Ergens ter hoogte van dit antieke schouwspel zagen wij in de verte iets hobbelen dat niet thuis te brengen was. Aal dacht aan een paard en wagen met een man op de bok, ik dacht aan een woonwagen. Naarmate we dichterbij kwamen, tekenden de contouren zich scherper af en moesten het twee mensen zijn met kolenzakken op hun rug. Zoiets als Cheryl Strayed in Wild.

Dit boek was nog niet geschreven en Cheryl had haar moeder en man nog niet verloren.

Overigens wel een boek om meteen te halen en te lezen, ontroerend mooi.

Afijn, Aal en ik liepen onze eigen pelgrimstocht en Aal wist het nu.
‘Een vader en zoon,’ zei ze.
Het bleken twee vriendinnen te zijn, gebukt onder twee kolossale rugzakken.

‘We hebben vorige week geoefend, maar toen we gisteren voor het echie gingen hebben we toch wat meer meegenomen, want we gaan drie weken en ja, dan wil je toch ook een koekenpan mee en een koffieapparaat en genoeg sokken en andere schoenen dan deze loodzware bergschoenen! Wat ben je bij de tent zonder slippers en als het regent moet je laarzen hebben en sandalen voor als je de stad ingaat.’
Herfst of nazomer, zij hadden een tent mee, slaapzakken, een kooktoestelletje, boeken en zelfs een pyjama voor als ze er ‘s nachts uit moesten op de camping. Ze gingen naar Ommen, daar was een hele leuke waar ze misschien een paar dagen zouden blijven.

We nodigden hen uit voor een kop koffie in de eerste gelegenheid die in het verschiet lag, een kilometer verderop. Toen wisten we alles van hen, ze moesten heel wat kwijt.
De herberg had een houten vloer met een geweldige akoestiek. Elke voetstap hoorde je erop. Wij gingen geluidloos zitten, onze rugzakjes zachtjes tegen een tafelpoot. De meiden gingen hun rugzak ook even afdoen; eerst de buikriemen los, dan de schouderbanden verlengen en schudden maar.
Een klap! Alsof een olifant neerkwam.
Aal en ik hebben de rest van de week lol gehad met alles wat er nog meer in de rugzakken zat, onze improvisaties werden zo idioot dat we telkens slap van het lachen tegen elkaar aan hingen.

De eerste jaren hadden de slaapadresjes uit het boekje altijd plaats. We spraken nooit af en konden altijd terecht bij de eerste die we probeerden. B&B was nog niet hot.
Het is lang geleden en kort. Ik zie alles nog voor me, terwijl we nog geen fototoestel hadden en ook geen telefoon. Hadden we niet nodig, de beelden hechtten zich regelrecht in ons hart en daar zitten ze nu nog.

Maarrr…
In Limburg kwamen we voor het eerst op een adresje dat vol was, dat wil zeggen het enige gastenbed was bezet. Moesten we vijf kilometer lopen naar het volgende adres en dat had ook al iemand te slapen. Dat voel je dan wel. Als je de hele dag gelopen hebt, is ineens elke kilometer te ver. Dankzij het boekje van Vrienden op de Fiets dat we voor nood mee hadden, vonden we toch nog een adres op loopafstand. We haalden het. Alleen hadden we amper de kracht onze hand op te tillen voor de bel. Toen de Vriendin van de Fiets vroeg waar onze fiets was, konden we alleen ons hoofd schudden. Na een terechtwijzing of drie kregen we toch een matras op de grond in een kamertje zonder raam. De druppel was dat de dame bij het karige ontbijt tegen mijn moeder zei ‘dat u op uw leeftijd nog loopt’. Op misprijzende toon ook nog.
De wet van Cruijff trad in werking en dankzij dat naargeestige mens hebben we toen ons eerste mobieltje gekocht en een fototoestel. Aal ging foto’s maken, ik dia’s. Kun je nagaan in welk tijdperk we leefden. De foto’s hebben mijn moeder overleefd.

Ik hoor nòg Aals stem:
‘Kun jij een mooi fotoalbum voor mij kopen, Anne.’
Ik vond een panoramisch geval dat na een paar foto’s al te zwaar was om te hanteren. Desalniettemin wilde Aal een zelfde album toen het vol was en toen dat vol was had V&D de kleur veranderd.

De albums lagen verstoft in een doos van de erfenis.
Die heb ik uitgepakt.

word vervolgd

Het bericht Pieterpad ~ lopen met mijn moeder (7) verscheen eerst op Anne Vellinga.

‘Misschien zit Swanny in het summerhoessie. We kunnen wel even bij haar langsgaan, vind je ook niet?  De vorige keer zijn we er voorbij gelopen en dat neemt ze me nog steeds kwalijk.’
Aal kan niet tegen ruzie, zelfs niet tegen onenigheid, dus wijken we eensgezind van het pad af, richting de zomerhuisjes. In het zand glimt een puntige steen. Ik herken hem en vooral mijn moeders trots.
‘Kijk Aal, zo eentje raapte jij de eerste keer op en toen zei je ‘kiek, een echte vuursteen’. Ik heb hem nog steeds en dan denk ik aan jou en ons lopen. Zullen we deze aan je zus geven? En als ze er niet is, leggen we hem op de vensterbank als bewijs dat wij er waren en zij niet.’
‘Ik vind het niet erg als ze d’r niet is. Als ze d’r wel is, vragen ze gelijk of we blijven eten en slapen en dat gaat van onze loopweek af.’
‘We zeggen gewoon dat we nog vijftien kilometer moeten lopen.’
‘Dan vragen ze waar we wezen moeten, en dat natuurvriendenhuis is vlakbij, dat weten zij ook.’
‘Dan noemen we dat adres van morgen.’
Aldus afgestemd op elkaar lopen we naar het summerhoessie.

Swanny en Bram zitten op plastic tuinstoelen voor hun houten huisje.
‘Moi wichter.’ Alsof het gewoon is dat wij voor hun neus staan, rugzak op de schouders.‘Goud dat we nog niet eten hebben. Wat willen jullie eten? Dan hoal ik het ev’n.’
‘Wie houv’n niks Bram.’
‘Bist nait wies. Wat wollst?’
Aal kijkt mij paniekerig aan. Hier komen wij niet onderuit zonder ruzie? Voor Bram terug is uit de winkel…
Zo afwezig als in gezelschap wezen kan, een oud verdedigingsmechanisme, zo aanwezig kan ik in hetzelfde gezelschap zijn, een oud overlevingsmechanisme. 
‘Pannekoeken!’
De zucht van opluchting waait door het gezelschap. De portemonnee hoeft niet getrokken, de kookkunst hoeft niet aangesproken, de tijd hoeft niet verdaan, de gastvrijheid is gewaarborgd en Bram is de man… melk en meel en ei hebben we ja in hoes en Bram gaat de pannenkoeken bakken, want Swanny heeft met hem geboft, zo’n man had Aal ook wel willen hebben, maar ja, Bram koos Swaantje, he wicht…
De drie vrouwen luisteren niet lang naar de zelfuitgeroepen geemancipeerde man. Ze nemen met vuige vrouwenblikken van ons kent ons plaats aan de plastic buitentafel. Het verleden voelt zich geroepen.
‘Waist nog Aal, dat Moeke een taart bakte in de oorlog?’

Iedereen had honger, niemand had eten, iemand was jarig en Moeke beloofde een taart. Alle kinderen van het Deliplein werden uitgenodigd en ze moesten allemaal iets meenemen wat nog in huis was. Een ei, een schepje meel, een kopje melk, een kopje bonen, een lepel suiker, een appel, een snee oud brood. Moeke mengde en roerde, kneedde en zong een toverlied van meel dat wel wou rijzen. Alles ging in een koektrommel op de kachel, deksel erop en zingen tot de taart klaar zou zijn, de lekkerste die ooit op het Deliplein gegeten is. Elk kind kreeg een goddelijk brokje en likte de vingers erbij af.

Het moment voor de vuursteen. Swanny neemt hem in haar grote vrouwenhand die zes kinderen heeft opgevoed en is gelijk weer bij Moeke.
‘Moeke had iets met stenen. Ze zocht ze en vond ze en wist er alles van, dat mens wist dingen die niemand wist, maar Pa kon schilderen en gedichten schrijven. Waist wel dat ik dat van Pa erft heb? Doe zien schilderkunst en ik zien schrijfkunst.’
Swanny loopt naar binnen, Aal knipoogt naar mij, vastbesloten nergens tegenin te gaan, geen onvertogen woord zal haar mond verlaten en dan is Swanny alweer terug met een verfomfaaid kasboekje. Ze draait het om en om. Achterin staan haar gedichten. Als een echte Kolman gaat ze staan om haar gedicht te declameren, gelijk Pa dat deed en zijn Pa en de Pa daarvan, een cabaretier avant la lettre, die op boerenpartijen op een kist ging staan en de show stal.

Swanny houdt het schriftje in haar ene hand en de hand met de vuursteen er nog in op haar hart. Ze neemt dezelfde houding aan als mijn moeder wanneer die gaat vertellen, dezelfde oogopslag die spanning oproept bij de toeschouwers, hetzelfde postuur ook, alleen is bij Swanny alles net een slag groter. Ze declameert haar gedicht met overgave, kordate  zinnen die alles zeggen en helaas voor eeuwig verloren zijn, behalve het refrein.
‘…en mien hartje doet van boenkeboenk…’

Daar komt Bram fier als een emoe, de pannenkoeken en strooppot in de handen. Hij ziet onze ogen glimmen van tranen.
‘Krieg nou wat…’

Het bericht Vrouwenlijn (11) – lopen met mijn moeder (5) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Het Pieterpad voert dwars door een weiland over een hek. Zeven jaar geleden zwaaide Aal haar benen er vlot overheen, nu help ik haar. Ze wil er geen woord voor en ik ook niet. Zij wijst in de ‘roemte’.
‘Zie je die boerderijen?’
‘Heeft Pa die geschilderd?’
‘Dat weet ik zo niet. Maar zie je hoe ver die van elkaar liggen? Bertus en ik liepen in de oorlog naar zo’n boerderij op klompen met een gat erin. Dat was ver, maar Pa was ondergedoken en Moeke had niks meer te eten en de kleintjes jankten dag en nacht van de honger. Bertus en ik liepen naar zo’n boerderij voor eten, dat deed iedereen uit Groningen en de Moffen wisten dat en als ze je oppakten was het fout. Dus wij deden of we tikkertje deden of verstoppertje en zo kwamen we voorbij die Moffen. Eindelijk zagen wij een grote herenboerderij. Een hond blafte. Doodsbang was ik en Bertus ook. We waren moe en trilden van honger. De boerin kwam naar buiten, een stevige vrouw die genoeg te eten had. ‘Ach kinder,’ zei ze en liet ons binnen in een grote keuken. Ze sneed voor ons een plak roggenbrood af en smeerde er een klont boter op en een schep bietenstroop. Ik wou het langzaam opeten, maar ik kon niet stoppen en ook niks bewaren voor Moeke. Ik werd warm in de buik. En toen moesten we vragen of ze misschien een aardappel had voor ons zieke zusje, Swanny en een beetje melk voor het baby’tje, Annie. Bertus keek mij aan en ik keek Bertus aan. Ik begon te stotteren en Bertus ook. Maar we kregen een paar aardappels en siepels, melk kon ze niet meegeven. Wij gingen trots naar huis. Onderweg spraken we af dat we niet zouden vertellen dat we al een stoet hadden gehad, we hadden alweer honger. Moeke was blij, haar gezicht werd zacht en mooi Ik was haar laifste wichtje. Maar het eten was in een dag op en toen moesten we weer. Diezelfde boerin kwam naar buiten en zei ze dat we niet steeds moesten komen, we moesten naar de volgende boerderij en dat was een end weg…’

We lopen verder, verzonken in een verleden dat ons leven heeft gekleurd.
In de verte doemen de randen van de stad op.
‘Dat jij hier liep Aal, op je kapotte klompen met je broertje Bertus, bang en hongerig. Had je toen maar geweten dat je hier ooit nog eens zou lopen met je dochter… rugzak op de schouders, thermoskan erin met heet water, zakjes koffie en soep, broodjes…’
‘Dat had ik nooit geloofd. Ik dacht dat er nooit een einde zou komen aan het donker… Dit is de mooiste tijd van mijn leven, lopen met mijn dochter…’
Met een brok in de keel komen we aan in Groningen.

Het bericht Vrouwenlijn (10) lopen met mijn moeder (4) verscheen eerst op Anne Vellinga.

We treffen elkaar op het CS van Amsterdam bij de boekenstal. Aal staat als altijd te wachten met die schichtige blik of ik haar niet ontga. Als een parachute klappen hart en armen open zodra ze me ziet. In de trein naar Groningen geeft Aal haar opgezouten emoties de vrije teugel. Wie er nu weer op het hart getrapt heeft en op haar fijngevoelige tenen. Het valt niet mee zonder ruzie door het dagelijks leven te gaan, en sinds de oorlog, Moeke en Pa is dat haar heilig voornemen. Nooit meer strijd.

In Groningen nemen we de bus naar Pieterburen. Het laatste stukje lopen we. Het zicht is helder, anders dan de vorige keer toen we dit eind november liepen, omdat we het overgeslagen hadden. Onervaren als we waren, gingen we onze eerste schreden op het lange Pieterpad richting Drenthe vanaf het station in Groningen. Maar toen we voor de laatste etappe stonden, wilden we de Sint Pietersberg niet bereiken voor we van Pieterburen naar Groningen gelopen hadden. Vandaar.

‘De vorige keer liepen we hier door de mist, Aal.’
‘Ik zag geen hand voor ogen en dacht, gaan we wel goed? Zijn we wel in Grunningen? En toen zagen we vier koppen zweven boven de mist.’
‘Dat zagen wij als mysterieus voorteken! Vlakbij kwamen er lichamen onder, vier mannen waren het, ‘Moi Wichter,’ zeiden ze. Jij veerde op en begon in het Gronings te poekelen of je hen altijd al kende.’
‘In Groningen ben ik thoes.’
En Groningen verruilde ze voor West Kapelle op haar 23ste, net getrouwd, meteen zwanger, geen idee waar het kind uit moest. Een paar dagen voor mijn geboorte bereikte het antwoord haar via een brief van haar zus Swanny ‘het komt uit hetzelfde gat waar het is ingekomen.’

We laten de zeehondjes links liggen, slapen in een onderkomen in Pieterburen en de volgende dag lopen we vol verwachting naar Winssum. Aal is uitgelaten. Haar vaderland en moedertaal komen hier samen. 
‘In Winssum zat een kunstenaarsgroep, maar Pa is daar nooit dik mee geworden, Pa ging liever zijn eigen gang. Hij moest wat verdienen voor zijn gezin met zes kinderen. Hij dacht, die rieke boeren met al hun land en vee hebben geld om een schilderij te kopen. Dus zette hij zijn ezel bij zo’n herenboerderij als daarginds en ging die schilderen. Dan kwam zo’n boer naar boeten en zag zijn eigen hoes op een doek. Dan vroeg die boer ‘wat most daar veur hebb’n’ . Dan zei Pa, van jou 100 gulden. Soms wilde die boer zijn paard er ook op, dan zei Pa dat zo’n edel dier in volle glorie moest en zo verkocht hij die boer twee schilderijen en hadden wij eten…’

‘Pa nam mij soms mee achterop de motor, een echte Harley Davidson. Dan wou hij dat ik een sjaaltje om deed, dat stond schier. Pa was een pocher en ik was zijn lievelingetje wel hoor. Of nee, dat was later, na de oorlog, toen Pa de stakingen leidde. Dan reed hij op zijn Harley Davidson met mij achterop met het sjaaltje en als Pa dan de arm omhoog deed, legden al die arbeiders het werk neer. Dan was ik wel trots op mien Pa.
Voor de oorlog nam hij me mee in zijn Fordje, wij waren de enigen met een auto. Als er dan iets speciaals was draaide Pa de motor aan. Dat ging aan de buitenkant, daar zat een slinger. Naar zijn werk ging hij op de fiets. Als Moeke kwaad was, rende ik hem voor het avondeten tegemoet en dan zei ik tegen Pa dat hij lief moest doen voor Moeke en geen ruzie moest maken, en dan zei Pa, herejuizus, is ‘t weer zo ver wicht? Dat zei hij altied.’

Aal kijkt om zich heen, het landschap in. Het bange meisje in haar verdwijnt. Ze krijgt het fiere van het avontuurlijke jongetje dat ook in haar zit. Ze wijst naar de horizon.
‘Die is altijd zes kilometer verderop, dat heeft Pa mij geleerd. Hij liet me kijken naar een boerderij dichtbij en veraf en vroeg wat mij opviel. Ik zei dat die in de verte heel klein was. ‘Goud gezien wicht,’ zei Pa, ‘dat is perspectief zien.’ Ik was beretrots op mezelf op op mien Pa, dat wij beidjes perspectief zagen, maar op de Rietveld Academie kwam ik erachter dat hij veel fouten maakte met kijken en schilderen. Maar daar wou Pa nooit van horen.’

‘Dat is vaders eigen, Aal, Jan was net zo…’
‘Jan had een goed hart voor alle mensen op de hele wereld en hij kon goed in de verte zien, maar helaas zag die man niet wat vlakbij was, zijn gezin zag hij over het hoofd.’
‘In de vakanties zag hij ons wel. Dan gingen we zwemmen en bergen beklimmen en vuurtje stoken en verhalen vertellen en zingen. Dan waren we een eenheid.’
‘Maar we gingen wel altijd zijn vogelroutes.’
We grinniken bij de herinnering.

‘Weet je nog Aal, die keer dat hij de auto in the middle of nowhere neerzette in Slowakije? Op zo’n halfverharde weg met keien waar onze auto niet tegen bestand was, we hotsten eroverheen. Nergens een mens te zien, geen hut, geen schuur. Wij dachten dat de auto het niet meer deed. Zegt Jan dat hij wacht op een notenkraker!’
‘Hij bleef maar turen naar die elektrische draden die daar nog tussen de houten palen hingen. Wat was die man daar gelukkig mee, draden waar vogels op konden zitten zonder takken die in de weg hingen. Zo kon hij ze goed zien!’
‘Wij werden ongeduldig en toen zei Jan dat die notenkraker elk moment kon komen. Toen vroeg Marco heel droog of hij een afspraak had.’
‘En toen kwamen er twee aangevlogen en gingen ook nog op die draad zitten!’
‘Wij Jan pesten dat hij helderziend was….’
‘Was het gewoon de natuur! ‘
‘De biotoop!’
‘Notenstruiken!’

Lachend komen we in Winssum. Hier staat het huis waar wij vannacht slapen bij een gastgezin, altijd een verrassing…

Het bericht Vrouwenlijn (9) lopen met mijn moeder (3) verscheen eerst op Anne Vellinga.