Ik werk ook graag met mijn handen. Daar krijg ik energie van en doe dan soms teveel. Ik hoef maar naar de Kringloop te fietsen door het glooiende Montferland en ik vind iets bijzonders om collages, mozaïeken of assemblages te maken.

Ik kan zeggen dat ik me jong voel, maar ik ben eerder een boomer. Ik ben diep in de vorige eeuw geboren aan zee, in West Kapelle, waar de vuurtoren lichtflitsen stuurde door de nacht en de molen haar wieken draaide. Paarden klepperden over de keitjes en trokken karren beladen met zwarte steenkool en muffe aardappelschillen. Ik hoef er maar aan te denken en ik ben weer vijf.

Ik heb veel interessants opgedaan op allerlei scholen, de fijnste dingen heb ik met vallen en opstaan geleerd in het dagelijks leven. Muren slopen, tegelzetten, meubels verven, kattentaal, appeltaarten bakken en rozen snoeien. Ik heb in bijzondere huizen gewoond in Tiel, Groningen, Arnhem, Berg en Dal, Amsterdam, Alkmaar en Hoorn. Mijn kleinste huisje was een diepe kast waar net een matras en een tafeltje in pasten,  dat was in Beek toen ik een burn-out had. Daar ontdekte ik de sterrenhemel door het vierkant van het dakraampje. Het grootste huis had een naam, Villandry, een paleis in een sprookjesbos. Ik gaf er les aan kinderen die nu beroemder zijn dan ik.

Ik heb iets met plekken, de sfeer die er hangt, de genius loci. Als ik in de stemming ben, is het of er een eeuwenoud wezen rondwaart. Misschien word je gevoelig voor plekken als je vaak verhuist. Er speelt iets geheimzinnigs tussen de plek waar je leeft en het avontuur dat je er beleeft. De zee met haar vloeibare grens, het oord waar ik ter wereld kwam, de rivier de Waal van mijn schooltijd, het brede water van verre komend en verdwijnend in het verschiet, schepen op haar vloeiende huid, de Nijmeegse heuvels met de uitgestrekte wouden en diepe leemkuilen…

Het mysterie inspireert mij, het sterrenstof waar sprookjes uit ontstaan en waar misschien alleen een dode taal woorden voor heeft: Genius Loci, Terra Incognita, Axis Mundi.

Daarin schuilt zoveel inspiratie dat een blog te kort is, daar heb je een roman voor nodig. Ik heb er nu twee af, de derde heeft een lange incubatietijd, maar ideeën borrelen, personages krijgen vlees en bloed en woorden, zinnen, hoofdstukken beginnen hun weg te vinden…

Mijn romans staan los van elkaar, maar hebben wel iets gemeen. Elk boek cirkelt rond een vrouw, waarbij Sophie denkt, Eva doet en Iris voelt.
De inspiratie vond ik in de dames die mij hielpen met de verzorging van mijn moeder, die haar laatste zes jaar bij ons in huis woonde. Zij had Parkinson en hoe verschillend gingen onze dames daarmee om! Aanvankelijk vreesde ik dat mijn moeder zou bezwijken door de daden van de doeners, dat haar hoofd zou knappen van de gedachten van de denkers en dat ze zou stikken door de troost van de voelers. Tot ik zag hoe de dames samen precies waren wat zij nodig had: Sophie, Eva en Iris. Verhalen ontsponnen, avonturen, zoektochten, liefde, misleiding en meer.

Wat mij dichtbij huis bezielt en bezighoudt lees je in mijn blogs. Eerst vanuit Hoorn waar we het oude popcentrum Troll verbouwden tot ons huis. Een verhuizing kon niet uitblijven, ditmaal naar het oosten, het heuvelachtige Montferland, waar we ons vijfde huis verbouwden met alle avonturen van dien. Kees is mijn held en mijn lief. Mijn andere lieverds zijn Lukkie, onze je-weet-wel kater met de negen levens en Suus de Sussex en Bleu de Lande, onze kippen.

Tot slot: ik ben verzot op reacties onder mijn verhalen, dan leer ik jullie ook een beetje kennen.

Veel leesplezier!

Het bericht Over mezelf verscheen eerst op Anne Vellinga.

Mijn eerste collage voor de Timmi wilde ik laten zien wat mij bezielt: natuur en kunst. Dat gaf een beeld met de vogel van een kunstenaar, de perfecte samenvatting vond ik, een natuurlijke boom en een gekweekte appelboom. Ook de spiraal kon niet ontbreken en de transformerende slang. Op deze samenballing van mijn natuur wilde ik kunstig doorborduren met de kwast.
Daar kwam onze juf.
‘Dat wordt een verhaal, jouw verhaal en dat is hier niet de bedoeling. Het gaat erom een beeld te scheppen dat de toeschouwer de vrijheid geeft zijn eigen verhaal te maken. Een beeld, één beeld.’

Een klap op mijn hart. Mijn grondvesten trilden. En toch was dit wat ik wilde. Verder komen. Maar hoe kom je verder? Hoe verleg je grenzen? Hoe kom je uit je eigen cocon?

Thuis greep ik de dikste kwast van mijn moeder, de haren nog stijf van de verf die zij niet meer kon uitspoelen. Met deze kwast en de uitgedroogde acrylverf van haar oude witte verfpot ging ik over mijn verhaal heen. ‘Wat kan de mensen mijn verhaal schelen. Waarom zou ik het vertellen. Schilderen. Plakken. Weg, weg, weg!’
Geen vogel bleef over. Geen boom. Ook de opduikende eenhoorn moest weg. Dat paard. Weg, weg, weg.
En toen had ik ineens een…, een… ach, kijk zelf.

De laatste opdracht was ‘aantekenen’.
Je begint met een kleine geometrische vorm en hieraan vast teken je de volgende vorm en de volgende tot het vel vol is, een heel groot vel. Dat kleur je in.
Een opdracht om iets te ontdekken, een opdracht om moe van te worden. Drie dagen werkte ik eraan met graphiti potloden van Derwent. Daarmee trok ik de lijnen en met een kwastje vulde ik deze lijnen aan tot vlakjes. Drie dagen werk.
Ik leerde geduld, detail, overzicht, overlappen, werken met Derwent, kleur en kwast en dat dit niet mijn ding is.

Maandag liet ik hem zien aan Ellen, mijn nieuwe tekenvriendin. Bij haar werd dezelfde opdracht een stad met huisjes en ramen en deuren, een gracht en bomen. Haar man was bouwkundige en nu hij er niet meer is, ging haar oog plots open voor zijn wereld.

We wilden samen werken aan de volgende opdracht: losse vormen.
In vijf minuten had ik de opzet, maar geen zin al die vormpjes in te kleuren en ook niet de ruimte er omheen.

Balsturig ging ik totaal iets anders doen, iets dat ik sinds mijn collage voor de Timmi niet meer gedaan heb: plaatjes scheuren uit tijdschriften (van Ellen) en die rangschikken. Kleur en vorm. Geen verhaal. Een beeld. Abstract. Maar hoe ik ze ook schikte en herschikte het werd niks. Maandag niet en dinsdag nog steeds niet. Uren lang werd het niets en ging ik maar door met schuiven en knippen en schuiven…

Woensdag ging ik weer zitten. Ik vond het niks. Ik had geen idee. Hoe kon dit wat worden. Het ergste was dat mijn lievelingsbezigheid me ineens tegenstond. Ik moest anders kijken.
De kleuren waren me te blauw, te grijs, te hetzelfde.
Ik pakte mijn eigen stapel tijdschriften maar eens. Bladerde wat en fleurde ondanks mezelf op. Ik begon te scheuren. Andere kleuren. Geel. Roze. Oranje.
Ik knipte dwars door de voorstellingen. Plakte. Schilderde. Plakte verder. Schilderde door. Ik kreeg er energie van. Was blij. Ineens lukte het. Ineens was het klaar ook. Geen idee wat het voorstelde. Ja, mijn gevoel. Mijn verhaal.
Kees keek.
Hij zei: ‘Wat gaaf die vrouw! Die wil ik wel aan de muur.’
Juf Janny keek. Knikte. Glimlachte. En zei:
‘Ik zie twee toneelgordijnen en daartussen het toneel…’

Als je meer schilderblogs wilt lezen:

https://annevellinga.nl/2012/10/09/hundertwasser/
https://annevellinga.nl/2012/07/12/hundertwasser-kandinsky/
https://annevellinga.nl/2012/12/11/leven-na-de-dood/

Het bericht Anders kijken verscheen eerst op Anne Vellinga.

Ik heb altijd gespeeld met kleuren en spulletjes, mozaïek, patchwork, mixed media. Intuïtief. Voor de lol. Alleen. Met vriendinnen. Geen kunst. Dat was het gebied van mijn moeder die altijd iets over zich kreeg als het over schilderkunst ging. Iets bevlogens met lijnen, vormen, kleuren, compositie, perspectief. Visie. Dat vooral. Iets onbereikbaars. Ik speelde liever gezellig met naald en draad en lijm en stof en glas aan tafel of op de grond.

Ik denk dat we zoiets op de Timmi gaan doen omdat ik alleen oren heb naar Ellens enthousiasme. Gezellig rommelen met materiaal. En dat is het ook, maar dan anders. Iets met lijn en vorm en compositie. Het zou me niet verbazen als er straks nog visie aan te pas komt ook. Alles dat ik de rug toekeerde, staat plotseling levensgroot voor me in opdrachten die ik zwetend volbreng met gereedschap en materiaal dat ik vijf jaar geleden in dozen stopte. Toen mijn moeder dood was, ried mijn broer me aan alles weg te doen. Mijn broer houdt van ruimte. Ik houd van rommel.

Tot nog toe keek ik naar de resultaten van mijn moeders handen. Haar etsen, schilderijen, beelden, bronsjes. Nu open ik de dozen met kwasten, keihard van de ingedroogde verf. Ik krijg ze met groene zeep redelijk schoon en met deze kwasten werk ik hortend en stotend en herinner me haar lenige polsbewegingen als ze de kwast over het doek liet zwieren en landschappen, portretten, stillevens schijnbaar moeiteloos ontstonden.

Ik schuur over het papier met haar verleden. Haar ziel is dichterbij dan de afgelopen vijf jaar. Ik herinner me woorden: ‘Kijk!’, zinnen: ‘Alles is al geschilderd, wat doe ik ertoe?.’ Ik voel haar stimulans, ‘toe maar Anne, jij hebt fantasie, jij hebt geen grenzen’. Daar krijg ik natte ogen van.

Als ik iets tegenkom op de Timmi, zijn het mijn grenzen. Elke week moet ik ergens doorheen. Elke week zet ik stappen op een pad dat er niet is en denk aan de 10.000 kilometer looppaden die ik met haar liep in de jaren ’90. Zo jammer dat ze er niet meer is nu ik stapjes zet op het pad dat zij als kind al ontdekte, een pad dat haar riep en uitdaagde, worstelend met aardappelmesjes in takken, stompjes potlood op kranten. Hoe ze later, pal na de oorlog op de Minerva Academie een opgezette uil levensecht schilderde, trots als een pauw, tot haar leraar haar wees op de klauwtjes die onderaan bungelden ‘je denkt toch niet dat-ie daarmee kan landen op een tak?’ En dat zo’n stadsmeid dan uitgerekend tegen een vogelman oploopt die mijn vader wordt.

Deze week is het huiswerk moeilijker dan ooit voor mij, (bijna) onmogelijk. Als kind blokkeerde ik op zulke momenten. Nu kijk ik naar het karton, de satéprikkers en de rietjes. Hiermee moeten we een abstract beeld maken dat in het groot langs de IJssel zou kunnen staan, want er komt een beelden manifestatie.

Als ik ergens een hekel aan heb, is het aan karton, laat staan aan werken met karton. Helemaal als het de lucht in moet. Zonder aanwijzing hoe we dat voor elkaar moeten krijgen en met een zere schouder.
Zo erg kan het niet zijn. Ik zit hier nu toch. Net als de anderen. Ik begin. Knip en scheur karton, steek er prikkers door opdat het karton omhoog komt, maar het zakt gelijk omlaag. Voor ik dat opgelost heb…

Eindelijk heb ik een vierkant ding. Hij blijft staan! Ik weet niet hoe hij hoger kan, dus maak ik een nieuw ding, beeld bedoel ik: een zigzag, waarbij het volgende karton almaar hoger moet vanwege de constructie die ik bedacht heb. Dat heb je met materiaal, dat heeft zijn eigen (on)mogelijkheden. Al doende zie ik een ellenlange zigzagbank langs de IJssel, een bank die steeds hoger wordt tot het een waterkering gelijk is en overal windvanen waaraan je ziet hoe de wind erbij staat.

Is het eindelijk klaar, moet het op de foto. Heb ik geen camera bij me.
Is dat toch nog gelukt dankzij jufs camera, moet de foto bewerkt worden op haar toestel. Kan dat? Juf Janny doet het voor en verstuurt het naar mijn e-mail. Thuis moeten we een kopie van de bewerkte foto maken en moet ik de foto dus doorsturen naar Kees, want de printer is aangesloten op zijn computer. Dat lukt (na enig gedoe).

Deze kopie dient als vertrekpunt voor een schilderij – want daarvoor is deze (martel)gang bedoeld. Eén troost: straks heb ik een kopie, die trek ik over en schilder ik in.
Komt die foto aan in 70KB – wat ik ook doe en wie ik ook raadpleeg, 70 KB krijg je niet op A4 formaat, het is volgens ingewijden een wereldwonder dat ik hem formaat A5 krijg.

Als ik iets niet kan, is het natekenen, laat staan zoiets onmogelijk ingewikkeld rechtlijnigs als het plaatje. Met ook nog schaduw van mijn armen en handen en slagschaduwen. Pff.
Ik raak het spoor bijster, ga door en door tot het enige gelijkenis heeft.
Nu kan ik gaan schilderen en moet/mag het een abstract schilderij worden. De laatste stappen van dit traject. Donderdag is de evaluatie en krijgen we nieuwe tools om onze reis te vervolgen.
Wat een geluk een leraar te vinden die de weg weet naar abstracte kunst, een weg die mijn moeder levenslang zocht en pas vond in de laatste fase van haar Parkinson.

Eerst maar even Ajax kijken tegen Twente…

Ook zin in zo’n leergang?
http://atelierdetimmi.nl

Meer lezen over mijn moeder en haar schilderen?
https://annevellinga.nl/2015/09/30/mijn-moeders-leergang-schilderen/
https://annevellinga.nl/2012/06/25/schilderen-met-parkinson/
https://annevellinga.nl/2015/02/06/ali-kolman-tot-zover-3/

Wil je iets lezen over een dagje schilderen met een vriendin?
https://annevellinga.nl/2013/09/09/vriendinnendag-3-oase/

Het bericht Leergang schilderkunst verscheen eerst op Anne Vellinga.

Vandaag een galerij van de bloemen die bij mijn moeder op tafel stonden en waar ze niet genoeg van kreeg, ofwel: mijn moeder in bloei.

Als je iets wilt lezen over haar ontwikkelingsweg, haar opleiding, lees dan uit haar dagboek:
https://annevellinga.nl/2015/09/30/mijn-moeders-leergang-schilderen/

Het bericht Mijn moeder in bloei (4) verscheen eerst op Anne Vellinga.

De stapels kunst die getuigen van haar kunstenaarschap komen niet in aanmerking voor de ballotage, ze zijn niet recent. Haar diploma Rietveld Academie is van te lang geleden. Haar twee boekjes eveneens.
Etsen vraagt fysieke kracht, die heeft Aal niet meer. Dus schildert Aal, grote doeken, kleine doekjes, laag over laag, dik over dun, lelijk over mooi. Lelijk en mooi bestaan niet meer. Voor ze begint, kijkt ze, meestal met gesloten ogen, naar haar werk. Pakt haar knalroodste tube, knijpt een bergje rood op een schoteltje, haalt haar dikste kwast erdoor en smeert rode vegen over het subtiele licht van gisteren.
,,Ik weet niet waarom ik dat doe.’’
De dag erop gaat er wit overheen: ,,Ik ben veranderd.’’
Aal kan haar bewogenheid en bevlogenheid niet meer uiten in pakkende verhalen, ze doet het nu in drie kleuren.
Haar doeken zijn vol lijnen en kleuren, laag over laag.

,,Mijn hand zweeft over het doek en dan gaat hij vanzelf.’’
Ze kijkt naar buiten.
,,Ik schilder wat net boven de werkelijkheid is.’’

,,Zie je die mannen dat kind doodschieten?’’
Ziet zij dit buiten? Op haar schildersdoek? In haar herinnering?
Buiten staat een kale boom met twee schreeuwende eksters, elk op een andere tak. Op haar doek zijn rode vlekken te zien.

,,Jij weet de weg in mijn hoofd,’’ zegt ze als ik haar halve zinnen in de context plaats van haar kindertijd, zoals ze het vertelde toen wij kind waren. Verhalen over oorlog en verzet.
’s Ochtend vroeg drijven flarden boven.
,,Er was luchtalarm. Ze lieten bommen vallen.’’
Ik leer nuchterheid.
,,Daar ben je goed vanaf gekomen, Aal. Je bent een gelukskind.’’
In haar atelier schildert ze bloed over de groene natuur van gisteren.

Mijn herinneringen lopen over en door elkaar zoals haar verf. Ik weet niet welk schilderij wanneer gemaakt werd. Dat kan ook niet echt, ze bleef jaar na jaar terug komen op eerder werk, wilde plotseling verder op een doek van jaren daarvoor.
Goed.

De ballotagecommissie vraagt een motivatie. Waarom wil Ali Kolman lid worden.
Ik vraag het haar.
,,Gewoon leuk.’’
Zo eenvoudig was haar leven nooit, zo eenvoudig is het nu.
Zo eenvoudig ligt het niet voor de ballotagecommissie.
Ondanks de dikke map met de biografie van Aals leven en werk, ondanks drie of vijf recente werken wordt Aal afgewezen op grond van haar Parkinson en leeftijd.
,,Wij willen alleen kunstenaars die nog werken.”
Mijn venijnige column van toen is verleden tijd.
Ik ben veranderd.
Mijn leven met Aal heeft me deernis geleerd en vergiffenis.

Weet je, als je langs Aals huisje liep, zag je voor het raam een stille oude vrouw, starend door het raam, stamelend over honger en oorlog, ‘kookmeesjes’ en ‘grootborstjes’.
Zo zitten oude vrouwen achter glas. Wie kent hen nog?
Er zijn niet zoveel vrouwen van in de 80 met de ziekte van Parkinson die kunstenaar zijn en elke dag schilderen.
Het was de gave van mijn moeder, Ali Kolman dat zij zichtbaar maakte wat schuilt onder het verweerde, weerbarstige oppervlak van de mens in zijn meest broze levensfase.

Het bericht Ali Kolman – tot zover (3) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Het bericht Stripverhaal van vriendinnendag verscheen eerst op Anne Vellinga.

En dan, op een van onze donderdagen in de duinen komt ze met haar vraag. Of nee, ze komt met een slordig bosje papier.
‘Had jij dit al eens gezien?’
Ik kijk het stapeltje vluchtig door. Allerlei soorten papier, gescheurd uit tal van schriftjes en achterkanten van enveloppen. Op elk papiertje staat een zinnetje, geschreven in het vlekkerig blauw van een afschuwelijke balpen die zij maar blijft gebruiken. Op deze chaos aan papiertjes heeft ze tekenvelletjes geplakt met een schilderijtje.
‘Wat is dit, Aal?’
‘Dat heb ik gemaakt van het Gooi en nou we daar niet meer heen kunnen, dacht ik dat jij het wel leuk zou vinden om het terug te zien.’
Pang! De verborgen snaar van ontroering is geraakt.

Ik uit mijn stilte luidruchtig.
‘Aal, wat leuk, wat geweldig, daar had ik geen idee van, super, wanneer heb je dat gemaakt?’
‘Toen wij in het Gooi liepen. Jij vond dat we teveel praatten en dat stilte ook mooi was en toen zei jij dat we vijf minuten of tien onze mond dicht moesten houden en wat we dan beleefd hadden, moesten we in een zin zeggen. Nou, dit zijn mijn zinnen en daar heb ik een schilderijtje bij gemaakt.’
Ik zie Aal lopen in het Gooi, introvert, innig. Aan het eind van de stilte zeiden we elk onze zin van de dag.
Thuis stapte ik naadloos over in het intieme leven met man en poezen.
En zij, ze ging haar zinnetje thuis opschrijven en schilderen.
 
Ik staar naar de eerste de beste zin, zo’n zin die nergens op lijkt op het eerste oog. Een kale datum en daaronder 17 woorden achter mekaar, precies zoals ze de zin zei.

28 september
weer of geen weer de donderdag is van Anne en Aal lopen praten kijken luisteren of fluisteren.

Ik lees de zin, herhaal haar als een mantra en het wonderlijke is dat de zin met de keer dieper zakt en meer zegt, tot ze alles zegt en mijn hart resoneert.

‘Dat is een gedicht, Aal.’
‘Ik wist wel dat jij dat zou zien. Het is wat ik beleefde.’
Ik kijk naar het schilderijtje dat op hetzelfde kladje geplakt is: twee bomen, aarde en lucht.
‘Alles zit erin, Aal, onze hele dag, het hele Gooi, het weer, de elementen, wij in ons element. Mooi.’
‘Ik wist wel dat jij dat zou zien. Ik vond het fijn om onze dag te schilderen, net of wij weer samen liepen. Lopen met jou is het mooiste van mijn leven.’
Ik schiet vol, zij schiet vol, en dan worden wij praktisch.
‘Heb je elke week je zin opgeschreven en onze dag geschilderd?’
‘Ja.’
Ze kijkt me aan. Ik voel iets aankomen.

‘En nou wil ik er een boekje van maken, maar ik weet niet hoe dat moet en mijn handschrift is afschuwelijk, maar het lijkt mij leuk om dat boekje aan mijn sportvriendinnen te geven, dan hebben ze dat boekje als ik niet meer naar de sport kan.’
Ze laat onze looptochten weg. Ach.
‘Wat een goed idee Aal, dat zal iedereen enig vinden, ik voorop!’
Ze kijkt me aan.
‘Wil jij dat voor me doen Anne? Ik weet niet hoe dat moet en jij kan dat wel,  jij begrijpt mij.’
Beduusd neem ik het stapeltje aan, geen weet waar ik aan begin.

Het bericht Vrouwenlijn 15 – lopen met mijn moeder (9) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Om 9 uur komt mijn vriendin me halen. We gaan vandaag naar Karen van Deuren, spelen met kleur geinspireerd op Hundertwasser, heerlijke Hundertwasser die niet tegen rechte lijnen kon en kleur aan het leven gaf. De doodsaaie huizen van Wenen fleurde hij op met kleur rond de ramen zover de arm van de bewoners reikte. Dat willen wij ook. Onze vensters opfleuren. Zinnen verzetten. Ik heb genoeg van de dood.

Karen staat voor haar huis bellen te blazen. In de kou. Wij krijgen ook zeepsop en een blaasring. Zo staan wij Hundertwasser leven in te blazen om kwart over 9 in veel te korte autojasjes. Honderden waterbellen dansen en zweven door de straat tot ze uit elkaar spatten. Leven en dood in een zucht.  Wij dopen weer in en blazen nieuwe bellen. De  toon is gezet, we gaan door tot ijskoude vingers en tenen.

Binnen heeft Karen alles voorbereid. Links staat de keukentafel met potjes kleur en papier, kwasten en water, rechts staat de tafel met koffie en thee, warme appeltaart en slagroom. Daarbij heeft Karen een DVD aanstaan met haardvuur. Ze lacht ‘niet moeilijk doen, ideeën loslaten, gaan en genieten.’
Wat willen we nog meer.

De bel gaat. De laatste vrouw komt binnen, lijkbleek, zo bleek dat stilte valt. Wij kijken geschrokken toe hoe ze als een lappenpop zakt in de gereedstaande stoel. Karen komt snel met EHBO: koffie, taart, slagroom.
‘Ik weet niet of ik blijf schilderen. Mijn zus is van het weekend overleden.’
Koudvuur knettert van het scherm.
‘Het is zoveel, zo veelteveel teveel. Mijn broer heeft ook net de uitslag binnen. Agressieve kanker en het is niet bekend of het behandelbaar is.’
Een lepeltje tikt tegen een schoteltje.
‘Ik ben moe en verward, te moe om te praten, te zitten, te liggen.’ Ze kijkt op van haar schoot. ‘Het was ook nog Sinterklaas met de kinderen en toen vergat ik mijn zus even….’
Donkerbonte kleuren van verdriet, verwarring, schuldgevoel, leegte, machteloosheid en verlangen vullen de ruimte, maken kontakt met mijn ziel. Wat ik achter me wilde laten, neem ik in de mond.
‘Een goede vriend van mij is net overleden. We hebben hem gisteren herdacht.’
De aandacht verplaatst zich van haar-die-alles-teveel-is naar haar-die-haar-hart-mag-luchten. Onverwacht word ik omringd door een schaal van aandacht, reikend naar iets dat rouw overstemt. In de schaal van openharten neem ik de praatstok aan en kruip in de huid.

De moeder van John was niet bij de herdenking. Ik wilde zo graag even bij haar zijn, haar voelen. Ik was er ook bang voor.
De weg naar haar flatje was opgebroken aan weerskanten, geen auto kon erdoor. Ik liep naar de flat, terwijl Kees een parkeerplek zocht. Ik zag haar naam, haar nummer, haar bel. Mijn vinger aarzelde voor het witte knopje. Iemand kwam de flat uit, zonder bel was ik binnen. Hal door, trap op, anger gang, haar huis. De gordijnen waren dicht. De zachte voetstap van Kees stond stil achter mij. Ik belde aan. Geen gerucht.

Misschien sliep ze. Misschien was ze weg. Misschien hield ze zich stil.
‘Wie is daar?’ Een beverige stem, die ik uit duizenden herken.
‘Anneke…’ mijn naam uit de tijd toen John nog Sjonneke was.
‘Anneke?’ Ik hoor de klank van verleden, muziek in mijn oren, klarinet en trompet, vakanties met bruggen en ravijnen, bloedende voeten op rotsige bodem, de geur van gebakken eitjes in Blue Band.

Eindelijk heeft ze de sleutel van het haakje, in het slot, omgedraaid, een klein en dapper wijffie van 92, de moeder van Sjonneke van Buren, tante Rijntje, de engel uit mijn kindertijd. Ze slaat haar armen om mijn navel, maakt zich los, bruusk, en loopt door de gang naar de kamer naar de bank waar ze dwars op gaat zitten, de benen languit erop. Aan haar voeteneind staat een grote leunstoel, waarin een ander oud vrouwtje weggekropen zit.
‘Dat is mijn vriendin, ze is ook 92 en ze heeft hetzelfde meegemaakt. Ze weet precies wat ik meemaak. Ze is de hele dag bij me geweest. Zonder haar had ik het niet gered…’

Haar wijze grijze hartsvriendin glimlacht weemoedig en knikt geruststellend. Ik kniel naast de bank, naast Rijntje van Buren, moeder van John. Ik sla mijn arm om haar broze schouder.
‘Ik ben van de week al twee keer in mekaar gezakt. Ik dacht als ik er bij ben, zak ik in elkaar en kom nooit meer overeind…’
Vragen spatten uit de ogen van de moeder.
‘Hoe was het? Hebben ze nog geklapt voor John?’
Verdriet laat zich zachtjes overstemmen door verhalen over goede afloop van onvermijdelijke dingen die gebeuren moeten. Ik verhaal de mooie beelden van John, hoe helder zijn stem van het doek weerklonk, hoe ontroerend en liefdevol, troostend en schrijnend.
De volgende hartekreet zoekt de uitgang.
‘Kwam Kilke er goed uit? Ze wou vragen om een laatste applaus voor John…’
‘Kilke deed het geweldig. Ze ging staan en we barstten los in applaus ….’

Alles is gezegd, alles is gedaan, alles is volbracht naar de wens van John. De tranen komen los, bij haar, bij mij, het moment van omslag, het moment dat de handschoen binnenstebuiten wordt gekeerd.
Rijntjes handen gaan naar haar hart, en met de handen op haar hart drogen de tranen.
‘John heeft mij overal naartoe gesleept, al zijn optredens droeg hij mij, nu draag ik hem, hij is niet weg, John is hier…’

Ik ben terug bij vrouwen onder elkaar. We gaan schilderen in de geest van Hundertwasser, Friedensreich Regentag Dunkelbunt Hundertwasser.
Karen loodst ons naar haar keuken, loodst ons naar het spoor van Hundertwasser, de lijn die nooit recht is, maar stroomt en buigt en golft tot bomen, huizen, gezichten, spiralen, landschappen, de levendige wereld die ons omringt en in ons zit. We laten onze levenslijnen stromen over ons papier, zachtjes maar zeker fleuren we op in onze tweede huid.
Ik droom langs draden van leven en dood de grens waar sprookjes huizen.

Als je de eerste lessen over Hundertwasser wilt lezen:

https://annevellinga.nl/2012/10/09/hundertwasser/
https://annevellinga.nl/2012/07/12/hundertwasser-kandinsky/

Als je meer over John van Buren wilt lezen:
https://annevellinga.nl/2012/12/10/laatste-applaus-voor-john-van-buren/

Het bericht Leven na de dood verscheen eerst op Anne Vellinga.

Zondagmiddag begint een nieuwe dag voor haar. Een dag gevuld met mij. Een drukke dag dus. Waarin het opschieten geblazen is met opstaan, pillen, fruit, zingen, klappen, vertellen, want: we gaan schilderen.
Schilderen is het liefste dat mijn moeder doet, het enige probleem is de kwast, die is te zwaar om te tillen en het palet staat veel te ver. Het gevolg is dat zij haar palet beschildert, want voor de kwast vol verf zit, is haar hand zo moe en haar concentratie zo ver heen, dat ze lekker aan de gang gaat op het palet.
Als ze nog vermoeider wordt, na een minuut of tien, en de hand omlaag zakt, is de vloer aan de beurt. Het maakt niet uit, alles is te beschilderen. Ik weet dat, want beschilder zelf alles met groot plezier, of het nou schalen en vazen en lampen zijn of boomstronken en botten.
Mijn moeder vindt dat niet leuk. Ze wil een echt schilderij maken zoals eerst en altijd en ooit.

En dan eindelijk, na vier jaar, krijgt dochter een idee zo simpel dat het echt van interne stommiteit, rechtlijnigheid en vooringenomenheid getuigt. Eindelijk begrijp ik het. Schilderen met Parkinson gaat anders. Ik spuit klodders verf op het doek, zet mijn moeder ervoor met schilderschort en geef haar een andere kwast in de hand, een korte, platte kwast, Geroutineerd buig ik haar vingers eromheen, til haar hand op, leid hem naar een laaggelegen klodder en laat haar hand los. De rest is aan haar. En daar gaat ze.

Ze gaat niet. De kwast blijft hangen in de blauwe klodder. Haar ogen gefixeerd op klodder en kwast.
‘Ik heb niet zoveel geld…’ voor zo’n dikke klodder verf… (gelieve het tweede deel van haar zinnen zelf aan te vullen, veel te vermoeiend elke gedachte tot woorden om te vormen en uit te spreken van begin tot eind.)

Geld is een dagelijks terugkerend probleem. Het wordt gestolen, is op, komt niet binnen. Het toverwoord is ‘Kees’, de naam van haar schoonzoon. Kees is heel rijk, Dagobert Duck is er niets bij, en zij hoeft maar te piepen en Kees komt met geld en stopt dat in haar portemonee. Ik zeg ‘Kees…’ en zij zegt niets, ze glimlacht van oor tot oor. Duidelijk. Als ze Kees niet had, maar ze heeft hem. Ze wou al tien keer met hem trouwen, maar het is haar SCHOONzoon en met je eigen zoon trouw je niet, dus met je schone zoon helemaal niet.  Als je nu denkt dat zij op haar achterhoofd gevallen is, heb je het mis en ook weer niet. Daar kom je zo achter.

De grote glimlach om haar mond bevriest. Dat doet Parkinson. Haar oog is vastgenageld aan de dikke klodder. Een dure klodder verf, die zij niet betalen kan, maar voor het geld hebben we Kees. Het volgende probleem is in haar bewustzijn opgedoken.
‘Ik word zenuwachtig. Wat moet ik nu?’
‘Je hand bewegen, Aal, 1-2-3 en ga!’

In het begin vond ik het idioot dat ik commando’s zou moeten geven om mijn moeder te bewegen. Nou, dat vind ik nu niet meer. Tillen kan ik haar niet meer, maar zolang ik tot drie kan tellen, krijg ik haar in beweging; 1-2-3 werkt bij Parkinson als een startschot op de ijsbaan, mits je er vroeg genoeg mee begint en het zich hecht in een deel van de hersenen dat nog aanwezig is. Het commandocentrum voor beweging, de hersenkwab in het achterhoofd is namelijk verdwenen bij Parkinson. Erger is het niet, maar ook niet minder erg. Lastig is het. Vermoeiend. Je hebt geen idee wat een commandocentrum allemaal doet, zolang je er een hebt. Heb er maar eens geen. Dan moet je het van andermans 1-2-3 hebben.
De hand van mijn moeder begint te bewegen, aarzelend aanvankelijk, omlaag, de zwaartekracht volgend. Haar oog is nog steeds op hetzelfde punt gefixeerd, ziet kleur verschijnen waar de kwast was. En dan gebeurt het: magie. Haar hand hervindt techniek, draait de kwast zoals geen ander dat kan, van breed naar plat, naar smal, naar punt, soepel in de pols, resoluut in uitwerking, kleurbanen verschijnen, worden breed, monden uit in versmallende punt, gaan naar boven zover hand en kwast reiken, halverwege het kleine doekje. Ik draai het doek. Sinds mijn moeder in de surrealistische fase is, bestaan onder en boven niet langer, hemel en aarde zijn een. Lijnen ontstaan, vlakken, vanuit beweging, het grote onvermogen bij Parkinson.

Mensen vragen mij vaak hoe ik weet dat Aal er genoeg van heeft, want ze zegt het niet en blijft bezig tot ze erbij neervalt, en dat is te lang. Deze foto laat het zien. Aal is opgehouden met schilderen en doet van alles met een doekje, als een goochelaar die zijn konijn kwijt is. Het is genoeg geweest. Weer een dag omgevlogen.

Het bericht Schilderen met Parkinson verscheen eerst op Anne Vellinga.