Uit de kandidaten koos Nijmegen twee uitersten: Jaant Loos en mij, de Yggdrasil en het onbeschreven blad. Jaant nam de gecombineerde 2/3 klas en gaf mij de eerste klas, ‘dan leer je gaandeweg de hele weg’. Zij zou me inwijden. We waren voor elkaar bestemd.

Het begon met het leren koken van granen, wat op zich al nieuw was voor de aardappeleter die ik was. Daar kwam een scheut magie bovenop waar Jaant zich niet streng aan hield, maar mijn ingeboren liefde voor het mysterie werd gevoed door het gegeven dat elke dag een eigen energie heeft en elke graansoort ook. Waar Jaant streng op was, was op het legen van vuilniszakken en het vegen van lokalen. Omdat we allebei in hetzelfde gebouw woonden en werkten, had zij de eerste week al gemerkt dat ik daar niks aan deed. In week twee had ik dit klusje onder de knie. Het fijnste met Jaant was de avondkoffie. Zij dronk altijd uit dezelfde beker en het was een kleine ramp als ze die ergens in het omringende bos had laten staan. Gelukkig had ik jonge benen en goede ogen en vond hem voor zij de koffie had laten doorlopen, wat nog met de hand ging en de nodige tijd vergde. Op zich was er niets bijzonders aan deze beker, al is het bijzonder te noemen dat ik hem nog kan uittekenen: donkerbruin van buiten en van binnen licht, van boven smal en van onderen wijd uitlopend. Onder de koffie vertelde Jaant anekdotes over Rudolf Steiner. Hoe hij bij de bouw van het Goetheanum onder een ladder ging staan met een emmertje. De schilder vroeg wat Herr Doktor daar deed. ‘Ik vang de druppels verf op die u morst.’ Al gauw was ik dol op ‘onze Ruud’. Ik droomde zelfs van hem.

Na de maaltijd liep Jaant ritmes met me rond de eettafel, zij voorop. Daarbij zei ze vreemde versjes op:
kleine guit
van een kat
zeg eens wat
het beduidt
dat g’uw nek
en uw bek
en uw kop
en uw staart
tienmaal vast
likt en wast
zeg, wat dat beduiden mag
Doe het zelf eens rond de eettafel en ontdek de geheime kracht: de laatste regel! Als je dit ritme met kinderen in lockdown loopt, schrikken ze wakker of schieten in de lach. Of zien er een complot in.

Vaak kwam na onze koffie-met-anekdote iemand-met-auto ons halen voor de leesgroep, een kleine kring rond het haardvuur, waarbij we boeken van Steiner bespraken. De eerste keer kreeg ik er mijn volgende taak bij: Jaant aanstoten als zij indommelde. Zo vertrouwd was ze, zo dichtbij.

Overdag stond ik voor mijn klas en paste toe wat ik de avond ervoor geleerd had. Dat ging me aardig goed af toen ik eenmaal door had dat ik de leiding had. Dat had ik als beginnend leerkracht niet meteen in de gaten, zo gewend was ik aan de onderwijzers bij wie ik hospiteerde. Die hielden hun klas in toom. Nu was ik zelf die onderwijzer. Na een maand had ik het door.

Kon ik het ook zonder Jaant? Dat was de vraag waarop al gauw een antwoord zou komen.
Ik begon net een beetje te wennen aan mijn nieuwe status van juf, toen Jaant in de vroege ochtend plompverloren zei dat ze ’s middags weg moest. Ik zou de hele school onder mijn hoede krijgen. Jaant wist vanaf de eerste dag dat ze mij niet een week van te voren moest vertellen wat er stond te gebeuren: dan sliep ik de hele week niet. Nog altijd ben ik van het improviseren en zij was de eerste die dat door had.
De hele school bestond uit mijn eigen klas en die van haar. Ik schrok me wild. Jaant zag het en stelde me gerust.
‘Toevallig komt een Belgische Vrijeschoolklas vanmiddag een poppenspel opvoeren in de eurythmiezaal. Jij hoeft het alleen in te leiden, dan houden zij de kinderen wel bezig.’
Dat leek een goed idee tot het zover was. Het zaaltje liep vol met kinderen en tot overmaat ouders die door Jaant gecharterd waren. Het hele zaaltje zat ineens vol kinderen, ouders en poppenspelers die allemaal naar de juf keken. Dat was ik in dit geval. Aarzelend stapte ik naar voren. Hoe leid je iets in waarvan je niet weet wat het wordt. Enigszins schuchter heette ik iedereen welkom. Dat leek me genoeg. Het poppenspel kon beginnen en begon. In het Frans! Geen kind die er een hout van snapte en de ouders ook niet. Dat had Jaant niet ingecalculeerd. Of juist wel.

Al gauw begon het te roezemoezen in de zaal. Nog even en het werd een puinhoop. Jaant was er niet om de boel te redden met haar welluidende stem en imposante verschijning. Ik moest het doen, het jonge ding van 23. Als voetballer ga je dan richting de top, ik stond in de kinderschoenen. Desalniettemin waagde ik het erop. Ik kuchte. Niemand die het hoorde, zelfs mijn tweede en derde kuch gingen verloren in de almaar aanzwellende stemmen. Ook het poppenspel ging door. Daar sta je dan als nieuwbakken juf voor poppenspelers en publiek. Ik moest de boel zien te redden. Hoe neem je honderd mensen in de hand?
Ondanks het rappe Frans had ik in de smiezen welk sprookje ze speelden, mijn lievelingssprookje, het sprookje dat ik in mijn kinderdromen had beleefd: de put, de spoel, het meisje.
In opperste nood begon ik dwars door spel en geroezemoes te vertalen. De poppenspelers vielen stil, ze begrepen wat ik deed. Het geroezemoes verstomde. Aandacht spande zich als een web over ons alsof Vrouw Holle zelf aanwezig was. We liepen door haar ondermaanse, plukten appels, bakten brood. Het sprookje voltrok zich voelbaar aan ons allemaal.

De ware leraar ziet dwars door kracht en zwakte het wezen van de leerling en schept kansen waarin de leerling zichzelf bewust wordt. Dat geluk had ik met Jaant Loos.  

Het bericht Mijn leraar verscheen eerst op Anne Vellinga.

Wat begon met het vertellen van de oerverhalen, sprookjes, fabels en mythen, mondde uit in mijn eigen oerverhaal. Mijn leerlingen begonnen hieraan te trekken in de zesde klas (groep 8), hongerig als ze waren naar het echte leven, het leven van een puber en daarna, het verhaal van de ziel die haar weg zoekt door verleidingen en obstakels heen. Ze wilden horen over spannende dingen die hen konden overkomen, de onverwachte dingen die gebeuren. Wat gebeurt, is aan de beurt.
Zoals een treinkaart die het niet doet en een conductrice die toevallig langsloopt.

Als juffie op een vrijeschool ga je mee met je klas. Naarmate de kinderen ouder werden, waren ze minder ontvankelijk voor oerverhalen. De leerstof voorziet daarin, maar steeds vaker deden zich situaties voor waarin de leerstof niet voorzag. Op die momenten lichtte er iets op uit mijn eigen leventje dat nog niet zo heel lang duurde, maar waarin van alles was gebeurd waar ik eigenlijk nooit aan iemand over verteld had, gewoon omdat ik niet wist dat ik vertellen kon en dat er oren naar waren. Die waren er volop in mijn klas en de geschiedenis herhaalde zich zonder dat ik het door had. Het ging bij mij zoals het bij mijn moeder ging in mijn kindertijd en bij haar vader in haar kindertijd, en bij zijn vader in zijn kindertijd en zo almaar verder terug; ik heb geen kinderen en ben zo de laatste telg in de vrouwelijke lijn van een geslacht van verhalenvertellers.

Als mijn moeder als meisje in het nauw zat, vertelde haar vader van zijn tijd in Amerika toen hij cowboy was en een paard had, Tapsy , een hond en een paar kameraden. Terwijl haar hart bonsde van een slang van een kind dat haar gebeten had, vertelde hij hoe op een nacht een adder over hem heen kroop bij het nachtelijk kampvuur. Zijn kameraad had hem gewekt, Jan Kolman, rustig blijven en niet bewegen. Hij werd wakker zonder een spier te vertrekken, voelde de adder langs zijn keel en terwijl hij daar roerloos lag, gleed de adder van zijn borst zonder te bijten.
Als ik in mijn kindertijd thuis kwam met meneer de Jong van school die een kind had geslagen, herinnerde mijn moeder zich meneer Radinius die haar een mooie zwarte lei en krijt had gegeven om telkens nieuwe tekeningen op te kunnen maken, toen haar moeder geen geld voor tekenpapier had.
Verhalen waar ik ademloos naar luisterde en die mijn leven in wijder perspectief zetten.

Zo ademloos als ik luisterde naar verhalen over honger en oorlog, het verzet en de ondergrondse, zo ademloos luisterde mijn klas naar de verhalen uit mijn eigen biografie, de popfestivals en het dansen, het wonen op kamers in de hoerenbuurt van Arnhem en daarvoor in Ede bij een eigenaardig stel mensen, zij was scheel en miste twee voortanden en hij kleineerde haar waar ik bij was. Op een avond vroeg hij of we meegingen naar de nachtclub. In mijn onschuld leek me dat hartstikke leuk, geen idee wat het was. Voor de nachtclub moesten we met de auto van Ede naar Nijmegen en bij de deur moesten we langs een bodyguard formaat olifant. Binnen kregen we vreemde drankjes die ik niet lustte en op een klein podium kleedden meisjes zich uit en draaiden als slangen om een paal. Korte tijd later vond ik een kamer in Wageningen, waar ik een bibliotheek opzette voor het Nederlands Genootschap Leraren Beroepsonderwijs. Om dat goed te doen, las ik alle kranten en zag ineens een foto van mijn kostbaas uit Ede. Hij was opgepakt als pooier…

Mijn kinderen snakten naar verhalen hoe het duister loert en hoe daarin de weg te vinden, de vraag naar de rode draad van het eigen leven, de draad die door kronkelwegen in het duister voert naar het hart van het labyrint. Dan gloeiden de oren en bonkten de harten. Van hen en van mij.

Op het gebonk van de trein van Hoorn naar Alkmaar licht de rode draad van mijn eigen leven op.
Dat wil ik noteren voor ik het vergeet. Natuurlijk heb ik geen papier bij me, nog geen vodje. Dan maar een sms’je naar Kees: droom, vrijeschool, sprookjes, verhalen, schrijven.

De conductrice is haar workshop ‘omgang met dementerende bejaarden’ niet vergeten en komt me waarschuwen dat we in Alkmaar zijn en dat ik eruit moet. Mijn dag loopt vol nieuwe ervaringen.
Mijn vriendin en ik zijn de rest van de dag in de weer met schilderen en plakken.

Als ik  eind van de middag voldaan thuis kom, is Kees als altijd benieuwd wat zijn vrouw heeft meegemaakt.
‘Wat was dat voor raar sms’je?’
‘Sms’je? Oooooooh ja! Dat! Ik zag mijn hele leven en dat wou ik niet vergeten.’
In zijn eentje speelt Kees klaar wat 37 paar kinderogen deden. Zijn intense blik trekt elk verhaal eruit.

Het thema van mijn romans ligt voor de hand: een vrouw die de weg kwijt is, leert al doende te luisteren naar haar ziel en vindt langs ongebaande paden de weg naar huis.

Het bericht Terra Incognita – De rode draad (6) verscheen eerst op Anne Vellinga.

In het majestueuze gebouw waren de kleuterklassen gevestigd op de begane grond, op de eerste verdieping kwamen wij. We kregen elk een lokaal om in te wonen en eentje voor onze klas. In de waslokalen daartussen brouwden we ons eten op een butagasstel tussen 20 wastafels. Jaant ontdekte binnen een week dat ik aanleg had voor het maken van toetjes, droge gierst en gierstsoufflé en sla, de rest maakte zij. Binnen twee dagen had ze door dat ik geen benul van vuilniszakken had.
‘KIJK! Die zakken zijn vol en moeten naar buiten en dan moeten er nieuwe zakken in de emmers.’
Toen ik het afval in de vingers had, kwam de omgang met kabouters.
Het begon heel gewoon. Ik was mijn sleutels kwijt, had overal gezocht als een kip zonder kop en kon ze nergens vinden.
‘GA eens even zitten!’
Dat zou ze nog vaak zeggen en altijd kwam er dan iets wonderlijks dat werelden opende waar ik in wegzweefde, maar daar kreeg ik geen tijd voor, want elk verhaal leidde naar dingen waar ik mee aan de slag moest: tafeltjes en stoelen, lampen, schoolborden, vuilniszakken, boodschappen en vanaf week twee mijn klas.

Ik zat. Op de vensterbank.
‘Je ziet je sleutels niet liggen omdat er een kabouter op zit.’
Ik viel zowat achterover door het raam.
‘Als je ze verwaarloost, gaan ze op je spullen zitten en dan zie je  je spullen niet en de kabouter niet.’
‘Bestaan ze dan echt?’
‘JA!’
Als Jaant zeker van haar zaakjes was, zakte haar stem je buik in.
‘Het is de kunst die kabouter van je sleutels weg te lokken en dat kan op één manier.’
Wat de dames van de leesclub niet gelukt was, stond op het punt te gebeuren!
‘Je moet ondeugende kabouters nieuwsgierig maken met een verhaaltje over een kind onder de drie jaar, want dat zegt nog geen ‘ik en kabouters zien alleen mensen met ‘ik-bewustzijn’. Ze zien geen baby’s en geen peuters, ze zien ineens een groot kind en weten niet waar dat vandaan komt.’

Ik wist niets van kinderen onder de drie jaar. Ja, van mijn broertje.
Ik begon te vertellen over zijn geboorte. Dat ik weg moest, terwijl ik nou juist wou zien waar het nieuwe kindje vandaan kwam. Ik gloeide van het uiten van mijn kinderverdriet.
‘MOOI! Dat was spannend en heel waar! Je hebt de kabouter in je ban, hij is van je sleutels opgestaan, maar je moet net doen of je dat niet door hebt en niet meteen gaan zoeken, dan gaat hij er weer op zitten, want het is wel een pestkop. Je vindt ze op het goede moment.’
Toen ik een kwartiertje later brood ging halen, zag ik mijn sleutels liggen naast de boodschappentas.

Al gauw was ik als was in Jaants handen, haar didactische en pedagogische inzichten prentten zich als beeldverhalen in mijn bewustzijn. Wat mijn vader niet lukte als ik met hem in het veld vogels spotte en geen boomklever van een boomkruiper kon onderscheiden, ging als vanzelf met haar.
Dan gingen we naar een voorstelling en namen achterin plaats.
‘Als ik in slaap val, moet je me een zetje geven,’ zei ze.
Dat gaf me toch zo’n vertrouwelijk gevoel. Ik dacht ook dat ze daarom achterin wilde zitten, dat was niet zo. Haar handelingen hadden mysterieuze gronden die mijn leven spannender maakten dan ik ooit voor mogelijk had gehouden.
‘Kijk goed naar alle achterhoofden voor ons.’
Ik bestudeerde de kapsels, lang, kort, los, gevlochten, stijl, dik, dun, zwart, blond.
Eenmaal thuis vertelde ze dat in het achterhoofd van een mens veel geheimen schuil gaan en dat het goed is niet alleen naar het gezicht te kijken, de voorkant, maar juist ook naar het achterhoofd. Ze vroeg wie er een klein achterhoofd had en wie een groot. Ik had geen idee.
Een volgende keer moest ik bij het weggaan van het publiek waarnemen hoe voeten werden neergezet. Ik ontdekte dat voeten huppelen of stampen of slepen of…
Zo leerde ze mij anders waarnemen en rekte mijn bewustzijn op, al die jaren dat we samenwoonden en les gaven op Villandry, zo gaf ze me bagage mee voor een heel leven.

wordt vervolgd…

Het bericht Terra Incognita – Jaant Loos en de kabouters (5) verscheen eerst op Anne Vellinga.

‘Zolang kan ik niet wachten, ik moet de trein naar Alkmaar halen.’
‘Die moet ik ook en hij vertrekt niet voor ik fluit.’
Ik geef me over. Zij voelt dat en gaat dat helemaal waarmaken.

Dat de paal het niet doet, ligt aan mijn kaart. Die is over tijd. Mijn conductrice is van het slag dat zich niet laat weerhouden door hinderpalen.
‘Heeft u de nieuwe kaart bij u?’
Laat zij nou toch in de chaos van mijn pasjes, visitekaartjes en kassabonnen mijn nieuwe treinkaart opsporen! Ze glimlacht van Hier naar Daar en begeleidt me van incheckpaal naar trein. De conducteursworkshop is zijn geld waard.

Dankzij mijn conductrice ben ik zo ontspannen dat mijn hersenen wiegelen in kalme alphagolven. Het Noordhollands landschap glijdt voorbij, mistige weilanden, wolkige luchten, sloten en boomrijen aan de einder, versmeltend in droombeelden uit mijn kindertijd.

Ik had toen angstdromen waarin ik werd achtervolgd en werd opgesloten in kastelen. Op mijn vlucht de trappen op of af, liep ik vast in nauwe torenkamers of diepe kerkers en anders viel ik wel in de diepte of verdronk.
Mijn vader zei dat het maar een droom was en mijn moeder vertelde oorlogsverhalen die echt gebeurd waren. Ofwel, ik moest zelf de uitweg vinden.

Nu woonden wij in Tiel vlakbij de sluis in het Amsterdam Rijnkanaal. Ik speelde daar graag met mijn broertje. Als de sluis gesloten was, liepen wij de sluisdeuren op en keken omlaag naar het zakkende water. Aan de overkant van het kanaal hief de sluiswachter zijn vuist om ons te verjagen, wat het nog spannender maakte.

Op een keer was ik daar zonder mijn broertje. Plotseling herkende ik de plek van mijn droom. Dat was hier.
Of droomde ik? Hoe kon ik weten of ik hier in het echt was of in mijn droom?
Ik keek naar het water, de golfjes, de donkerte, de sluisdeur, de roestplekken, de boten, de vlaggen, het dek. Ik kon me niet voorstellen dat ik van roestplekken droomde. Dit moest wel echt zijn. Als ik kon weten wat echt was, kon ik ook weten wat een droom was. Ik nam me voor dit te onderzoeken in de eerstvolgende droom.
Die kwam snel.

Ik sta aan de rand van een diepte. Beneden trekt het zwarte water aan me. Ik verzet me uit alle macht.
Ineens weet ik dat ik droom. Zomaar.
De zuigende kracht wordt er niet minder om, mijn weerstand wel. Ik laat de droom haar gang gaan. Laat me in het diepe vallen, steeds dieper, zak door de waterspiegel, onder water, diep het donker in. Ik ben bang dat ik stik. Op dat moment herinner ik me opnieuw dat ik droom en dat ik door kan blijven ademen.
Ik voel de bodem en kijk om me heen. Ik sta aan de rand van een groene wereld, in de verte appelbomen en een schattig huisje dat wenkt. Ik ga op weg…

Met een schok komt de trein tot stilstand.
Met een schok ben ik terug in de werkelijkheid.
Of droom ik?
Door het raam zie ik het station van Obdam. Treindeuren klappen open en dicht. Een snerpend fluitje.
De trein komt in beweging, mijn gedachten gaan terug in de tijd.

Ik zie het meisje dat ik was. Ik zie haar dromen. Op haar negende droomde ze verhalen die ze steeds beter sturen kon. Ze besefte niet dat ze verhalen spon en dat ze die vertellen kon.
Dat ontdekt ze als ze juffie wordt van de allereerste eerste klas van de vrijeschool Nijmegen.

wordt vervolgd…

Het bericht Terra Incognita – expect the unexpected (4) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Willem was kleiner dan ik gedacht had, zag er sluw uit als een vos, maar zijn tanden waren bruiner.
‘Dus jij wilt de komende eerste klas lesgeven?’
Hij wond er geen doekjes om en dan doe ik dat ook niet.
‘Als ik goede begeleiding krijg, want ik heb nog nooit alleen lesgegeven en ik weet niet hoe dat gaat op een vrijeschool.’
‘Maar je wilt het?’
Ik keek om me heen. We zaten in de grote zaal van Villandry, rondom stonden vergaderstoelen. Ik keek naar buiten en zag door elk van de ramen bloeiende rododendrons en bomen en lucht en schoonheid. Erna Trouw had me verteld dat de toekomstige twee juffen in dit gebouw mochten wonen. Ik heb altijd iets met huizen en plekken gehad. Deze plek, dit huis voelde thuis. Hier wilde ik wonen.

‘Ik wil hier graag wonen en werken en met mijn kinderen het bos in. Dan gaan we hutten  bouwen en kastanjes rapen en bladeren drogen en voor het raam hangen en konijntjes observeren en vogels en vlinders…’
Het beste uit mijn kindertijd met een groene vader kwam boven in volle glorie.
Veltman glimlachte fijntjes en zijn ogen gloeiden als kooltjes vuur. Toen ik mijn jongensdroom had uitgesponnen, knikte hij.
‘Je bent uit het goede hout gesneden.’
Veltman had de goede naam.

Daarna kwam een gesprek op gang zoals ik nog nooit had gehad, een gesprek dat van mij mocht duren tot in het oneindige. Deze man wist wat ik wilde weten, had namen voor ervaringen die mijn moeder tot verhalen spon en mijn vader deed fronsen met zijn borstelige wenkbrauwen. Mijn dromen, gedachten, herinneringen vielen als draden in Veltmans getouw. We spraken over antroposofie en Steiner en vrijeschool pedagogie en didactiek en ritmes en schilderen.

Dat wil zeggen, ik vroeg Velman de oren van het hoofd. Of ik het al doende kon leren.
‘Naar mijn idee wel,’ zei hij, ‘je bent enthousiast en je hebt het jupiterale denken van de beelddenker, je bent nieuwsgierig en je bent een geboren pionier. Jaant Loos is de aangewezen persoon voor jou, zij is een geboren pedagoog en didacticus en geen schriftgeleerde. Bij haar ben je in goede handen.’

We spraken af dat Jaant en ik een week zouden logeren in het huis van Iet Cuperus, een ‘echte’ antroposoof, die zelf op vakantie was. Juffie Loos en ik mochten samen in haar huis. Juffie Loos zou mij inwijden in alles en we zouden de gesprekken doen met de ouders van de komende kinderen. Dat klonk ineens wel serieus.

Mijn grootste zorg was wat ik aan moest trekken. Ik had alleen een spijkerbroek en twee T-shirts die ik om en om waste in mijn wastafel. Ik wist van de oude dames en van Erna Trouw dat de looks binnen deze kring anders waren. Ik zou een rok moeten hebben, maar ik had geen geld. Ik was wel handig. Dus knipte ik de pijpen van mijn enige spijkerbroek open, de onderkant eraf en die stukken tussen de pijpen. Alles met de hand, een zwaar karwei met een dunne naald door de dikke stof. De rok zat perfect in mijn ogen. Een lange spiegel had ik trouwens niet. Ik had de bibbers of de naden het wel een week zouden houden.
‘Ach,’ dacht ik toen. ’Zij ziet toch alleen mijn aura, dus dan valt dat rokje niet op.’

wordt vervolgd

Het bericht Terra Incognita – ‘De’ Wim Veltman (2) verscheen eerst op Anne Vellinga.

Ineens zie ik het.
Het punt waarop alles in mijn leven draaide, op de kop stond en ander perspectief kreeg.
Ik kreeg vleugels en vloog over toppen een andere dimensie in.
Zoals mijn moeder toen ze met haar 45ste alsnog naar de Rietveld Academie ging, mijn vader op zijn 23ste een voetreis door Frankrijk maakte, de hippies een boot kochten waarmee ze de wereld gelukkig zouden maken.

Mijn ouders vlogen op vleugels gestaald door armoede, oorlog, teleurstelling, miskenning en angst.
Ik vloog op vleugels die me aanwaaiden.
Aangewaaide vleugels vallen af, je verbrandt als Icarus en je botten vallen in een put.
Er zit niets anders op dan jezelf opbouwen, van onderen af aan, vanuit je eigen merg.

Ik staar in het donker en zie hoe ongelooflijk ingenieus het leven en de evolutie in elkaar steekt.
Om te komen waar ik nu ben…
Rustig liggen naast een snurker die mijn slaap verstoort, staren in het donker en zien.

In de put staar ik omhoog en zie een ster.
Ik zwerf door Spanje, slaap elke nacht op de harde bodem in mijn slaapzak en staar in het donker.
Ik zie de Grote Beer, ze is er de hele nacht. Ik zie haar draaien om de spil die alles bijeenhoudt, de Poolster.
Ik zie de maan, haar wassen en krimpen, haar dans van Oost naar West, elke avond groeit het sikkeltje en is een stukje westwaarts opgeschoven tot de volle maan opkomt in het oosten, pal tegenover de ondergaande zon.
Ik begin te zien hoe alles draait, zie het ritme, de wetten.
Het eerste sprankje vertrouwen ontstaat uit mijn waarneming van lichten in het donker.
Ik ontwikkel een vertrouwensband met de kosmos en krijg een ijle, inspirerende relatie met een astroloog.
Zo boven, zo beneden.

Ik woon in kasten en schuren in de bosrijke omgeving van Nijmegen.
Ik loop.
Planten verdorren, bladeren vallen, schimmel en rotting, paddenstoelen en webben.
Ik krijg een ontsteking, een open wond die ettert en zweert, steekt en groeit.
Ik ga niet naar een dokter, mijn vertrouwen in mensen ben ik kwijt.
Ik heb eens gehoord dat eikenschors alles geneest.
In mijn eenzaamheid praat ik met bomen, krijg schors van eiken, kokend water erbij, zeven en erin.
Binnen een paar dagen ben ik genezen.

Die winter zie ik op de raampjes van mijn koude schuur dezelfde varens die naast mijn schuur groeien.
Ik begin te zien wat rondom mijn schuurtje groeit en ga dat eten.
Tamme kastanjes, brandnetels, look zonder look, paardenbloemblad, vlierbloesempannenkoeken en nog veel meer.
Mijn liefde voor de natuur verdiept zich in vertrouwen.
Zo binnen, zo buiten.

Ik krijg een huis in Amsterdam dat totaal gerenoveerd moet worden.
Ik ga naar de Doe Zelf avondschool en leer stukadoren.
Ik praat met mijn medestudenten, stoere kerels die wonen in krotten in Frankrijk en Italie.
Daar droom ik van, maar durf ik niet.
Ik voed me met hun manlijke energie.
Mijn stucleraar wil me in dienst nemen als voeger, omdat ik zo netjes werk.
Dat is me te zwaar. Ik heb genoeg aan mijn eigen huis.
In mijn eentje haal ik al het behang van de muren, kom kranten tegen van voor mijn geboorte.
Ik haal de oude verf van kozijnen en deuren, verwijder oude stuclagen van het trappenhuis.
Ik begin te zien hoe het huis  eruit kan zien.
Ik maak bouwtekeningen voor keuken en badkamer.
Een elektraplan. Waterplan.
Ga naar bouwmarkten en Ikea.
Sla zo voordelig mogelijk alles in.
Ik zoek een aannemer om alles te doen wat ik niet kan.
Ik ben heel zenuwachtig of alles klopt en past.
De bouwers hebben respect voor me en doen wat ik vraag en meer.
Elke avond kom ik kijken, bespreek de volgende dag, geef ze een bouwbier.
Als zij weg zijn, ruim ik alles op en leg alles klaar voor de volgende dag.
‘s Avonds schuur en schilder ik al het houtwerk, grondverf en twee laklagen.
Doe het hele trappenhuis met plafondplast op een wankele trap die ik klem zet.
Dan ga ik stucadoren. Om te beginnen alle kasten met alle lastige binnenhoeken.
Het lukt, maar is zeer zwaar werk.
Ik neem een stucadoor aan voor de plafonds.
De stukadoor vindt het zo gaaf wat ik allemaal gedaan heb, keurige binnenhoeken, dat hij ook de wanden er effies bij doet voor een paar tientjes extra.
De tegelzetter komt op zondagochtend tegels zetten in de kast die ik als wasmachinekast heb omgebouwd.
Ik heb het vertrouwen terug in mijn eigen handen en in handige mannen.

Als het huis klaar is, heb ik eindelijk tijd naar een vriendin te gaan. In die tijd moet ik mijn band met vrouwen opnieuw opbouwen, net als mijn band met het kind. Dat weet ik zelf niet. Dat leert het leven me later.
Haar kat heeft een jong van drie maanden. Zij zegt ‘ik ben uit de katten’. Meteen spring het jonge katje in mijn lege boodschappentas. Hetzelfde moment springt mijn hart open.
Ik noem hem Totem en neem hem mee naar mijn nieuwe plek.
De astroloog verdwijnt uit mijn leven.
Hij houdt niet van de concrete werkelijkheid, niet van verbouwen, niet van katten en in the end niet van mij.
Hij kiest het mystieke pad, gaat op in mist. Ik mis onze gesprekken, ik mis ons.
Totem wijst mij het kattenpad, wat ik verwerk in twee manuscripten ‘het Kattenpad’ en ‘Raadselvrouw’.

Ik blijf avonturen beleven. Die ga ik hier niet allemaal uit de doeken doen, want het zijn complete boeken, waarvan ik Sophie en Eva al geschreven heb en met Iris ben ik bezig.

Toen ik thuis was van vele avonturen en net een nieuw avontuur begon met een hut in Duitsland, ging daar de telefoon.
Bijna vijf jaar geleden.
Een cruciaal telefoontje. Sindsdien woont mijn moeder bij mij in huis.
De zorg om haar slokte al mijn tijd op. Als ik door de stad fietste tijdens haar middagdutje huilde ik.
Haar komst was de proef op de som…

Het is nacht. Man snurkt. Vrouw staart naar het plafond in het donker en ziet.
Mijn moeder zit in het donker, waar ik lang geleden zat, op de bodem van de put.
Zij ziet nu wat niemand ziet.
Zij bood mij haar baarmoeder.
Zij zorgde voor mij.
Ze gaf me al haar liefde.
Nu woont zij in het huis dat ik heb verbouwd samen met Man.
Dankzij haar leer ik nu waar het allemaal om draait.

Het bericht Bottenvrouw verscheen eerst op Anne Vellinga.

Wat ik nog weet van het gebouw is weinig, ik leefde niet met de feiten. Wat ik hier ga verhalen moet ik van ver halen, uit de diepte van mijn dankbaarste herinneringen aan de Vrije School, gekleurd door mijn verliefdheid van toen op het bos, de Bosweg, Villandry, de antroposofie, Jaant Loos, alle ouders en zelfs de bestuursleden, maar vooral op de kinderen van mijn toekomstige klas. Ik kon niet geloven dat ik in dat bonte geheel de allermooiste plek kreeg toebedeeld: de juffie van de allereerste klas… en toch was het zo. Met die ogen heb ik alles gezien, met die vlinders in mijn buik alles beleefd. Alleen met die pen kan ik het beeld terugroepen; mijn beeld.

Er was nog niets, en toch was alles er al, in onze harten en gedachten. Geld was er niet, geen subsidie en geen Grote Erfenis. Ons vermogen was enthousiasme, geloof en inzet, en op elke plek de juiste persoon. Er was een gebouw aan de rand van het bos; een voormalig kindertehuis. De droom van elk kind: een rood bakstenen gebouw met een rood pannendak dat uitstak als de rand van een grote toverhoed. Binnen waren nog de eet- en slaapzaaltjes, de waslokalen en een grote keuken met kanjers van pannen en er waren twee sprookjeszalen beneden, met huisjes en poppen en houten kabouterbankjes, zoals ik ze niet eerder gezien had. Hoe die er waren gekomen vroeg ik me niet af. Sprookjes waren wáár – hier – en dit zou onze school worden en voor Jaant en mij ook ons huis. Verderop in de zijvleugel woonde Hilda Boersma, de kleuterjuffie. De wereld van Vrouw Holle, de onderwereld zou beneden komen en boven zou de ‘school’ komen. De 4 slaapzaaltjes rond de 2 waslokalen met rijen wasbakken zouden 2 klaslokalen worden en 2 woonruimten. We zagen het allemaal voor ons; een verfje, wat lampen, wat tafeltjes en stoeltjes en natuurlijk 2 schoolborden. Dan zouden we hierboven kunnen leven en werken.

We wilden snel aan de slag, de handen jeukten en het eerste schooljaar stond pal voor de deur.
Overleg kostte nauwelijks tijd, het leek of alles van boven geregisseerd werd volgens het perfecte draaiboek. Als pijlen uit kosmische bogen schoot iedereen een kant op om binnen een flinke zucht terug te keren met alles wat we nodig hadden. In heel Nijmegen en omgeving gingen blijkbaar scholen failliet toen wij eraan kwamen: onze ouders vonden her en der oude schoolbankjes en tafeltjes, precies genoeg en van ongeveer de goede maat; een leren schoolbord voor de 1e klas; een ander bord kwam terecht voor de 2e klas; houten latjes voor lampen en witte lapjes voor de rokjes er omheen. Het meubilair was terecht, iedereen was bezig. Nu nog het verfje; de kleur van de lokalen. Misschien was dat ook het eerste, begonnen we daarmee. Jaant diepte ergens onderuit een authentiek sofisch boek op met alle voorschriften en aanwijzingen. We stonden er met een aantal mensen omheen – tsja – moesten we nou Hamburg volgen of Stuttgart. Wat het werd en waarom weet ik niet meer; ik geloof dat we op dat roze vielen door onze roze brillen. Misschien waren we allemaal verliefd.

De ouders waren goud, ze wisten raad op alles. Toen ik mijn eigen woorden niet meer kon
verstaan door de galm in mijn lokaal in het volgende gebouw op de Groesbeekseweg- wat op zich wel paste bij het Oude Testament – gingen ze eierdozen zoeken en die werden met man en macht aan het plafond geplakt. Iemand had mooie gele velours gordijnen en toen die te kort bleken voor de hoge ramen werden er vrolijke stroken tussen gezet. Wij, de kinderen en ik, konden elkaar weer verstaan.

De school bleef groeien en wij waren nog steeds jong en enthousiast. Elk jaar kwam er een nieuwe klas bij en een nieuw lokaal, of nee, hetzelfde lokaal hielden we juist. Dus werd dat lokaal elk jaar opnieuw vrolijk geverfd: geel over roze en roze over geel en altijd even strak en prachtig. Pas toen we zo ver uitgegroeid waren dat ik aan de 6e klas begon in een noodgebouw omdat we alweer uitpuilden, waren we genoeg ingewijd om het eens met sluieren te proberen. Grote emmers, dikke sponzen, dunne verf en sponzen maar. Erg veel kleurverschil met het kwasten en rollen was er niet: kanariegeel, maar dan met vlekken, ‘levendig’ vonden we het, of er gefilterd zonlicht op viel. Ja we bekeken alles van de zonzijde.

Hoe het daarna precies verder is gegaan weet ik niet, want in de 7e klas werd ik ziek en vertrok om niet terug te keren. Mijn weg voerde langs kronkelwegen, grotten en vergezichten, alsof ik alle verhalen die ik vertelde aan mijn klas wilde doorleven tot het bot.
De essentie gebruik ik in de romans die ik schrijf. Het enige dat eraan ontbreekt, is dat echte zuurstokroze, dat hartenmooie van Villandry, want dat is met geen pen te beschrijven en nooit terug te krijgen.

Het bericht Over het bouwen aan de Vrije School in Nijmegen verscheen eerst op Anne Vellinga.