zoals alle begin.

In het begin had ik geen hulp. Zeven dagen in de week, vierentwintig uur per etmaal was ik het. Aanvankelijk drukte ze ‘s nachts viermaal op haar belletje omdat ze een plasje moest, omdat het gezellig was, omdat ze het niet wist. Ik was blij als ik haar ‘s middags in bed kreeg. Dan kon ik even weg, weg van de druk op mijn schouders, weg van de verantwoordelijkheid tot de dood erop volgt. Dan nam ik de fiets en huilde de hele weg van zelfmedelijden. Na een uur waren mijn tranen op en racete ik naar huis, bang of ze nog wel in bed lag en niet in haar onderbroek de straat op was, wat eenmaal gebeurde. Wat was ik opgelucht als ik haar in haar bed vond met haar grote glimlach mij te zien.

Elke dag moest ik nieuwe antwoorden vinden op nieuwe vragen. De antwoorden kwamen. Altijd. Zoals met haar gebit. Ik moest het er ‘s avonds uithalen, opdat ze er niet in stikte in haar slaap. Al had ze magneetjes in haar onderkaak opdat die tanden bleven zitten. Elke avond moest ik door de zure appel bijten om die tanden eruit te prutsen. Net toen ik dacht dat ik het kon, klapten haar plastic tanden op elkaar. Misschien wilde ze korte metten maken met die indringers in haar mond, misschien was het de klem van Parkinson. Ze beet harder dan je voor mogelijk houdt bij valse tanden. Zij zat op haar stoel bij het aanrecht en ik stond er gebogen naast en kon geen kant uit. We waren vastgeketend aan elkaar. Angstaanjagend. Met de minuut werd ik banger dat mijn vingertopjes afstierven. Uit het niets kwam het verlossende woord: ‘Aal! Je broek zakt af.’ Ik bedoel, zoiets leer je niet, weet je niet, verzin je niet om de klem uit de bek te krijgen. Haar mond zakte ervan open. Ik had mijn vingers terug.

Het was vaak of ik geholpen werd.
Door wat? Door wie?
Misschien door haar onbeschadigde geest die rond haar krakkemikkige lijf zwierf toen er in haar broze lijf geen plaats meer was voor gedachten. Voor mij was het een inwijding in de gelaagdheid der werkelijkheid.
Door mijn moeder heb ik ervaren dat het niet de hersens zijn die iemand maken. Haar hersens deden het niet meer, op de scan was haar schedelinhoud volledig grijs. Een van haar neurologen zei dat ik moest aanvaarden dat communicatie niet meer mogelijk was.
Arme neuroloog.
Communicatie op de oude manier is niet meer mogelijk. Maarrr.
Mijn moeder was nog helemaal mijn moeder, en zeker niet mijn kind zoals wel gedacht wordt. Aal was Aal. Zichzelf. Op een manier die ik moest ontdekken. Ze verdween waar ik bij was en tegelijk was ze er nog. Morsetekens in mijn hand. Een schaterlach uit een tandeloze mond.

Wat weten wij van Parkinson, dementie, Asperger, autisme, geef het een naam.
Aal ontspande wanneer ik de goede vraag stelde of liever nog het goede antwoord gaf. Dan ging haar ‘freezing’ over en trokken beangstigende hallucinaties op als mist voor de zon. Op deze momenten oversteeg de communicatie de fysieke hersenen. Op die momenten ben je in een andere werkelijkheid.

Het bericht Andere werkelijkheid – voorbij de hersenen (4) verscheen eerst op Anne Vellinga.

De eerste maanden dat ze bij mij woonde, vond ik te moeilijk voor mij. Wat zou ik die jaren nu graag overdoen. Ik zou het anders doen. Ik zou minder met mezelf bezig zijn en meer met haar. Maar ja, dat kon ik toen nog niet.

Door de Parkinson was ze zo afhankelijk geworden dat ze niet alleen kon zijn. Ze struikelde over haar eigen voeten en had griezelige hallucinaties. Ze zag onthoofde mensen langs haar raam gaan en zag kinderen bungelen aan touwen in de boom voor haar nieuwe venster. Er moest iemand bij haar zijn en die iemand was ik. De tekenlessen die ik net was gaan geven in mijn atelier aan huis, moesten stoppen, want ik moest bij haar zijn. We verhuurden mijn atelier en dat bracht gelijk meer op. Tsja.

Daar zat ik aan tafel met mijn moeder. Wat ik ook vertelde, ze gaf geen reactie. De koffie die ze altijd zo graag dronk, lekte langs haar kin en maakte vlekken op haar truitje, dat ik moest wassen. Het broodje dat ik voor haar smeerde, kreeg ze amper in haar mond. Ze kon niet zelf naar het toilet. Ik moest haar billen vegen. Haar poep stonk verschrikkelijk van de medicijnen. Aanvankelijk moest ik ervan braken. Dat werd overgeven, een woord waar alles inzit wat ik leren moest.

Wat gebeurde, ging traag en was saai. Mijn avontuurlijke leven was ineens doodsaai en zou dat blijven tot haar dood. Dit was zo’n verschrikkelijke gedachte, dat ik hem niet durfde denken. Ik was verantwoordelijk voor mijn moeder tot haar dood. Dat kon net door de beugel.

Mijn leven draaide om haar en dan vooral om wat er inging en eruit kwam. Medicijnen, eten, drinken, poepen, piesen. Dat was het wel zo’n beetje en dat vulde de hele dag. Krijg een verstard oud vrouwtje maar eens van haar stoel getild, slepend naar het toilet en dan de broek uit terwijl ze bovenop je rug hangt en dan op de bril en ga zo maar door. Ik had de leerschool van het gezin gemist, nooit kinderen gebaard, nooit billen geveegd.

Na een poosje werd ik wat handiger in het manoeuvreren van haar en zij werd wat meegaander, al bleef ze kopjes thee wegsmijten, slaan en bijten. Ik was de aangewezen persoon om haar frustratie op bot te vieren en dat zou een paar maanden aanhouden.
Ik kreeg haar aan het schilderen. Ik zette haar gewoon op een stoel voor haar ezel, doek erop, verf op haar palet, kwast in haar hand en… ze begon! Zo sterk zat dat in haar lichaamsbewustzijn, want dat is het rare, het lichaam onthoudt alles. Als de kwast op de grond hing en ze de vloer begon te verven, was het tijd om op te houden. Dan gingen we op enige afstand kijken naar haar werk, zoals zij mij dat geleerd had, ooit. Dan keken we en vielen haar ogen dicht, want dat doet Parkinson als je er niets aan doet: het sluit de ogen en niet alleen van de patiënt. Het moment dat ik haar vroeg wat zij in haar werk zag, klapten ze open, want ‘Haar Werk’ resoneerde zo diep dat het de opgevreten hersenen te buiten ging. Dan keek ze en mompelde iets onverstaanbaars dat ik gaandeweg leerde decoderen.

Ze zag oorlogstaferelen, soldaten, geweren, doden en hekken. Die hekken drongen zich op. Er kwamen er steeds meer. Ze drukte haar innerlijk gevecht uit, haar gevangenschap, haar opgesloten ziel, gevangen achter ondoordringbare hekken. Gaandeweg leerde ik in gesprek met haar binnenste te komen door vragen te stellen over haar schilderijen, wat zij daar zelf in zag.

‘Waar zie je dat hek, Aal?’
Hand in hand lopen we naar haar schilderij. Als we ervoor staan, zwalken haar ogen onrustig over haar schildersdoek.
‘Nu is het weg.’

Ze staart naar buiten.
‘Daar staat een hele grote kerel.’
Ik hurk en houd mijn hoofd naast haar hoofd om haar blikrichting te vinden. Zwiepende takken, nergens een grote kerel.
‘Wat heeft hij voor kleren aan?’
‘Een stenen jas.’
Ik kijk door haar ogen. Achter de zwiepende takken is een bakstenenhuis met een puntdak met twee ramen.
‘Heeft hij glimmende epauletten?’ (moeilijke woorden zijn geen probleem)
‘JAAA!’
En dan: ‘Jij begrijpt mij.’

Voor haar die haar hele leven vertelde, was het gebrek aan communicatie het allerergst. En dat ze niets meer kon. Nog geen stukje papier afknippen. De eerste keer dat het niet ging, smeet ze de schaar van zich af, ik kon hem amper ontwijken, want kracht had ze, maar ze kon er niets meer mee. En dat deed pijn. Haar en mij.

Met een brok in mijn keel vraag ik wat ze nog wel kan.
‘Horen… zien…’
‘Dat kun je zeker Aal, nu misschien nog beter dan vroeger.’
Ze kijkt me aan. Ik voel dat ze me echt ziet. Voor het eerst sinds lang.
‘Jij ziet dingen die niemand ziet,’ ze staart in mijn ziel met een grote glimlach, ‘en je ziet heel bijzondere dingen van mensen.’
Ze glimlacht nog breder met haar tandeloze mond.

Nu ik het opschrijf springen de tranen in mijn ogen.
Misschien is waar schrijverschap het oplichten van het geheel door het ene detail. Misschien maakt het juiste detail het verhaal echt.

Het bericht Andere werkelijkheid – schrijven (3) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Wat is het verschil tussen het hiernamaals en onze herinnering?
Beelden aan haar laatste jaren trekken door mij heen. Wat maakt het uit of dat mijn herinnering is of haar herbeleving in het hiernamaals?
Dat zou kunnen volgens het Tibetaanse Dodenboek, Indianen, antroposofen.
Wat maakt het uit of ik aan het verwerken ben of zij of wij allebei?
Ik zie, wellicht door haar ogen, ik voel, misschien door haar hart, hoe mijn leven om haar cirkelde als de maan om moeder aarde.

Het is donker, aardedonker, mijn moeder roept zoals ze dat duizend keren deed, niet met woorden, ze wekt mij met een belletje. Dat belletje hadden we echt. Ze riep me soms vier keer in de nacht. Door de onderbrekingen leerde ik overstappen van de ene werkelijkheid in de andere, van droom naar actie naar slaap en omgekeerd.

Ondanks de incontinentiebroek is haar onderlegger zeiknat. Die moeten allebei vervangen worden, telkens als ze belt. Ik help haar omhoog uit het kussen en draai haar naar de bedrand. Deze beweging maakt haar duizelig. Het duurt even voor het over is. Om de brug te leggen tussen onze slaap en de po-stoel, vraag ik wat ze gedroomd heeft. Nu ze overdag niet veel meer kan, doet ze alles in de droom en daar praten wij over.

‘Heb je gedroomd Aal?’
‘Van Rijntje.’
Rijntje van Buren was haar beste vriendin ooit. Rijntje is er nog, ver in de negentig. Misschien droomde Rijntje vannacht van Aal, misschien zocht Aal vanuit het hiernamaals haar beste vriendin op, om haar alvast wegwijs te maken in de andere wereld. Zo was Aal in Zwitserland toen we daar op vakantie waren met de van Burens, zo was ze in Frankrijk, zo was ze, zo is ze.
‘Deed Rijntje iets?’
‘Ze keek.’
‘Waar keek ze naar?’
Aal kijkt wazig in de verte. Op het gebied van vraagstelling valt veel te leren van iemand die alleen antwoord geeft op een vraag die triggert naar het volgende bewustzijnsstipje.
‘Naar Berry en nog iemand.’
‘Naar Johnny? Naar jou?’
Een vraag die nergens toe leidt.
‘Meer was het niet.’
Ik kom niet te weten of Rijntje naar haar keek, of naar de beek, zoals we zo vaak naar snelstromende beekjes keken en Rijntje er pardoes met haar kleine voetjes met knalrode nageltjes in plonsde ‘huuuuu, Aal, kom ook!’

De duizeling is over. Ik sta op en sla mijn handen om haar zij, ik voel haar bekkenbotten. Een-twee-drie tel ik om haar in beweging te krijgen. Duizenden malen heb ik met haar tot drie geteld, de trigger om te bewegen toen haar startmotor het niet meer deed. Ik ga drie pasjes achterwaarts en zij drie minipasjes voorwaarts, dan de halve draai naar de po-stoel.
Ik leid haar rechterhand naar de rechterleuning, linkerhand naar de linkerleuning tot ze redelijk stabiel op eigen kromme pootjes staat, nachtbroek omlaag, dan helpen met neerdalen en zitten.
‘Wat moet ik hier?’
‘Een plasje doen. Ga maar plassen.’
‘Hij hangt voor de ingang.’
Ik schiet in de lach. Haar plas klettert in de bak. Hoe kan er zoveel plas in zo’n klein lijfje zitten? Opstaan. Broek omhoog. Handen los. Terug naar haar bed. Zitten.
Duizenden keren hebben we zo gezeten. Ik kan het dromen. Zij ook. In het hiernamaals, in mijn herinnering.

Ik schuif mijn linkerarm onder haar benen, mijn rechterarm om haar rug en draai haar in bed. Dan pak ik de deken van haar voeteneind en til hem over haar heen.
‘Vannacht sprong een muis weg toen de deken kwam.’
Ik weet het weer. Aal kon niet slapen en lag erbij als een plank, stijf van gebrek aan dopamine. De vervanger hiervan, madopar, vermindert spierstijfheid maar roept hallucinaties op en griezelige acties zoals die keer dat ze het huis uitliep in haar blote kont met een broodmes en brood voor de vluchtelingen onder haar raam. Als ze niet kan slapen, ga ik terug naar het vertrouwde verleden, niet uit weemoed, maar op zoek naar de bewegingsknop. Ooit bracht zij Marco en mij in slaap met een oud versje ‘daar kwam een muisje aangelopen’. Ze vond het spannend en moest telkens lachen als het muisje haar wilde pakken.
‘Leuk, hè.’
Dat was het ongrijpbare moment waar ik telkens op uit ben om haar te verlossen van haar angst en haar verstijven, het moment dat ze zichzelf herinnert, zich herinnert dat ze een zelf is.
Ze ontspande en viel in slaap. De muis is haar bijgebleven.
‘Wat dacht je toen die muis wegsprong?’
‘Ik weet niet wat ik dacht.’
Ik blijf domme vragen stellen, onnodig en verwarrend. Ik schiet in de lach. Zij lacht zich slap en valt weer in slaap. Ik ook.

Als ik wakker word, kiert daglicht onder de deur door. Het is later dan anders. De kippen moeten gevoerd, het nachthok moet open. Ik spring uit bed en graai in het voorbijgaan een schone handdoek uit de kast. Ik maak hierbij een rare beweging. Een krak, een steek van pijn vlijmt door mijn rug alsof ik duizend moeders heb gedragen.

En dan nu de verrassing: een filmpje dat ‘andere Anne’, Anne Buter maakte met haar mobieltje, klik op de link en je ziet mijn moeder dansen:

Aal-zingt

Het bericht Andere werkelijkheid ~ (met) film(pje) (1) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Het bericht Tanden en Parkinson verscheen eerst op Anne Vellinga.

Mijn moeder had de ziekte van Parkinson en Lewy Body, een vorm van dementie.
Ze werd geholpen door Beatrijs, een pittige dame, getrouwd met Tom.
Op een dag komt Tom op de thee bij Aal en Beatrijs.
Tom: ,,Zeg Aal, houd je het wel uit met Beatrijs?”
Aal: ,,Ze heeft wel een grote mond, maar kleine tandjes.”

http://www.bibliotheekavv.nl/nieuws/nederland-leest.html

Het bericht Maand van het korte verhaal (1) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Mijn moeder was juist niet in het Nu maar in het Toen. Daarmee kreeg ik er dus ook nog eens zeeën van tijd bij. Decennia die in de kelder van mijn geheugen opgeslagen lagen. Met Aal erbij sprongen de onbenulligste herinneringen omhoog, waarschijnlijk omdat juist deze onbenulligheden haar bijzonder boeiden in de fase waarin ze beland was.

Zaten we gezellig aan haar moderne leisteengrijze designtafel met metalen poten die ze zich aangeschaft had in de periode dat ze bij de tijd was. Zat zij zwijgend te staren uit het raam. De tegenwoordige tijd was onbereikbaar voor haar geworden. Oorlog, aanslagen, vluchtelingen, mode, internet, rekeningen. In de leegte van onze stilte sprong bij mij altijd wel een vervlogen jaar uit de kelder omhoog.

,,Ik zat op mijn slaapkamertje in dat saaie hoekhuis van ons in Tiel mijn huiswerk te doen aan dat saaie formicatafeltje, en dat was toch zo saai, Aal.’’
,,O ja?”
Ze keek me nieuwsgierig aan, niets leuker dan vervlogen saaie tijden.
,,Dat formictatafeltje had een oersaaie gele kleur Aal, niet het geel van een zonnebloem of een kuikentje. NEE!”
,,Wat dan, An?”
Aal was een en al aandacht.
,,Dat tafeltje had een doffe kleur geel, heel dof en suf en saai.”
,,Wat een stomme kleur Anne!”
,,En op dat oersaaie fletse geel lag een heel saai boek, de Via Recta, de rechte weg naar de saaiste rijtjes die bestaan, Latijnse rijtjes: terreo, terres, terret. Vinco, vincis, vincit. Ik vecht, jij vecht, hij vecht. Ik overwin, jij overwint, hij overwint. Want alle Latijnse teksten gingen over oorlog.’’

Ik wou het saai houden, maar om de een of andere reden kwam ik altijd geheid op het een of andere glibberige pad, in dit geval het pad naar haar pijnlijke oorlogsherinneringen. Ik haastte me dan altijd snel naar veilige saaiheid.
,,Maar naast dat fletse formicatafeltje stond een elektrisch kacheltje, Aal. Dat kon op vier standen: 1,2,3 en 4. Van papa moest hij op 2, dat was 15 graden en warm zat, anders deed ik maar een trui aan. Maar ik had maar één trui en die had ik al aan.’’
Aal knikt: ,,Jan zat op de centen. Dat moest toen.’’

Wij waren terug in de jaren zestig toen heel Nederland zuinig was en spaarde voor nieuwe gordijnen, een stofzuiger, een wasmachine of radio. Als je geluk had rolschaatsen.
,,Als papa de hond uitliet, deed ik dat kacheltje gauw op 3 en kwam jij de trap opgerend met een koetjesreep. Zodra het grind knerpte, rende jij de trap af en deed ik die kachel op 2. Dat ding bleef rood nagloeien. Dan was ik bang dat hij naar boven kwam. Hij kwam nooit.’’
Aal knikt. ,,Hij wist niet beter. Jammer hè.’’

Nu dreigde het glibberpad van oude liefde. Dus gauw terug naar de veilige saaiheid.
,,Als ik huiswerk deed, staarde ik vaak naar buiten naar de gesloten vitrages rondom. Op een dag ging de buurjongen van de overkant ook boven leren. Toen werd het spannend.’’
,,Wat dan, An!?’’
,,Stiekem gluurden we naar elkaar en na een tijdje deden we de vitrage opzij en begonnen we te zwaaien.”
,,O ja? En toen!”
,,Uh. We gingen niet verder dan zwaaien, maar dat deden we wel heel spannend, niet met de hele hand, maar met één vinger opgestoken, de wijsvinger.’’
Aal stak meteen haar wijsvinger op en knikte haar hoofd, alert en adrem als ooit.
En daar krijg ik nog een brok van in de keel.

Het bericht Het geheim van saai verscheen eerst op Anne Vellinga.

Ik heb geen dagboek bijgehouden. Ik moet het doen met mijn herinneringen, losse flarden die maar niet tot leven komen. Haar lach ontbreekt eraan, haar humor, haar mededogen, haar wijsheid.
De laatste jaren zijn het verste weg, toen haar wezen wegzakte onder de zichtbare oppervlakte, dieper dan een ijsberg zakken kan. Ik herinner me dat ik dat besefte en mijn opluchting toen ik ging voelen dat haar wezen ongeschonden was, al zat haar lichaam erbij als een houten pop, onbeweeglijk en star van de Parkinson.
Als ik stil bij haar zat, voelde ik haar en zij mij.
Dat mis ik.

Misschien moet ik dieper zakken voor de herinneringen die we nooit samen konden delen. Haar korte termijn geheugen deed het niet meer, wellicht haar geluk. Maar als de doden ergens zijn, kan zij het zich misschien nog steeds niet herinneren. Wacht ze tot ik het kan. En dat is lastig Aal…

Ik zie je zitten op je stoel voor het raam. Je staart naar buiten.
‘Anne, daar staat een hele grote kerel.’
Ik hoor schrik in je stem. Je ziet iets dat ik niet zie, zoals steeds vaker. Ik hurk en houd mijn hoofd naast jouw hoofd om je blikrichting te vinden. Zwiepende takken, nergens een grote kerel.
‘Wat heeft hij voor kleren aan, Aal?’
‘Een stenen jas.’
Ik kijk door jouw ogen.
Achter de zwiepende takken is een bakstenenhuis met een dak met twee ramen.
‘Heeft hij glimmende epauletten?’
‘JAAA! Jij ziet hem dus ook.’
Ik voel onze zucht van opluchting dat ons lijntje niet gebroken was.

Dat is in het eerste jaar dat je bij ons woont, als de ziekte van Parkinson nog niet alles van je heeft afgepakt. We kunnen samen nog stukjes lopen, waarbij jouw gewicht op mijn arm voor ons allebei zwaar is. Het lukt ons om naar het huis met de twee ramen te lopen.
‘Verrek, waar is die kerel nou, Anne?’
‘Naar huis.’
We schieten in de lach, dwars door Parkinson, verwarring en tijd, precies als op onze lange voettochten – als de pijn in ons hele lijf zat en wij dapper doorstapten zonder een klacht over onze lippen tot jij een opmerking maakte en wij het uitgierden van de lach – precies zo lachen we voor het huis en de stenen jas.

Ik herinner me de avond dat je je tanden niet uit wil. Ik wend al mijn kunstgrepen aan zonder resultaat, maar je laat wel gewillig toe dat ik je op de po-stoel zet en in bed leg, je tanden nog in. Eigenlijk mag dat niet, want je kunt erin stikken. Dat schijnt voor te komen. Je ligt met je hoofd in het kuiltje dat ik in je kussen gestompt heb en lacht wagenwijd je tanden bloot.
‘Anne, ik wil met tanden begraven worden en ook geen haar op mijn kin.’
Ach Aal…

Woorden verwaaien als wolken in wind.
Soms waait één van jouw sporadische zinnen op uit het Grote Niets, een spoor naar het wezen dat ik zo mis.

‘Anne… ik kan mezelf niet meer optillen.’
‘Anne… ik heb geen pijn.’
‘Anne… hoor ik nu zingen?’
‘Anne… ik hou zoveel van jou dat ik ’t niet kan zeggen.’
‘Anne… voorbij, alles is voorbij…’

Ze zeggen dat de sluier tussen de werelden nu op haar dunst is, Aal. Misschien kijk jij nu ook terug en zie je mij zoals ik jou. Dan glimlach je door je tranen heen om het afscheid dat we deden zoals jij het wilde. Alleen bestelden wij niet de witte koets met zes witte paarden.
We stonden bij je bed en namen voorgoed afscheid, pal voor de mannen in het zwart je kwamen halen om door het vuur te gaan. Naar oud gebruik hadden wij het raampje van je slaapkamer open gezet om je ziel vooraf de vrijheid te geven. Ineens was er een windvlaag. Een deur klapte dicht. We keken alle vijf uit het raam naar het pad voor ons huis. Achter de bomen schemerde een witte koets met zes gevleugelde witte paarden…

Het bericht Levend verleden – mijn moeder (2) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Haar laatste jaren waren magische zinnen de sleutel naar haar herinnering naar een gedeeld moment, en juist die momenten was ze zo gelukkig. Dan viel de tegenwoordige tijd weg en waren we in de eeuwigheid die haar en mij verbond met haar kracht en humor.
Ineens waren we in dat tijdloze, het eerste jaar dat ze bij ons woonde, het jaar dat haar afscheid al in zich droeg.

‘Weet je nog, Aal, dat we de slappe lach hadden in de Middellandse Zee?’
Ze kijkt me wazig aan. Wat is een zee met middelland?|
Ik zeg haar magische zin van toen.
‘Te land, ter zee en in de lucht.’
Ze glimlacht van oor tot oor. De stekker zit in het stopcontact.
‘Dat kreeg ik zomaar over me.’

In de flits van een seconde zijn we samen terug in de Middellandse Zee, ergens in de jaren ’60. Er zijn nog geen witte flats, er zijn amper toeristen, wat Franse jongens die flaneren op het hete strand om buitenlandse meisjes te imponeren en aan de haak te slaan. Kleine zwembroekjes, donkerbruin, zonnebril.
Wij moeten nog bruin worden, maar we zijn niet zo wit als de bouwvakkers. Ze komen met bruine kuiten, bruine koppen en bruine onderarmen, de rest is spierwit als een T-shirt. Door de zond verandert dat al snel in een knalrood T-shirt en de volgende dag hangen de vellen erbij.
Dat herinnert mijn moeder zich allemaal niet.

Ze ziet ons in de branding, zichzelf en haar twee kinderen, Anneke en Marco. Haar man is elders, misschien op het strand met een boek, of bij de tent, of lopen met de hond, of met zijn fototoestel op jacht naar de grote weerschijnvlinder. Hij mag weg zijn, zij staat in de branding met haar kinderen.
De knalblauwe zee komt in vloedgolven op ons af, we golven mee omhoog, zeker een meter de lucht in en dan omlaag, een spectaculair gevoel in een tijd dat er weinig spektakel is. Het gaat lekker. We hebben schik. Voelen ons saamhorig. Wij samen in de grote zee, een heel eind van het strand, de huizen ver weg, de mensen zijn stipjes, een Turk met vloerkleedjes; ‘hartstikke mooi en niet duur’, zeemeeuwen zijn er waarschijnlijk ook, maar de echte herinnering is het meegolven op de golven van de zee, dat deinen op die onmetelijke  blauwe vlakte, onder een eindeloze blauwe hemel met daaronder wij drietjes: Aal en haar twee kinderen.
Dit moment is in onze herinnering gebeiteld door haar opmerking die ons bijblijft tot vlak voor haar levenseinde ‘te land, ter zee en in de lucht’.

Wat er ook ooit gebeuren zou, wij hoorden bij elkaar, overal, altijd, ‘te land, ter zee en in de lucht’.

We kwamen niet meer bij van het lachen en bleven het herhalen, deze magische zin, die we eenmaal uitgesproken niet meer tot een goed einde konden brengen, want telkens als we er bijna waren, schoten we in een onbedaarlijke lach die versmolt met het gebulder van de golven.

Dat moment herinnerde ze zich. Ze glimlachte van oor tot oor.
‘We hebben het leuk gehad, hè An.’
Dat zei ze, die laatste keer dat we het ons samen herinnerden.
Daarvan kreeg ik tranen in mijn ogen.
Toen en nu weer.

Het bericht Herinnering – mijn moeder (1) verscheen eerst op Anne Vellinga.