Ik werk ook graag met mijn handen. Daar krijg ik energie van en doe dan soms teveel. Ik hoef maar naar de Kringloop te fietsen door het glooiende Montferland en ik vind iets bijzonders om collages, mozaïeken of assemblages te maken.

Ik kan zeggen dat ik me jong voel, maar ik ben eerder een boomer. Ik ben diep in de vorige eeuw geboren aan zee, in West Kapelle, waar de vuurtoren lichtflitsen stuurde door de nacht en de molen haar wieken draaide. Paarden klepperden over de keitjes en trokken karren beladen met zwarte steenkool en muffe aardappelschillen. Ik hoef er maar aan te denken en ik ben weer vijf.

Ik heb veel interessants opgedaan op allerlei scholen, de fijnste dingen heb ik met vallen en opstaan geleerd in het dagelijks leven. Muren slopen, tegelzetten, meubels verven, kattentaal, appeltaarten bakken en rozen snoeien. Ik heb in bijzondere huizen gewoond in Tiel, Groningen, Arnhem, Berg en Dal, Amsterdam, Alkmaar en Hoorn. Mijn kleinste huisje was een diepe kast waar net een matras en een tafeltje in pasten,  dat was in Beek toen ik een burn-out had. Daar ontdekte ik de sterrenhemel door het vierkant van het dakraampje. Het grootste huis had een naam, Villandry, een paleis in een sprookjesbos. Ik gaf er les aan kinderen die nu beroemder zijn dan ik.

Ik heb iets met plekken, de sfeer die er hangt, de genius loci. Als ik in de stemming ben, is het of er een eeuwenoud wezen rondwaart. Misschien word je gevoelig voor plekken als je vaak verhuist. Er speelt iets geheimzinnigs tussen de plek waar je leeft en het avontuur dat je er beleeft. De zee met haar vloeibare grens, het oord waar ik ter wereld kwam, de rivier de Waal van mijn schooltijd, het brede water van verre komend en verdwijnend in het verschiet, schepen op haar vloeiende huid, de Nijmeegse heuvels met de uitgestrekte wouden en diepe leemkuilen…

Het mysterie inspireert mij, het sterrenstof waar sprookjes uit ontstaan en waar misschien alleen een dode taal woorden voor heeft: Genius Loci, Terra Incognita, Axis Mundi.

Daarin schuilt zoveel inspiratie dat een blog te kort is, daar heb je een roman voor nodig. Ik heb er nu twee af, de derde heeft een lange incubatietijd, maar ideeën borrelen, personages krijgen vlees en bloed en woorden, zinnen, hoofdstukken beginnen hun weg te vinden…

Mijn romans staan los van elkaar, maar hebben wel iets gemeen. Elk boek cirkelt rond een vrouw, waarbij Sophie denkt, Eva doet en Iris voelt.
De inspiratie vond ik in de dames die mij hielpen met de verzorging van mijn moeder, die haar laatste zes jaar bij ons in huis woonde. Zij had Parkinson en hoe verschillend gingen onze dames daarmee om! Aanvankelijk vreesde ik dat mijn moeder zou bezwijken door de daden van de doeners, dat haar hoofd zou knappen van de gedachten van de denkers en dat ze zou stikken door de troost van de voelers. Tot ik zag hoe de dames samen precies waren wat zij nodig had: Sophie, Eva en Iris. Verhalen ontsponnen, avonturen, zoektochten, liefde, misleiding en meer.

Wat mij dichtbij huis bezielt en bezighoudt lees je in mijn blogs. Eerst vanuit Hoorn waar we het oude popcentrum Troll verbouwden tot ons huis. Een verhuizing kon niet uitblijven, ditmaal naar het oosten, het heuvelachtige Montferland, waar we ons vijfde huis verbouwden met alle avonturen van dien. Kees is mijn held en mijn lief. Mijn andere lieverds zijn Lukkie, onze je-weet-wel kater met de negen levens en Suus de Sussex en Bleu de Lande, onze kippen.

Tot slot: ik ben verzot op reacties onder mijn verhalen, dan leer ik jullie ook een beetje kennen.

Veel leesplezier!

Het bericht Over mezelf verscheen eerst op Anne Vellinga.

Gisteren zag ik ineens de stolp waarin ik terecht kwam, een stolp zonder kleur of vorm of inhoud. Een onzichtbare stolp was het. Gisteren zag ik hem. 

Vanaf het prilste begin, het moment dat Aaltje Kolman wist dat ze zwanger was, was haar volle aandacht bij het kindje in haar buik, al was het niet meer dan een dansend zaadje in een wachtend ei. Toen de dokter bevestigde dat ze zwanger was en voorspelde wanneer de geboorte zou plaatsvinden, zette ze kruisjes door de dagen die voorbij waren, elke dag een dag minder naar het uitgerekende moment. Eind mei zou het zijn, het werd half juni. Met de dag werd ze zenuwachtiger of het kind er wel uit zou komen en waar het dan uit zou komen.

In het dorp waarheen zij en haar man verbannen waren, Westkapelle, had ze geen vriendinnen. Haar moeder woonde in Groningen, die kon ze het niet vragen. Telefoon was er niet en zoiets schrijf je niet aan je moeder. Ze schreef haar zuster en het antwoord kwam de dag dat ze bij de wei achter de noodwoning stond. De zon gaf glans aan het groene gras, de bloemen waren groot en stralend als nooit tevoren. Een schitterend paard kwam aangelopen. Dansende manen, glanzend hoofd, onmetelijk groot, oneindig mooi.
‘Ik krijg een heel bijzonder kindje,’ dacht ze.
En toen ze in haar noodwoning kwam, lag daar het antwoord van haar zus.
‘Het komt uit hetzelfde gat waar het ingekomen is.’
Haar buik hoefde niet open te splijten, de opening was er al.

Dat heeft ze me vaak verteld. Ik zie haar kruisjes zetten op die grote, saaie kalender. Dag na dag, maand na maand. Ik zie hoe ik tegen de beddenplank vloog. Ik weet dat ik 6 pond woog. De moedermelk uitspuugde.
Ik herinner het me niet. Het is haar herinnering.

Wat ik gisteren zag, uit het niets, was een stolp, een stolp van aandacht en moederliefde die mij omringde. Mijn firmament raakte bezaaid met de herinneringen van mijn moeder. Het huisje aan de sloot in Hoogkerk bij Groningen, het vishaakje van een speld, het kind dat zij bij de hand had, zelf nog een kind van amper vijf, de aansnellende tram, het ongeluk, het eendje in de vijver, het keilende steentje uit haar hand en dan dat hangende kopje, Moeke haar moeder met de lange haren en losse handen en zes kinderen, Pa haar vader, de held, de oorlog.
Haar herinneringen werden verhalen, het verre verdween, ze haalde het op, zo levendig, zo kleurrijk en gedetailleerd dat haar verloren leven naderbij was dan de stoel waarop wij zaten. Ik zag het scherper dan de contouren van de kamer, het behang, het raam, de straat. Haar leven was dichterbij dan het mijne. Haar verleden tekende mijn firmament.

Ze is er niet meer. Al vijf jaar is ze er niet meer. Haar laatste vijftien, zestien jaar had ze Parkinson. De laatste vijf, zes daarvan woonde ze bij mij. Ik mis haar humor, haar creativiteit, haar inzicht en wijsheid. Ik mis haar aandacht, haar onvoorwaardelijke liefde. Dat voelde ik gisteren op de fiets van Zeddam naar Doetinchem. Dat zij er niet meer is om van mij te houden met die onvoorwaardelijke, allesomvattende liefde. Toen zag ik de stolp.
En schrok.

Meer artikelen over relaties lezen? Bekijk ook eens:

• Over tijd
• Rookstop
• Nieuwe kippen

Het bericht Stolp van liefde verscheen eerst op Anne Vellinga.

Lopen heeft niets van dat, al kan het ermee beginnen.
Lopen begint waar wandelen ophoudt. Je lichaam neemt het over.
Je voeten voelen de grond, zuigende klei, harde steenslag, ronde kiezels, verende bosgrond en stug zand. Je adem zakt, je neus gaat open, je voelsprieten strekken zich uit.

Geritsel onder geruis: een adder in een droge sloot.
Een trilling in de grond: een vos achter dicht struikgewas.
Geklop: zes reeën kruisen je pad.
Dreunend geklop: drie wilde stieren in galop.
Zacht geklop: een specht in dood hout.
Getik: een druppel water in een plas.

Voor wij zover gelopen hadden dat we dat hoorden, hoorden we elkaar; ik hoorde mijn moeder op de heenweg en zij hoorde mij op de terugweg. Dat was het fijne: op de terugweg was ze te moe om te praten en had ik nog genoeg fut om mijn visie en versie uit de doeken te doen.
Alles kwam aan bod. Liefde, seks, dood, ergernis, verdriet.
We deelden alles.
We waren niet langer bloedverwanten maar zielsverwanten. Loopmaatjes.

Stap voor stap loste het verschil op, het verschil tussen haar en mij, tussen binnen en buiten, de scheidingslijn verdween.
We waren erin, in de natuur, in alles, in onze eigen natuur.
Woordloos, ook dat nog.
Het was zelfs zo, dat we de natuur begonnen te verstaan en de natuur ons.

Zoals die keer dat we opeens een wonderlijk ruisen hoorden in de toppen van de omringende bomen. We wisten op slag dat er zwaar weer op komst was. Gealarmeerd zochten we een schuilplaats. Tot onze opluchting en verbazing vonden we voorbij de bocht een verlaten schuurtje, de deur uitnodigend open. Het moment dat we binnenstapten barstte de donder los.
Of toen ik met twee huizen zat en de financiële nood behoorlijk nijpend werd. Ik had het er nooit over, dat hoefde niet, ze wist het, de hele natuur wist het en zie, op een keer halverwege de duinen tussen Bergen en de zee vloog een zwerm vogeltjes die we nooit eerder gezien hadden en ook nooit meer zouden zien op uit het niets, pal voor onze voeten.
‘Kijk nou,’ zeiden we tegelijkertijd en we voelden dat er betekenis in zat, maar die gaven we het niet, dat zou de mystiek van ons lopen bezoedelen. Het moment van de opvliegende vogels bleek mijn huis verkocht te zijn.
Er is geen verschil.

Het kwam ook voor dat de natuur ons riep met haar fluisterstem.
Een ademhaling in de diepte, we hoorden het allebei en zonder een woord te wisselen liepen onze voeten de weg af, de wei in naar een sloot waar een koe aan het verdrinken was; voor loeien te moe, haar poten vastgezogen, alleen haar neusgaten boven water.
We hebben de boer gezocht en gevonden, hij was net aan het eten.
‘Heeft ze de neus nog boven water?’
Hij ging haar met de trekker eruit trekken. Daar hebben wij niet op gewacht.

Een doffe plof achter ons, tegelijk keken we om en liepen zonder overleg naar het schaap dat op haar rug gevallen was, haar magere poten scherp in de lucht. Hoe we haar overeind kregen, weet ik niet meer, maar even later liep ze weer en wij ook.

Een andere keer hoorden we zacht geknetter, zacht als het afstrijken van een lucifer in een kelder. Een zweem geur en geluid leidde onze voeten dieper het bos in tot we er waren: een beginnende bosbrand zo groot als een woonkamer, zwart, rokend en her en der vlammen. Ik liep het vuur in en begon het uit te trappen, maar het laaide telkens elders weer op. Aal trok mij het vuur uit. Onze voeten vonden redding bij een boer, die de brandweer belde.
‘Goed dat u daar toevallig wandelde.’
We wandelden niet, we liepen. Dat was het goede. Ons lichaam was ingeschakeld. Nog geen vijf minuten later kwamen van weerskanten brandweerwagens aangereden, ze gingen het goede pad in, niet wetend dat wij het vuur gevonden hadden, of het vuur ons. Het brandde in ons binnenste, een zusterlijk gevoel dat blijdschap overstijgt.

Lopen verbindt met de ingeboren maar ondergesneeuwde wijsheid van je lichaam, een wijsheid waaraan ik nog steeds te vaak voorbij loop, een wijsheid die ik vond in de tien jaar dat ik met mijn moeder liep.

wordt vervolgd

Het bericht Loopmaatjes (8) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Ergens ter hoogte van dit antieke schouwspel zagen wij in de verte iets hobbelen dat niet thuis te brengen was. Aal dacht aan een paard en wagen met een man op de bok, ik dacht aan een woonwagen. Naarmate we dichterbij kwamen, tekenden de contouren zich scherper af en moesten het twee mensen zijn met kolenzakken op hun rug. Zoiets als Cheryl Strayed in Wild.

Dit boek was nog niet geschreven en Cheryl had haar moeder en man nog niet verloren.

Overigens wel een boek om meteen te halen en te lezen, ontroerend mooi.

Afijn, Aal en ik liepen onze eigen pelgrimstocht en Aal wist het nu.
‘Een vader en zoon,’ zei ze.
Het bleken twee vriendinnen te zijn, gebukt onder twee kolossale rugzakken.

‘We hebben vorige week geoefend, maar toen we gisteren voor het echie gingen hebben we toch wat meer meegenomen, want we gaan drie weken en ja, dan wil je toch ook een koekenpan mee en een koffieapparaat en genoeg sokken en andere schoenen dan deze loodzware bergschoenen! Wat ben je bij de tent zonder slippers en als het regent moet je laarzen hebben en sandalen voor als je de stad ingaat.’
Herfst of nazomer, zij hadden een tent mee, slaapzakken, een kooktoestelletje, boeken en zelfs een pyjama voor als ze er ‘s nachts uit moesten op de camping. Ze gingen naar Ommen, daar was een hele leuke waar ze misschien een paar dagen zouden blijven.

We nodigden hen uit voor een kop koffie in de eerste gelegenheid die in het verschiet lag, een kilometer verderop. Toen wisten we alles van hen, ze moesten heel wat kwijt.
De herberg had een houten vloer met een geweldige akoestiek. Elke voetstap hoorde je erop. Wij gingen geluidloos zitten, onze rugzakjes zachtjes tegen een tafelpoot. De meiden gingen hun rugzak ook even afdoen; eerst de buikriemen los, dan de schouderbanden verlengen en schudden maar.
Een klap! Alsof een olifant neerkwam.
Aal en ik hebben de rest van de week lol gehad met alles wat er nog meer in de rugzakken zat, onze improvisaties werden zo idioot dat we telkens slap van het lachen tegen elkaar aan hingen.

De eerste jaren hadden de slaapadresjes uit het boekje altijd plaats. We spraken nooit af en konden altijd terecht bij de eerste die we probeerden. B&B was nog niet hot.
Het is lang geleden en kort. Ik zie alles nog voor me, terwijl we nog geen fototoestel hadden en ook geen telefoon. Hadden we niet nodig, de beelden hechtten zich regelrecht in ons hart en daar zitten ze nu nog.

Maarrr…
In Limburg kwamen we voor het eerst op een adresje dat vol was, dat wil zeggen het enige gastenbed was bezet. Moesten we vijf kilometer lopen naar het volgende adres en dat had ook al iemand te slapen. Dat voel je dan wel. Als je de hele dag gelopen hebt, is ineens elke kilometer te ver. Dankzij het boekje van Vrienden op de Fiets dat we voor nood mee hadden, vonden we toch nog een adres op loopafstand. We haalden het. Alleen hadden we amper de kracht onze hand op te tillen voor de bel. Toen de Vriendin van de Fiets vroeg waar onze fiets was, konden we alleen ons hoofd schudden. Na een terechtwijzing of drie kregen we toch een matras op de grond in een kamertje zonder raam. De druppel was dat de dame bij het karige ontbijt tegen mijn moeder zei ‘dat u op uw leeftijd nog loopt’. Op misprijzende toon ook nog.
De wet van Cruijff trad in werking en dankzij dat naargeestige mens hebben we toen ons eerste mobieltje gekocht en een fototoestel. Aal ging foto’s maken, ik dia’s. Kun je nagaan in welk tijdperk we leefden. De foto’s hebben mijn moeder overleefd.

Ik hoor nòg Aals stem:
‘Kun jij een mooi fotoalbum voor mij kopen, Anne.’
Ik vond een panoramisch geval dat na een paar foto’s al te zwaar was om te hanteren. Desalniettemin wilde Aal een zelfde album toen het vol was en toen dat vol was had V&D de kleur veranderd.

De albums lagen verstoft in een doos van de erfenis.
Die heb ik uitgepakt.

word vervolgd

Het bericht Pieterpad ~ lopen met mijn moeder (7) verscheen eerst op Anne Vellinga.

De volgende valpartijen waren met mijn fietsje. Dit werd geweten aan de blokken op de trappers, omdat de fiets op de groei was gekocht. Mijn groei ging uiterst traag. Mijn hele schooltijd was ik de kleinste van de klas. Ik weet niet anders of ik was de laatste van de gymrij die altijd van groot naar klein ging. heel onlogisch, want dan ziet de kleinste niets. O ja, die blokken bleven jaren op mijn fiets. Dus.

Vervolgens viel ik met de schaatsen, wat door de (te grote) schaatsen kwam. Ook deze waren op de groei gekocht, maat 39, een maat die ik nog steeds niet bereikt heb.

Toen we op vakantie naar het verre buitenland in de Ardennen gingen, waren het de gladde stenen van de Ourthe die mij ten val brachten en toen we jaren later de Alpen introkken, was het de verraderlijke steenslag op de berg. Waarom die stenen het altijd op mij voorzien hadden, was een raadsel, maar zo waren er meer raadsels, zoals het onopgeloste raadsel waarom muggen en horzels het altijd op mijn broertje voorzien hadden en op mijn moeder, terwijl mijn vader en ik verbaasd toekeken naar de zwermen rond hun hoofd. Op foto’s uit die tijd zie je mijn broertje steevast in Arabische dracht voor we die dracht ooit gezien hadden. Je zag er op voorhand wel aan dat zulke kledij noodzakelijk is in gebieden met steekmuggen dan wel stuivend zand.

Toen ik met mijn moeder LAW’s ging lopen, viel ik dagelijks, ditmaal was dit te wijten aan het routeboekje dat ik al lopend (en stilstaand voor de foto) las omdat ik geen leesbril nodig had en mijn moeder wel. Door dat routeboekje zag ik niet waar ik mijn voeten zette.
Twee foto’s uit het zojuist teruggevonden fotoplakboek van mijn moeder illustreren dit. Haar handschrift en opmerkingen zie je eronder.

Op de volgende foto zie je het boekje in mijn zak, terwijl ik veilig geketend sta aan de railing van een pont om er voor te zorgen dat ik niet in het water val.

Na zo’n week van vallen en opstaan gingen we met de trein huiswaarts, waarbij ik terloops nog even viel op de stations van Assen, Doetinchem, Nijmegen, Maastricht, noem het maar op, omdat al die stations één ding gemeen hebben: ze zijn onverwacht vlak na al die boomwortels, hekken en sloten.

Voor mij geen tatoeages met inkt, ik ben getatoeëerd door rotsen en ijs.

Maar… tegenwoordig val ik (bijna) niet meer. (Afkloppen op ongeverfd hout). De afgelopen jaren is het steeds minder geworden.
Eind goed al goed. Een mooi eind.
Maar. Hoe kan het dat ik (bijna) niet meer val.
Het antwoord zou handig zijn, want op dit moment vallen mijn vriendinnen bij bosjes. Niet zomaar één vriendin, maar vier vriendinnen die ik onlangs eindelijk weer zag sinds mijn verhuizing. Ik hoor viermaal hetzelfde euvel. Stuk voor stuk zijn ze gevallen, niet één keer, maar meermaals. Niet zacht op een stoel of in het water, maar keihard op de grond, van de stoep, de trap, de fiets en okee, eentje uit een boom.
De schrik zit erin bij hen.

Het roept de laatste val van mijn moeder in herinnering. Ze woonde net bij ons in huis, de bel ging, ik deed de deur open en in die onbewaakte minuut wilde zij ook van tafel, bleef haken achter de tafelpoot, viel en brak haar heup. Door de operatie kreeg ze een delier. Wat ze verloor aan helderheid en souplesse is nooit teruggekomen.
De schrik zit er in bij mij.

Maarrr. Ik val niet meer. Ik struikel lustig over losse stoeptegels, rondslingerend bouwmateriaal, boomwortels en wat dies meer zij, maar ik vang mezelf in de struikeling op. Zowel overdag als ‘s nachts, waarbij opgemerkt dat ik nooit licht aandoe. Hoe kan dit?

wordt vervolgd

Het bericht (Niet) Vallen (1) verscheen eerst op Anne Vellinga.

De nieuwe liefde is meteen enthousiast over mijn looptoekomst en gaat een volle stap verder: ‘dan moeten jullie in Waterland gaan lopen, dat biedt meer ruimte, anders heb jij er na drie keer genoeg van.’
Ik vraag niet waarom hij ons lopen wilde bestendigen; in die tijd heb ik geen oog voor beweegredenen, ik heb niet eens door waarom ik met mijn moeder wil lopen, ja, dat ze dan niet onverwacht komt en dat we elkaar toch zien en dat zij ook eens haar mond houdt.

Diezelfde avond rijden Kees en ik kriskras door de kroon van Amsterdam, het weidse Waterland, doorsneden door sloten en smalle weggetjes. We zoeken routes en parkeerplekken van waaruit we rondjes kunnen lopen. Met de kilometerteller meten we diverse trajecten; het kortst is een rondje Marken, tien kilometer, vervolgens de dijk tussen Monnickendam en Marken, dat moet dan wel heen en terug, maar in Marken is een uitspanning waar we poffertjes kunnen eten en naar de wc. Ook belangrijk. Er zijn café’s in Broek-in-Waterland, Uitdam, Monnickendam en Marken, dus we kunnen telkens anders lopen en uitrusten, aldus mijn gids in visionaire staat.

De volgende dag fiets ik opgewonden naar Aal. Ze zal wel opkijken. Nou, ze springt nog net niet tegen het plafond. Zo enthousiast heb ik haar nog nooit zien reageren.
‘Dan gaan we nu meteen naar Carl Denig, want je moet loopschoenen hebben.’
Voor ik kan protesteren, snijdt ze me de pas af, ‘die schoenen krijg je van mij, want ik weet nooit wat ik jou moet geven. Marco krijgt altijd een overhemd voor zijn verjaardag en jij wilt nooit kleren.’

De schoenen zijn prijzig en ik moet er rare dingen mee doen: veters rijgen en op drie manieren dichtbinden en over een schuine plank naar boven lopen en naar beneden, al is Waterland het platste stukje Nederland. Ik kom uit bij waterdichte Meindl’s en Aal bij Lowa’s, want zij wil ook hoge schoenen.

‘Je krijgt ook een fleecejack van me en een loopbroek.’
Ik weer haastig af dat ik geen kunststof aan mijn lijf wil. Zij komt met lichtgewicht, warm, koel, luchtdoorlatend, vochtwerend, snel droog, en of dat niet genoeg is, komt Carl Denig daar bovenop met een aanbieding die we niet kunnen afslaan.
Onder deze druk komt mijn ware argument aan de oppervlakte.
‘Die schoenen wil ik ook niet. Ik wil niets. Dan voel ik me verplicht aan je en dat wil ik niet.’

Mijn moeder deinst achteruit, buik vooruit, hoofd in de nek, haar observatiestand. Een penibel moment, zo precair dat de Denigvent van schrik ook een stap achteruit doet. Ik voel me vreselijk en wil het liefst de winkel uitrennen maar mijn voeten staan in beton gegoten in die Meindl’s.
Aal veert terug en doet waar zij goed in was: situaties redden en over haar ego heenstappen. Ze kijkt me aan en opent haar handen. Voor de ogen van Carl doen wij de sportgroet. Als mijn vuist mijn hart raakt, valt het schild eraf.

Het bericht Lopen ~ samenkomen (6) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Zij loopt met haar eigen gedachten. Zonder woorden zoeven wielen over asfalt, slaan roeiriemen in de Amstel, schreeuwt een grote vogel boven ons.
‘Jan had geweten wat voor vogel dat is.’
Zij zegt wat ik denk.
‘Hij had ons met beide handen weerhouden een stap verder te lopen, vervolgens had hij de verrekijker voor zijn ogen gehouden en dan de naam uitgesproken alsof het zijn eigen schepping was.’
‘Jan keek het liefst naar de verte. Net als met dat communisme, Lenin en Marx waren god.’
‘Hij vergat alleen wel hun ideologie toe te passen in zijn eigen huis.’
Mijn moeder gaat er niet op in. Ze is Jan trouw tot in de dood.

‘Ik zou het nu heel anders doen.’
‘Wat zou je anders doen, Aal?’
Diepe zucht.
‘Waarschijnlijk zou ik alles weer net zo doen, want toen wist ik niet wat ik nou weet.’
‘Wat weet je nu dan?’
‘Dat praten en doen twee hele verschillende dingen zijn.’

We lopen door of alles erover gezegd is, maar nog geen tien passen verder blijft ze abrupt staan, tegenover me. Ik sta vanzelf ook stil. Ze houdt haar handen geopend naar de hemel. Aal kan soms in vreemde rituelen schieten en dat vind ik leuk, dus ik open mijn handen ook naar de hemel waar Jan vertoeft.
‘Je kan wel zien dat jij geen sport kijkt.’
‘Hoezo!’
‘Je moet op mijn handen slaan, dat doen sporters. Ik zal jou dat eens leren.’
Ze kijkt me aan met dezelfde ernst en afstandelijkheid die over haar komt als een onbekende iets zegt over een schilderij van haar. Dan gaat ze staan als een Chinees, de buik vooruit en het hoofd naar achteren, illustratief voor de kritisch meditatieve blik op schoonheid en wijsheid.

Sportief als ik deze middag wil zijn, klap ik mijn handen op die van haar.
‘Nu moet jij je handen ophouden.’
Haar handen komen met een klap op de mijne terecht en schieten dan omhoog tot harthoogte, zoals vroeger handklap spelletjes gingen. Ik spiegel mijn handen aan de hare, en jawel, wederom moeten ze tegen elkaar klappen. De volgende fase in de groet der sportbroeders is het ballen van de rechterhand en de vuist moet naar het eigen hart.
Aal grijnst als een blij kind.
‘Zo doe je dat nou, Anne.’
‘Zeker afgekeken van Cassius Clay.’
‘Muhammad Ali.’

We bereiken een parkeerterrein onder een paar bomen. Aal gaat zitten op een hekje.
‘Tot hier is het zes kilometer. Dat heb ik met mijn auto gemeten. Verder ga ik nooit.’
Ik kom naast haar zitten.
‘Maar Aal, dan loop je allang die tien kilometer die je je ten doel hebt gesteld.’
Ze kijkt betrapt, zoals die keer dat ik haar een sigaret zag roken toen ze voor de zoveelste keer gestopt was met roken.
‘De vorige keren had ik mijn auto hier staan en dan reed ik van hier terug naar huis, maar ik vond het lullig om hem hier gisteren al te zetten en ik vond het nog lulliger om met jou hierheen te rijden en dan terug te lopen.’

‘Hoe moet dat nu dan?’
‘Teruglopen.’
‘Was je vergeten dat ik ongetraind ben.’
‘Ik dacht Anne is jonger, dus dan staan we gelijk en ik heb snoepjes voor de terugweg.’
Een hele troost.

Ik voel elk grindsteentje dwars door mijn dunne zolen, maar mij hoor je niet klagen. Aal hoor je helemaal niet meer; ze is te moe om een woord uit te brengen. Gaandeweg begin ik opmerkingen te maken over niks eigenlijk, een wolk die langs zeilt en op een varken lijkt, lisdodden aan de waterkant, een berg peuken van iemand die te lam was zijn asbak in een prullenbak leeg te schudden. Aal komt niet verder dan ja, ja, ja.

Na zoveel bevestiging besef ik dat ze echt heel moe is. Ik zing maar eens het lied dat zij gebruikte in onze vervlogen vakanties in the middle of nowhere waar papa altijd de weg wist en mama altijd wel iets verzon om Marco en mij aan het klimmen of dalen te houden, want om de dag moest er een berg gedaan worden: ‘1,2,3,4,5,6,7, zo gaat-ie goed, zo gaat-ie beter, alweer een kilometer.’
‘Snoepje?’
Ze houdt een kruidenzuurtje voor me, zo’n keihard ding dat je alleen lust als je loopt. Ik herinner me hoe ze ons de berg op en af kreeg met druivensuiker.
‘We nemen hem bij de volgende hectometerpaal, Aal.’
‘Je bent een lief kind, Anne.’

Zo lopen we van paal naar paal en van snoepje naar snoepje tot we in Amsterdam terug zijn. Daar beginnen de stoepen en die gaan we op, althans, dat willen we wel, maar kunnen we niet. We krijgen onze doodvermoeide voeten niet hoog genoeg opgetild.
Gelijktijdig trekken we een gekke bek en beginnen aan ons been te hijsen om de voet op de stoep te krijgen. Dit werkt op onze lachspieren. Aal wijst een bankje even verderop. Ze wil er iets bij zeggen, maar dat lukt niet van de lach, waarop ik nog erger in de slappe lach verzeil. We moeten over de grond kruipen om bij het bankje te komen. Aal wil weer wat zeggen en eindelijk lukt het.
‘Goh An, met jou kan ik lachen en lopen.’
Ik open mijn handen. Met de sportgroet bezegelen we onze eerste looptocht.

wordt vervolgd

Het bericht Eerste voettocht – (4) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Wij gingen lopen dus. Om te beginnen het traject dat zij al een keer of tien gelopen had langs de Amstel.

Mijn moeder heeft haar looppak aan; grijs fleecejack, zwarte loopbroek, loopsokken en loopschoenen. Ik een flut broek, shirt en slappe schoenen. We gaan meteen op stap. De eerste kilometer voert Amsterdam uit over stoepen en straten, rinkelende trams en fietsbellen verdoven ons. We gaan een bocht om langs een molen. Nu wordt het mooi. Links de Amstel, daarachter weids uitzicht, rechts de weg. Ondanks auto’s, hondendrollen en paaltjes vertelt mijn moeder als altijd onophoudelijk honderduit: de aanschaf van haar uitrusting, haar blaren, haar spierpijn, haar loopvorderingen en haar doel: 10 kilometer.

Een roeiboot vaart langs en prompt komen haar verhalen los over roeien, met name over Roeien – Acht en Matthijs Vellenga, haar hulp-in-de-huishouding, een leuke jongen die volgens haar een gouden toekomst heeft in de roeierij.
Vervolgens komen de trekschuiten van vroeger aan de beurt, haar opoe uit Nieuweschans die haar eigen boot met een zeel naar Groningen stad trok en dan komen de verhalen die hieraan vastzitten.
Ik loop en luister zoals ik al 40 jaar naar haar luister en intussen wijk ik uit voor verkeer, want zij loopt in het gras en ik aan de wegkant.

‘Ik moet poepen.’
Het komt er even onverwachts uit als zij de aandrang voelt en als mijn moeder moet, dan moet ze. Ik blijf meteen staan.
‘Doe maar.’
‘Ja hallo! Ik ga hier niet in het gras zitten met al die auto’s.’
‘Daar had je in Praag anders geen moeite mee.’
Het is de eerste opmerking die ik tussen haar verhalen geperst krijg. Tot mijn verrassing begint ze keihard te lachen en van de weeromstuit krijg ik de slappe lach en zij ook, zo erg dat ze het bijna in haar broek doet en nu wel heel erg benauwd begint te kijken.

‘Wat moet ik nou?’ Er klinkt paniek in haar stem.
Ik kijk rond en wijs een boerderij aan de overkant van de weg.
‘Ik ga niet bij wildvreemde mensen aanbellen dat ik naar de wc moet.’
Zonder dralen ren ik naar de boerderij en bel aan. De boerin doet open.
‘Mijn moeder schaamt zich wild, maar ze moet ontzettend nodig naar de wc.’
‘Dat is toch niks om je voor te schamen. Laat maar komen!’

Mijn moeder komt aangestrompeld of ze een zak aardappelen tussen de benen klemt. Eenmaal over de drempel vliegt ze achter de boerin aan. Voor ik het klompenrek en de koperen bel goed en wel bestudeerd heb, is ze alweer terug, grote grijns van opluchting op haar gezicht. Als beloning wil ze de boerin het Praagse verhaal uit de doeken doen, hoe ze een paardenmiddel had genomen en toen middenin Praag… Ik weet haar te weerhouden met een kordaat bedankje.

Terug aan de overkant blijft ze staan en kijkt me aan met een andere blik.
‘Goh An, dat jij dat durfde vragen.’

wordt vervolgd

Het bericht Leren lopen – uitweg (3) verscheen eerst op Anne Vellinga.

‘Ha An! Ik heb nou toch iets leuks gezien op tv en dat doe ik nou zelf ook, leuk joh, geweldig! Ik wist niet dat het kon!’
Ze stond al in de gang, de jas nog aan en liep vol vuur haar slaperige dochter voorbij om verslag te doen.
Voor deze laatste keer zou ik mijn moeder de deur dan nog maar niet wijzen, ze was nu toch al binnen en ze was zo aanstekelijk over dat nieuwe dat ik er gelijk benieuwd naar was.
‘Ik loop!’
Het was eruit voor we zaten en ik kon me er niets, maar dan ook helemaal niets bij voorstellen. Wat kon er leuk aan lopen zijn? Dat vroeg ik. Ja, nu ze er toch was, wilde ik het weten ook.

Ze had een paar dagen eerder op tv een moeder gezien die naar haar dochter liep. Op zich paste dit beeld volkomen bij mijn wens, maar dat had ik niet door. De afstand was zes kilometer en die overbrugde die moeder te voet. Lopend. Dat wou zij ook en ze was er gelijk mee begonnen want zo was ze. Tot haar verbijstering was het lange eind dat ze langs de Amstel gelopen had met de tong op haar schoenen slechts vier kilometer. Ze had het nagemeten met haar auto. Heen en terug. Maar leuk! Leuk, An! Hartstikke leuk!!!

Tot mijn eigen ergernis wou ik dat dan wel eens meemaken met haar, een onbegrijpelijke eigenschap, wil ik iets stoppen, uitbannen, beëindigen, ga ik het intensiveren tot op het bot. In dit geval volgden er tienduizend kilometer te voet met mijn moeder. Je gelooft het niet, maar het is waar.
Goddank is het waar.

wordt vervolgd

Het bericht Leren lopen (2) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Toen mijn moeder niets meer kon, vroeg dat niet alleen helpende handen, maar vooral ‘tegenwoordigheid van geest’ ofwel verantwoordelijkheid, het vinden van een antwoord uit de verte. Ik had geen antwoord in huis. Dat beangstigde me. En ook dat ik haar zelf in mijn huis had opgenomen en dat ze bij mij dood zou gaan.
Het begin was het moeilijkst, zoals alle begin.

In het begin had ik geen hulp. Zeven dagen in de week, vierentwintig uur per etmaal was ik het. Aanvankelijk drukte ze ‘s nachts viermaal op haar belletje omdat ze een plasje moest, omdat het gezellig was, omdat ze het niet wist. Ik was blij als ik haar ‘s middags in bed kreeg. Dan kon ik even weg, weg van de druk op mijn schouders, weg van de verantwoordelijkheid tot de dood erop volgt. Dan nam ik de fiets en huilde de hele weg van zelfmedelijden. Na een uur waren mijn tranen op en racete ik naar huis, bang of ze nog wel in bed lag en niet in haar onderbroek de straat op was, wat eenmaal gebeurde. Wat was ik opgelucht als ik haar in haar bed vond met haar grote glimlach mij te zien.

Elke dag moest ik nieuwe antwoorden vinden op nieuwe vragen. De antwoorden kwamen. Altijd. Zoals met haar gebit. Ik moest het er ‘s avonds uithalen, opdat ze er niet in stikte in haar slaap. Al had ze magneetjes in haar onderkaak opdat die tanden bleven zitten. Elke avond moest ik door de zure appel bijten om die tanden eruit te prutsen. Net toen ik dacht dat ik het kon, klapten haar plastic tanden op elkaar. Misschien wilde ze korte metten maken met die indringers in haar mond, misschien was het de klem van Parkinson. Ze beet harder dan je voor mogelijk houdt bij valse tanden. Zij zat op haar stoel bij het aanrecht en ik stond er gebogen naast en kon geen kant uit. We waren vastgeketend aan elkaar. Angstaanjagend. Met de minuut werd ik banger dat mijn vingertopjes afstierven. Uit het niets kwam het verlossende woord: ‘Aal! Je broek zakt af.’ Ik bedoel, zoiets leer je niet, weet je niet, verzin je niet om de klem uit de bek te krijgen. Haar mond zakte ervan open. Ik had mijn vingers terug.

Het was vaak of ik geholpen werd.
Door wat? Door wie?
Misschien door haar onbeschadigde geest die rond haar krakkemikkige lijf zwierf toen er in haar broze lijf geen plaats meer was voor gedachten. Voor mij was het een inwijding in de gelaagdheid der werkelijkheid.
Door mijn moeder heb ik ervaren dat het niet de hersens zijn die iemand maken. Haar hersens deden het niet meer, op de scan was haar schedelinhoud volledig grijs. Een van haar neurologen zei dat ik moest aanvaarden dat communicatie niet meer mogelijk was.
Arme neuroloog.
Communicatie op de oude manier is niet meer mogelijk. Maarrr.
Mijn moeder was nog helemaal mijn moeder, en zeker niet mijn kind zoals wel gedacht wordt. Aal was Aal. Zichzelf. Op een manier die ik moest ontdekken. Ze verdween waar ik bij was en tegelijk was ze er nog. Morsetekens in mijn hand. Een schaterlach uit een tandeloze mond.

Wat weten wij van Parkinson, dementie, Asperger, autisme, geef het een naam.
Aal ontspande wanneer ik de goede vraag stelde of liever nog het goede antwoord gaf. Dan ging haar ‘freezing’ over en trokken beangstigende hallucinaties op als mist voor de zon. Op deze momenten oversteeg de communicatie de fysieke hersenen. Op die momenten ben je in een andere werkelijkheid.

Het bericht Andere werkelijkheid – voorbij de hersenen (4) verscheen eerst op Anne Vellinga.